KALAM IV
95
KALAWANG
|
boeang jang djahat, soepaja tinggal jang baik sadja. KALAM IV — kelam; mangalam — menjebabkan gelap karena berdiri dimoeka tjaja; kalam-kalam — pagi-pagi betoel, dinihari; kalam koetjia', kalam pirie', kalam pitjieng, kalam pidji' — gelap goelita, gelap katoep; kalam kaboei' bakaradjo — riboet bekerdja; kalam kaboei' nagari — negeri haroe biroe; kalam kalimbadjo — gelap, mendoeng, taram-temaram, hitam seperti badja gigi; atinjo kalam — tiada deras adjarnja, lawannja: atinjo tarang; kalam disigi, lakoeeng ditindjau — djika gelap, hendaklah ditjari dengan soeloeh, djika terletak dalam lekoek, haroeslah ditindjau, artinja barang soeatoe hendaklah diperiksa, diselidiki dengan seterang-terangnja; aloen bakile' lah bakalam, boelan lah sangkap tigo poeloeeh — ki.: hal perkara jang telah terang betoel. KALAMAI — n. seb. dodol; mangalamai — memboeat kalamai; iolah kalamai bana oerang toe — orang itoe betoel seperti kalamai, boleh dikatjau sesoeka-soeka kita, artinja orang itoe sangat baik hati; inda' moerah mangalamai: koerang aroe, tji' kambiengan, talampau aroe, bapantiengan — tiada moedah memboeat kalamai, djika koerang katjau, bergoempal-goempal, djika terlaloe amat dikatjau, tentoelah ia berpantingan, maksoednja: 'ibarat orang memerintah, djangan terlaloe keras, djangan terlaloe loenak (lemah), sifat ini kedoeanja tiada baik, melainkan pertengahan. KALAMARI, kalimari — kemarin doeloe, kelamarin doeloe. KALAMBAI, lih. goelambai, koelambai. KALAMBODJO, karambodjo — kemendikai, mendikai, semangka (Jav.); giginjo kalambodjo masa' — giginja seperti mendikai masak, jaitoe goesi merah seperti isi mendikai dan giginja hitam karena dibadjai. KALAMBOE, koelamboe — kelamboe. KALAMBOEAI — kelemboeai. KALAMBOEE', mangalamboee'kan — menjemai (boekan padi), hanja bidji pohon lain. KALAMBOEENG — gelemboeng; takalamboeeng — menggelemboeng. KALAMOE'LLAH, bakalamoe'llah — bersoempah menjeboet nama Allah; batapoee' kalamoe'llah — berani menepoek Koerän, karena tiada berdosa atau berdjoesta. KALAMOENTIENG, kalimoentieng — kemoenting, lih. karamoentieng. KALAMPAGI, lih. karampagi. KALAMPAJAN — n. seb. pohon. KALANDJA(R), mangalandja — memantoel; bakalandjaran oere' den — rasa sakit-sakit oerat saja, oempamanja sesoedah dioeroet. KALANDOEENG, mangalandoeeng; lapie' mangalandoeeng — tikar terhampar tiada datar sebab tergelemboeng. KALANDOEÏ' — koentoel; ana' gadang kalandoei' — anak jang malas bekerdja, melainkan soeka doedoek sadja. KALANG I — kalang, galang; kalang oeloe — bantal; kalang roda padati — sepotong kajoe jang goenanja penggalang roda pedati djika berhenti waktoe mendaki, soepaja pedati |
djangan meloentjoer kebawah; mangalang: injo mangalang katoempoean ambo — ia tidoer dengan kepalanja dibawah kaki saja; mangalangkan lihie, mangalangkan marieh — ki.: menjaboeng njawa; soeka memboeang njawa karena menolong orang; salapie' sakatidoeran, sabanta sakalang oeloe — ki.: persahabatan jang karib; lidah takalang — ki.: tiada berani membantah, karena beroetang boedi (menanggoeng kasih); nan taraso di ati, nan takalang dimato — jang terpikir; asieng bidoee' kalang dilata' — ki.: lain tanja, lain djawab; pado idoei' batjamin bangkai, elo' mati bakalang tanah — dari pada melihat satoe hal jang menjoesahkan pikiran (oemp.: isteri sendiri berboeat pekerdjaan jang tiada senonoh) lebih baik mati; mati ana' bakalang bapa', mati bapa' bakalang ana' — ki.: anak dan bapak hendaklah tolong menolong dalam waktoe kesoesahan; inda' tantoe kalang toempoean, inda' tantoe kalang batang — ki.: karena marah tiada membedakan orang, melainkan semoea digoesari. KALANG II — empedal (pada boeroeng); ikan kalang — lele (Jav.), karena dalam peroetnja ada jang menjeroepai empedal; gadang kalang — penakoet, tjabar; sampi' kalang — dengan tiada berpikir lekas salah terima, bila dinasihati orang; kaloeeng kalang — keloeh kesah karena kesakitan. KALANSANGAN — sangat pajah, sehingga napas sesak, tiada terdjalan, tiada maoe makan. KALANTJI', ana' kalantji' (maki). KALAOEENGAN — tiada kena angin, oemp.: dibalik pohon kajoe jang besar. KALAPA', galapa — gelepar. KALAPIE(R) — koentoel; ana' gadang kalapie — orang jang malas menolong, malas berbangkit (kasar). KALAPO — tombong njioer, lih. toemboeeng; mangalapokan — menjemai bidji pohon; lih. kalamboee'. KALAPOEE(R), galapoee(r); mangalapoee — mengepak-ngepak; tinggi lago randah kalapoee — ki.: tjakap angin, sombong, tetapi tiada dapat dilihat keadaannja. KALAPOEE', mati takalapoee' — djatoeh mati dengan tiba-tiba. KALARAI — kelarai; mangalarai — mengelarai. KALARI, lih. koelari. KALAS — kelas, pangkat. KALASE', mangalase' — bertengking, mengata-ngatai orang; perbandingkan dengan kase'. KALASI — kelasi, anak kapal. KALASO — kelasa; batang kalaso, lih. kalalaso. KALATIE' — keletik; mangalatie'kan djari — mengebaskan djari; mangalatie'kan oerang — mengebas orang dengan djari; mendjawab perkataan orang dengan kasar. KALAU I — kalau. KALAU II — n. seb. boeroeng. KALAU III — kaloei (goerami Jav.), lih. kaloeih I, kaloeai. KALAWAN, kaloean — tali jang ditjotjokkan dihidoeng lemboe atau kerbau. KALAWANG, lih. kalamboee', kalapo; mangalawangkan — menjemai. |