Kaba Minangkabau 2
drs. Hasam Alwi
Jl. H. Mahmud 1/5
Perdatam, Pancoran
Jakarta
Kaba
Minangkabau
2
Badan Pambinaan dan Pengembangan Bahasa
Departemen Pendidikan dan Kebudayaan
4109
MILIK PERPUSTAKAAN BALAI BAHASA PADANG
Kaba Minangkabau
MILIK PERPUSTAKAAN BALAI BAHASA PADANG
DITERIMATGL : 12 MEI 2001
SUMBER/HARGA: 4.
KOLEKSI :
No.IVENTARIS :4109/4/2001/:/(3)
KLASIFIKASI :
Minangkabau 2 Jamil Bakar dkk. Pusat Pembinaan dan Pengembangan Bahasa Departemen Pendidikan dan Kebudayaan Jakarta 1979 [ 6 ]Hak Cipta pada Departemen Pendidikan dan Kebudayaan Redaksi S. Effendi (Ketua) Julius Habib, Edwar Djamaris, Farid Hadi, Zulkarnain Seri Bs 30 Naskah buku ini semula merupakan salah satu naskah hasil Proyek Penelitian Bahasa dan Sastra Indonesia dan Daerah 1976/1976. Staf Inti Proyek: S. Effendi (Pemimpin). Zulkarnain (Bendaharawan), Farid Hadi (Sekretaris). Basuki Suhardi, Muhadjir, Lukman Ali, Dfajanto Supraba. Sri sukesi Adiwimarta (Para Asisten). Dr. Amran Halim dan Dr. Mullanto Sumardi (Konsultan). Sebagian atau seluruh isi buku ini dilarang digunakan atau diperbanyak dalam bentuk apa pun tanpa izin tertulis dari penerbit kecuali dalam hal pengutipan untuk keperluan penulisan artikel atau karangan ilmiah. Alamat penerbit: Pusat Pembinaan dan Pe-
ngembangan Bahasa, Jalan Diponegoro 82. Jakarta Pusat. [ 7 ]Jilid 1
DAFTAR ISI
Prakata
DAFTAR ISI
Kata Pengantar
1. Pendahuluan. ................. 1
1.1 Latar Belakang dan Masalah 1
1.2 Populasi dan Sampel 2
1.3 Metode dan Teknik 4
1.4 Hambatan 6
2. Keunikan Kaba. ................. 6
2.1 Kaba sebagai Sastra Lisan ................. 6
2.2 Gaya Bahasa Kaba ................. 8
2.3 Sistem Penyampaian Kaba ................. 9
2.4 Hubungan Kaba dengan Masyarakat ................. 11
3. Ringkasan Cerita dan Transkripsi ................. 34
3.1 Puti Jailan ................. 34
3.2 Puti Sari Banilai ................. 65
3.3 Lareh Situjuh ................. 101
3.4 Jumbang Muhammad ................. 203
Jilid 2
3.5 Bujang Pajudi ................. 265
3.6 Urang Silaiang ................. 335
3.7 Gadih Basani ................. 428
Daftar Pustaka ................. 489
3. RINGKASAN CERITA DAN TRANSKRIPSI
Kabupaten Solok, Minangkabau
3.5 Bujang Pajudi
Ringkasan Cerita
Di sebuah negari di Kabupaten Solok yaitu di Negari Koto Anau ada sebuah keluarga yang terdiri dari tiga bersaudara, masing-masingnya bernama Haji Karim yang tertua, Sutan Mudo yang menengah dan Upik Bungsu yang bungsu. Tiga bersaudara ini terkenal di negarinya sebagai keluarga yang kaya dengan sawah ladang. Mereka tidak lagi mempunyai ibu dan bapak.
Haji Karim adalah seseorang yang dalam pengetahuannya di bidang Agama Islam. Kerjanya sehari-hari adalah memberikan pelajaran agama bertempat di suraunya. Di samping itu dia juga seorang yang pandai dalam ilmu-ilmu batin lainnya serta pandai dalam ilmu silat atau bela diri. Di suraunya dia tinggal bersama isterinya yang bernama Rapiah.
Pada suatu hari Haji Karim pergi mengunjungi rumah adiknya Upik Bungsu. Kepada adiknya dia mengatakan bahwa rumah tersebut sudah tua dan perlu diganti. Dalam bercerita-cerita dengan Haji Karim, Upik Bungsu menceritakan tentang mimpinya dan menanyakan apa maksud mimpi tersebut kepada Haji Karim. Sepulangnya dari rumah Upik Bungsu, Haji Karim mengingat-ingat kembali takwil mimpi adiknya yaitu bahwa akan terjadi bencana di lingkungan keluarganya yang dia sendiri juga meninggal. [ 10 ]Berlainan dengan Haji Karim, maka adiknya yang laki-laki yaitu Sutan Mudo adalah seorang pejudi, suka berlagak tiap hari dan sombong karena dia orang kaya di negarinya. Pada suatu hari Sutan Mudo pergi berjudi ke sebuah tempat di kampung Padang Dama. Dalam berjudi di Padang Dama, Sutan Mudo kalah terus menerus walau sudah ditukarnya permainan-permainannya. Akhirnya dia mempunyai hutang yang besar sekali kepada seseorang kawannya berjudi. Sutan Mudo tidak sanggup lagi membayamya dan terjadilah perkelahian. Pemimpin tempat perjudian tersebut dalam menyelesaikan perkelahian Sutan Mudo, membayarkan utang Sutan Mudo lebih dahulu kepada kawannya itu, sedangkan Sutan Mudo akan membayarmya kepada pemimpin tempat perjudian tersebut. Dalam berhutang kepada pemimpin perjudian tersebut Sutan Mudo menjaminkan sawah luas yaitu sawah adiknya Upik Bungsu.
Sewaktu Sutan Mudo meminta kepada adiknya agar sawah adiknya tersebut digadaikan untuk pembayar hutangnya di tempat perjudian, adiknya menolak. Kemudian Sutan Mudo pergi ke rumah kakaknya Haji Karim, untuk maksud yang sama. Haji Karim sangat marah kepadanya dan mengemukakan tiga syarat dalam Adat Minangkabau untuk dapat menggadaikan sawah. Setelah menceritakan semuanya itu Haji Karim menjadi sangat marah, karena Sutan Mudo minta juga agar dapat menggadaikan sawah untuk membayar hutang-hutangnya. Sutan Mudo ditampar oleh Haji Karim beberapa kali.
Karena perlakuan Haji Karim tersebut Sutan Mudo timbul sakit hatinya dan bermaksud akan membunuh Haji Karim agar maksudnya terlaksana. Hari itu juga Sutan Mudo mencari kawan-kawan berjumlah 4 orang dengan dia sendiri untuk membunuh Haji Karim. Dalam perkelahian satu lawan empat tersebut, Haji Karim mati terbunuh, akibat tusukan-tusukan pisau. Akibat surat pengaduan dari isteri Haji Karim kepada polisi, polisi dapat menangkap pembunuh-pembunuhnya yaitu Sutan Mudo dan tiga orng kawannya.
Oleh Pengadilan Negeri yang mengadili perkara pembunuhan tersebut Sutan Mudo bersama kawan-kawannya dijatuhi hukuman buang ke Cilacap. Menjelang akan berangkat ke Cilacap, dalam percakapan dengan adiknya Upik Bungsu timbul penyesalannya dan menasehati adiknya serta orang kampung. Sutan [ 11 ]Mudo menyerukan agar judi dihentikan, karena akan merusak kehidupan.
Setelah beberapa tahun di penjara Cilacap, Sutan Mudo dan kawannya dibebaskan. Mereka langsung pulang ke Padang dengan kapal yang berlabuh di Teluk Bayur. Dari Teluk Bayur mereka terus ke Padang dan dari Padang terus ke Solok. Setibanya di Solok mereka pulang ke rumah masing-masing dan Sutan Mudo pergi ke rumah adiknya Upik Bungsu. Tetapi karena sudah terlalu lama dalam penjara, Sutan Mudo sudah tua dan wajahnya sudah berubah sehingga banyak orang yang tidak kenal lagi. Begitu juga adikmya Upik Bungsu terheran-heran. Setelah dijelaskan oleh Sutan Mudo barulah Upik Bungsu sadar sehingga keduanya saling bertangisan.
Sejak itu Sutan Mudo menetap di kampungnya dan perangai jauh berubah. Kerjanya sehari-hari mengaji saja di surau dan sembahyang tidak dilupakannya. Ia sudah insaf dan mengerjakan segala suruhan agama. Tetapi sayangnya usianya sudah lanjut dan waktu mudanya sudah habis untuk bermain-main judi.
Demikianlah cerita seorang pejudi yang sadar kemudian.
Transkripsi
Limau puruik tapi jalan
ditabang anak urang Muaro
Lah laruik ari rembang malam
sidang pandanga to ansua pulo curito
Ka Padang anak Tanjuang Alai
Ari manjalang sanjo
Nan sajaknyo dendang ka dimulai
pamintak ampun ka sudaro
Buruang murai tabang malayang
babulu rampak di dadonyo
Rewak jo rewai untuak dibuang
diambiak sado nan paguno
Anak alang tabang malayang
ditangkok anak kamulau
Mulo curito kami kambang
nak sanang ati imandanga
Lah rami pasa Padang
rami manjalang sanjo rayo
Aluran curito kami kambang
kajadian dalam daerah kito
Kaditabang lalang rang bubuih
nyo saka dama di subarang
Ado bulan ado taun tak tasabuik
isinyo sajo kito pagang
Nan kambang abih bubuih si kamulau
tenggeran anak buruang alang
Dalam daerah Koto Anau
ka sinan mah pai mangarang
Ka ditabang talang di parak
nyo saka batang limau lunggo
Yo rang hatigo badunsanak
lai banamo katigonyo
Buah pulo lah asam camin
ditabang anak sawah lurah
maraok jatuah ateh munggu
Nan batuo banamo Aji Karim
Tan Mudo gala nan tangah
gadih banamo upiak bonsu
Ka parak buruang alang
tenggeran anak buruang bondo
Anak rang sumarak Koto Piliang
pamenan Bodi Ganiago
Nan barabah jo asam camin
ditabang talang ateh munggu
Aluran kakak Aji Karim
disuruah duduak maso itu
Ka pakan ka Panjalinan
ari manjalang sanjo rayo
Gilo jo kaji siang malam
nau jo pekah jo kaji jo
Buruang nuri tabanglah ka rimbo
nyo saka batang limau lunggo
Bukan to Aji di surau sajo
laia jo batin nan nyo pakayo
Asam camin di dalam padi
tenggeran anak buruang bondo
Lai jo batin kato kami
capek kaki ringan tangan pandai pulo
Ka rimbo batanam palam
ari menjalang pukua satu
Bara ka sanang peratian
Awak kan kayo maso itu
Anak alang tabang melayang
inggok di rantiang limau puruik
Sawah jo ladang tak tabilang
Kabau jo bantiang tak tasabuik
Buah palo di tapi alaman
nan ditabang sawah lurah
Bi usak rang adu jo parampuan
Upiak banmo si Rapiah
Ka rimbo batanam tabu
ari manjalang tangah ari
Lamo jo lambek ndeh maso itu
ado wakatu alang ari
Ka ditabang talang jo asam camin
nyo saka dama jo ka cubuang
Tasirok darah Aji Karim
badan taragak jo adiak kanduang
Buruang alang tabang ka munggu
inggok di rantang limau puruik
Lah takana jo adiak nan bonsu
lah lamo bana ndak bacaliak
Rang karek talang ateh munggu
inggok di rantang limau puruik
Lah takana jo adiak nan
Rang karek talang ateh munggu
nyo saka dama dalam padi
sicerek tumbuah di alaman
alang tabang ka munggu
maraok sikua jo kamulau
Lah kareh niak dalam ati
takilan bana di kiro-kiro
kok bulek dapek digolongkan
pipiah lah buliah dilayangkan
lah nyo mintak izin maso itu
Sinan padusinyo nyo imbaunyo;
Nan barabah tabang ka rimbo
inggok di rantiang tapi lubuak
ditangkok anak Paninggahan
Oi mano Rapiah kato inyo
agak ka mari kau duduak
ado nak barang ambo katokan
Lah ka banda tabang buruang balam
inggok di tatiang limau antu
ditangkok anak rang gubalo
sikua maraok ka tapian
Tadanga imbau dari junjuang
datang Rapiah maso itu
sato duduak Upik bakato
oi junjuangan ka awak ambo apo baimbaukan
Lah sicerek dikarok ampok
ditabang anak rang Maninjau
nyo saka talang di parak
dama tajelo di darek mudiak
Jawek Aji Karim lembek-lambek
basabab kan ka ambo imbau
pihak kapado adiak bonsu awak Ndeh Piah oi
lah lamo bana tak baliek
Ka ditabang talang di munggu
nyo sakah dara tangah laman
nak borak tabang malayang
sikua maraok ka muaro
Kini baitu Piah lah dek kau
lapeh baelok ambo pai ambo taragak nak ka kian
ka sumarak koto piliang
lapeh lah izin ambo dek kau
Lah rami pasa Ampek Angkek
rami menjalang patang-patang
babaliak pulang sanjo rayo
Jaweklah Rapiah lambek-lambek
ka pai ndak ka batagah
tapi sugirolah malah awak pulang
jan pulo sanjo awak tibo
tagamang ambo tingga siko
Rami pasanyo Koto Baru
rami manjalang sanjo rayo
Lah bulek mupakaik maso itu
turun Aji Karim dari suraunyo
Nan buah palo tapi jalan
dama tajelo dalam parak
Lah tibo cando di alaman
capek dituju pintu parak
Nan ampaleh tumbuah Pasa Bateh lah tapi jalan
dama tajelo dalam padi
Lapeh di sanak lah pakarangan
marantau panjang anyo lai
Tabang malayang buruang alang
sikua maraok ateh munggu
Lahnyo iliakan labuah nan panjang
labuah panjang siku lah basiku
Ka tabiang tabang buruang balam
dama tajelo batang sukun
Pidiang ameh batimba jalan
pudiang nan bendi rumpun nan barumpuik
Buah palo tapi laman
ditabang anak Pasa Baru
Lamo jo lambek tangah jalan
tibo di laman maso itu
Nan tambola duduak mancigin
ka mano konon lah kiro-kiro
tibo di laman Aji Karim
sinan adiak kandungnyo imbaunyo
Talang tatega ateh munggu
dama tajelo dalam lurah
Ondeh diak kanduang lah upiah bonsu
lai bagadih ateh rumah
Buruang alang tabang jo bubuih
inggok di rantiang dalam lurah
Bakato bonsu lunak lambuik
naiak ka tua jua ka teh rumah
Buah palolah di ateh munggu
tabang lah batang buah pala
Lah tadanga imbau adiak bonsu
lah capek naik kakak tuo
Buruang borak inggok di rantiang limau antu
nyo susun dama batang piladang
tenggeran anak buruang balam
Naiak Aji Karim maso itu
kato si bonsu o lambek-lambek
lah gak jarang kak tuo datang
apo mukasuik ka bakatokan
katokan capek ka wak ambo
Siburuang kurak tabangnyo bubuih
inggok di rantiang di dalam padi
nyo susun batang nak limau lunggo
Jawab kak tuo lunak lambuik
makonyo datang-datang ka mari
adok ka badan kau juo
Buruang alang tabang malayang
dama tajelo ateh munggu
tenggeran anak buruang bondo
Cubolah danga dek wak kau bonsu
bapandang rumah batambah tuo
dipandang atok lah ancua
janjang bak cando lapuak pulo
Limau puruik tumbuah di rimbo
ditabang anak pasa baru
dadok tatuga di Muaro
Apo pikiran adiak kanduang, diak oi
ka dituka kasadonyo
elok dipabarui rumah nangko
Lah nak urang du Ampek Angkek
ka pasa sadang pukua duo
Jawek nan bonsu lambek-lambek
kok baitu kato kak tuo
pucuak dicinto ulam tibo
sasuai bana jo awak ambo
Lah ka parak batanam tabu
ari manjalang sanjo rayo
Bakato nan bonsu maso itu
denga dek kakak kato inyo
Buruang nori tabang.ka parak
ditangkok anak rang gubalo
Ambo bamimpi malam Kamih
apo takwil mimpi ambo.
Nan ka Padang ka Kampuang Jao
babaliak pulang nak pukua satu
Datang aia gadang manangah koto
anyuik sagalo rumah awak nangko
Asam camin tubuah di ladang
tenggeran anak buruang bondo
Kok mimpi sampai ka ari banderang
ambo bamanuang ka barando
Lah sipasan baranak ampek
jatuah ka lapiak duo tigo
Jawek Aji Karim lambek-lambek
itu tak ado ciek juo
Ka ditabang dadok di parak
tenggeran anak buruang nori
nyo saka batang karakok
dama maleo di Muaro
Nan bak pitua urang awak
bakacimpuang pamenan mandi
rasian ka pamenan lalok
setan jo ibilih nan mandayo
Layang-layang tabang ka munggu
ditangkok anak Pasa Baru
Sanang sajo upiak oi
ambo ka surau kini juo
Ka ditabang dadok di Munggu
tenggeran anak buruang bondo
Bajalan Aji maso itu
ati di dalam samak bedo
(mimpi diak kanduang buruak takwilnyo)
Ka ditutuah talang di ladang
tenggeran anak buruang bondo
Aji bapikia samo sorang
ka singkek kolah pintak ambo
Talang tajelo di tapi jalan
tenggeran anak buruang antu
maraok sikua ka Muaro
Lamo jo lambek tangah jalan
tibo di dusun inyo lai
sanan nyo imbau padusinyo
Nan ka pakan Panjalinan
ari manjalang pukua duo
Lah pulang ambo dari sanan
dari rumah adiak bonsu kito
Ka ditabang batang limau puruik
sagagang jatuah ka Muaro
Jawek Rapiah lunak lambuik
lah pulang awak kato inyo
Apo barito nan dibao lai indak apo-apo adiak kito,
cubo tarangkan dek junjuangan ka wak ambo.
Kan pakan ka Ampek Angkek
babaliak pulang patang-patang
lah rami sorai jo sorak
Jawek Aji lambek-lambek
ati awak diak lai ka sanang
lai segeh-segeh adiak awak
Nan ka pakan ka Panjalinan
nyo tabang batang limau puruik
Tadanga kato dari junjuangan
Piah nyo bae galak sisuruik
Ramo-ramo tabang ka munggu
inggok di rantiang limau lunggo
disakah batang buah palo
Aji maaja maso itu
kok pueh maaja kaji ateh surau
ka bawah maaja silek pandai pulo
Ka parak ka pasa baru
baranti tantang sawah lurah
ari manjalang sanjo rayo
Dilatak Aji tantang itu
tacaliak Pak adiak nan tangah
bagala pulo lah Sutan Mudo
Ka parak nak ka rimbo rayo
baranti tantang tanjuang bingkuang
ari manjalang tangah ari
Pihak kapado Sutan Mudo
urang nan congkak dalam kampuang
acang-acang dalam nagari
Ka rimbo ka tapi parak
ari manjalang sanjo rayo
Karajo ka sawah ka ladang indak
rintang bauru-bauru sajo
Buruang alang tabang jo bondo
inggok di rantiang di tapi ladang
diseka dama jo kamuniang
Maklum awak anak rang kayo
sawah jo ladang tak babilang
padi nan usang alun abih
baru batimbun pulo
rintang jo reli patang pagi
Buruang alang tabang jo nuri
nyo susun dama dalam rimbo
sicerek tumbuah di tabiang
anak alang tabang ka rimbo
Kok lah karuan sanjo rayo
nyo pakai sagalo tigo
kupiah tukiak ka kaniang
salendang kain bugih lamo
Nan ka rimbo batanam padi
dama tajelo dalam padi
nyo saka batang marapalam
dama tajelo nan di muaro
Ka dietong karajo sanak Sutan Mudo
bia to bilang lambek-lambek
gilo basionjak tiok ari
kok malam rintang bapokok rintang bakoa nan jo badadu
gilo di galanggang karajonyo
Lah ka rimbo batanam padi
ari menjalang patang-patang
tatuga dama dalam padi
dama tajelo ndak di tapi
Ado wakatu alang ari
tadanga kaba dari kawan samo gadang
Tuan Mudo indak pai ka galanggang
Galanggang sangik rami kini
indak ko mukasuik ka pai kian
Nan nak alang tabang jo bubu
ditangkok anak rang Sumani
dama tajelo nak rangkaik
Lah menjawab lambek Sutan Mudo
di ma bana galanggang rami
gelanggang siapo nan membuek
lah manjawek kawan lambek-lambek
Layang-layang dalam padi
nyo susun dama tapi ladang
sicerek tumbuah tapi jalan
tenggeran anak buruang nuri
Jawek dek kawan samo gadang
ka galanggang rami malam kini
antaro cupak jo talang di Padang Dama
marilah awak kian kini
Lah ka pakan membali bawang
ari manjalang pukua satu
Tadanga ota kawan samo gadang
gadang atinyo maso itu
Ka ilia ka Padang Panjang
ari manjalang pukua satu
Tan Mudo indak bapikia panjang
taruih barangkek maso itu
Ka pakan ka Padang Panjang
ari manjalang sanjo rayo
Di jalan indak kita bilang
sampai saukua sajangkonyo
Buah palo di ateh munggu
tabang anak rang Subaka
Ilah tibo maso itu
iyo di ranah Padang Dama
Biriak-biriak tabang jo nori
tabang malayang ateh munggu
Caliak galanggang sangaik rami
Taruih sakali maso itu
Buruang banamo burauang kekek
inggok di rantíang dalam padi
Kato Tan Mudo lambek-lambek
mano Juaro Pendeka kaki
tolong sarahkan kepeang ambo
Talang tajelo ateh munggu
ditabang anak urang Majolelo
Tadanga kato Sutan Mudo
rang balai anok kasadonyo
rang kayo bana komah nan lah tibo
Lah barabah tabang ka munggu
tabang malayang tapi ladang
tangkok anak rang sumbaka
Taruah rang tampin maso itu
dek malang ratak Sutan Mudo
tiok lah dikiak gundu mati juo
Buruang borak tabang malayang
inggok di rantiang limau lunggo
tabang melayang ka muaro
Malang rataknyo Sutan Mudo
gundu diambung mati juo
dadunyo kaca kalah jua
Nak alang tabang ka munggu
inggok di rantiang asam camin
tatuga talang tapi aia
dama maleto dalam padi
Lah tiok nyo kocok kalah juo
lah tumbuah utang di galanggang
tasalang kepeang samo pamain
dek utangnyo Tan Mudo ndak tabaia
lah tumbuah bantah jo kalahi
Lah kalua tabang buruang nori
nyo susun dama tangah alaman
tenggeran anak buruang murai
Lah tibo bantah jo kalahi
sampai bacakak adu tangan
sadang manyalasai Tuobalai
Layang-layang tabang jo murai
nyo sakah dama dalam padi
nak alang tabang ka laman
sicerek tumbuah di tapian
layang-layang tabang malayang
ditangkok anak buruang kekeh
sikua maraok dalam rimbo
Malompek kalua Tuo balai
mano kalian sabalainyo
lah tigo bulan galanggang den rami
keok ayam bak dibandakan
bulu ayam menjadi ramo-ramo
ringgik menjadi kapeh tabang
siriah menjadi sarok balai
Gambia menjadi tanah liek
alun basuo nan bak nanko
Ntah kusuik ndak salasai
apoko sabab karanonyo
Layang tabang jo kekek
disakah dama dalam rimbo
sicerek tumbuah dalam padi
dama maleto di muaro
Manjawek janang lambek-lembek
mano tuo balai kato inyo
mangko tajadi bantah jo kalahi
danga Tuan ambo katokan
lah parangai Sutan Mudo
Lah sipasan di tapi ladang
ditabang batang limau lunggo
sicerek tumbuah tapi aia
tenggeran anak buruang bondo
Lah abih kepeang di pinggang
taruh urangnyo tampin juo
tampek utang tak tabaia
itulah sabab alah karanonyo, ka tarang jo tuan oi
Layang-layang tabang buruang murai
nyo seka dama di tapian
tenggeran anek buruang bondo
Jo lambek bakato tuo balai
mano Tan Mudo kato inyo
utang Tan Mudo babayiakan
apo rungguahan bakeh ambo
Ka ditabang batang limau puruik
sagagang jatuah ateh ngarai
alang tabang malayang
ditangkok anak murai batu
maraok sikuanyo ka muaro
Tan Mudo manjawek lambek-lembek
kok baitu kato tuo balai
pambaia kepeang tuo balai
ambo rungguahkan sawah nan gadang
sawah nan gadang di baliak munggu
sawah adiak kanduang
Nan ka lurah batanam tabu
ari manjalang sanjo rayo
tibo di rumah tangah malam
Lah nyo buekan utang maso itu
ari patang galanggang usai
nan fang manang pulang bagalak ati
nana kalah babaliak baibo ati
Tan Mudo pulang jo ati ibo
Malayang tabang buruang alang
inggok di rantiang limau lunggo
Nan Tan Mudo babaliak pulang
ati nan samak-samak bedo
Nan baringin di tapi laman
ditabang anak rang gubalo
Lamo jo lambek di tangah jalan
sampai saukua sajangkonyo
Limbubu angin nan mangananduang
mamatah batang ateh munggu
Nyo tuju rumah adiak kanduang
mako lah tibo di halaman maso itu
Nan kamulau di tepi rimbo
ditabang anak sawah lua
jatuah maraok ka tapian
Lah maimbau Sutan maso itu
diak kanduang, lai ba kau ateh rumah diak oi
ambo maimbau di halaman
Nan ka surau ka Pariaman
ari manjalang pukua satu
Tadanga imbau di halaman
maninjau bonsu maso itu
Nan si cerek dikarek anak urang Nareh
ditabang anak Sari Lamak
Maimbau bonsu lambek-lambek
naiklah kak angah ka ateh rumah
Anak bakiak di tapi rimbo,
ditangkok anak Panyabungan
Satu naiak Sutan bakato
danga dek kau ambo katokan.
Nan ka Padang ka Kampuang Jao
ari manjalang patang-patang
Lah malang untuang badan ambo
lah alah diri di galanggang
Ka Padang anak rang subarang
duduak baranti ka Pariangan
malayang nori tapi sungai
lah tumbuah utang di galanggang
utang tak buliah mintak janji
barisuak juo babaia
Limau antu di dalam ladang
ditabang anak Pasa Baru
Karungguahan hutang di galanggang
lah den rungguahan sawah gadang kau itu
Limpapeh di ateh munggu
ditangkok anak rang gubalo
Ka baa jawek dikau bonsu
cubo tarangkan ka wak ambo
Ka pakan ka kampuang jao
ari manjalang patang-patang
nyo susun-susun batang rambutan
ditabang anak rang Malalo
Manjawek bonsu jo aia mato
mano kak tangah badan ambo
anggak tapancuang lai putuih
sadatiak tak aka nyo ka ilang
nan bana adiak sabuik juo nyo
Ka parak batanam lado
nyo tanam pulo batang kundua
Kok lai buliah pintak jo pinto
mamintak ambo jo sungguh-sungguah
Anak nori tabang la sikua
ditangkok anak rang Sumaniak
Antikan juo malah ampok
antikan juo main judi
Ditabang batang karakok
tenggeran anak buruang nori
Ndak urang kayo jo ampok
ndak ado urang sanang jo judi
Nak nori tabang jo kekek
nyo saka dama dalam rimbo
Lah banyak rang kayo jatuah bansaik
lah banyak aji nan malesek
dek ulah jodi nan ko juo
Ka ditutuah talang jo kacubuang
nyo susun dama ateh munggu
Tadanga jawek adiak kanduang
memberang Sutan maso itu
Ditabang talang di ladang
tenggeran buruang antu
nyo sakah dama di ladang
Jawek Tan Mudo jo garentang
lah cadiak malah kau kini
cadiak ka sia kau baguru, bijak ka siapo kau baraja
Diguguah talang di rimbo
tenggeran anak buruang kekek
nyo susun dama di tapian
Salaruik Diak salamo nanko
alunlah kato nan kau jawek, alunlah gayuang nan kau sambuik
baru sekarang iko kini
Ka Padang ka Kampuang Jao
baranti tantang ujuang Simpang
Kok kandak ambo sakali nanko
kandak tak daepek kau tumbang
Ka ditabang talang di ladang
nyo sakah dama di tapian
Tan Mudo nuponyo sangaik berang
timba haliak tampa makan
Batang manggih di tapi laman
ditabang anak Pasa Baru
Jo tangih bonsu sadu sadan
hakato garlih maso itu
Lah ditutuah talang di rimbo
disaka batang marapalam
Co iko baru gadang badan ambo
marasaiambo kanai tangan
Ka Padang ka Pariaman
ari manjalang sanjo rayo
Kato bana nan ambo katokan
jawek di Kakan salah juo
Lah ramai pasa Padang Panjang
rami menjalang sajo rayo
Kalau tak ibo diambo surang
Kisai lah arato nan banyak nanko
bialah badan nan sansai jo un tuangnyo
Nak nori tabang ka rimbo
ditangkok pandang ate
sicerek dikarek ampek
Tapi kok buliah pintak jo pinto
pintak kok lai ka buliah
ambo manyaro ka tampek nan kiramaik
ka parak ka Sumaniak ari manjalang sanjo rayo
nyo saka dama di Muaro
Ambo mintak jo ati ibo
kok lai kiramaik ayah jo bapak
nan ka manompang kapa tak batekek
maunyi rumah tak badapun
panjeklah kayu tak bapucuak ndeh kak angah
Ditabang talang jo kacubuang
nyo sakah dama di subarang
Tadanga sumpah adiak kanduang
Mudo malompek turun janjang
Ka pakan ka Padang Panjang
ari manjalang sanjo rayo
Di laman Sutan bakato sorang
bia den cobo mengecek jo kak tuo
Ka ditutuah talang di munggu
nyo susun batang limau manih
Bajalan Tan Mudo maso ilu
surau Aji Karim nan nyo tuju
Ditabang talang ampaleh
malayang jatuah saleronyo
Nan bajalan bagageh-gageh
sampai saukua sajangkonyo
Lah ka rimbo batanam bayam
ari manjalang sanjo rayo
Ari nan sadang tangah malam
Tan Mudo tibo di surau kak kandungnyo
Lah ramai pasa rang Singkarak
rami manjalang pukua satu
Aji Karim sadang tidua lamak
maimbau adiak maso itu
Ka parak ka Kampuang Jao
ari manjalang pukua satu
nyo sakah batang marapalam
Mano kak tuo kato inyo
ndeh kak tolong bukak pintu
ambo maimbau di alaman
Malayang tabang buruang antu
nyo sakah dama jo asam camin
dadok tajelo jo kamulai
tadanga imbau dek Aji Karim
Bakato Aji maso itu
Rapiah tolong bukak pintu
manga kolah inyo datang malam
sakik kolah si upiak oi takajuik sinan Aji Karim
Ka parak ka Koto Baru
ari manjalang pukua ampek
dama tajelo di alamam
Lah salasai nyo bukak pintu
lah naiak T'an Mudo lambek-lambek
Dek Piah lapiak bakambangkan
Ke ditarah talang di ladang
dama maleto dalam rimbo
sicerek tumbuah di tapian
dadok tatuga ateh munggu
Salapeh lapiak tabantang
Aji bakato ka Rapiah
capek ka dapua badan kau
mungkin kok auih adiak ambo
Barabah tabang ka laman
ditangkok anak Koto Baru
dituga talang di parak
sicerek tumbuah di munggu
dama maleto di tapian
Rapiah kan patuah ka junjuangan
capek ka dapua maso itu
nasi masak samba lah masak
salasai sadonyo nyo edangkan
di sinan wak inyo lai samo makan
Nan barabah tabang jo galah
inggok di rantiang tangah ladang
tatuga dadak di nan kareh
Baru sudah minum makan
salasai maisok rokok sabatang
tanyo Aji Karim lambek-lambek
Ka den tabang talang di laman
nyo sakah batang limau lunggo
tenggeran anak buruang balam
Sangaik takajuik waang datang malam
apo ko kaba Mudo nan waang bao
tolonglah ka ambo diak tarangkan
Lai ditabang talang di munggu
ka disakah batang marapalam
sicerek tumbuah di parak
dama maleto ateh munggu
Jawek Tan Mudo maso itu
ondeh kak Tuo kato inyo
sabalun kaba ambo bukak
kato bana ka ambo banakan
bari ampun juo ambo dahulu
Lah ka parak batanam bayam
ari manjalang sanjo rayo
tatuga talang tapi parak
kato bana kak ka ambo banakan
Mako ambo datang malam
malu kakak malu ambo juo
utang kakak utang ambo pulo
ondeh kak kanduang danga dek kak Tuo ambo katokan
Buruang Nuri tabang malayang
nyo sakah dama dalam padi
tenggeran anak buruang alang
Didiri takacak di nan malang
di hari nan sahari kapatang
lah kalah ambo di galanggang
lah tumbuah utang kak di galanggang
Nan ka Padang anak urang Sumani
dama tajelo tapi aia
tatuga talang di Muaro
pandan maleto nan di ladang
tenggeran anak buruang Merak
Utang indak dapek mintak janji
herisuak juo kak ka den baia
iyolah malang malah badan ambo
lah ambo rungguahkan sawan nan gadang
sawan nan gadang di baruah munggu
sawah adiak kanduang awak
Rami pasa rang Singkarak
rami menjalang pukua duo
dama tajelo tangah ladang
Manjawek Ji Karim sambia galak
ondeh diak kanduang kato inyo
balahan nyawa badan ambo
balaian pula tibonyo di waang nyo buyuang
ambo ko dulu pareman pulo
tapi tak sarupo buyuang nangko
Ditabang talang di laman
nyo sakah dama dalam turiah
tenggeran anak buruang alang
alang tabang ka subarang
tatuga batang dalam padang
Sajak Talakek kupiah putiah
dahulu ambo lai pareman
tapi tak sarupo buyuang nangko
diambo kok abih di galanggang dapek di galanggang
hilang di galangggang tumbuah di galanggang
indak mengaduah pai pulang
indak manyeso sawah ladang
Anak barabah tabang malayang
inggok di rantiang dulang-dulang
disakah dama dalam rimbo
Kalah di galanggang ang bao pulang
di siko untuang mangko malang
ka salumbuang padi tak ka sadang
ka tandeh kito ka talelang
ka taniayo adiak bonsu kito
Ka ditabang talang di laman
nyo saka dama jo kamulau
sicerek tumbuah di ateh ngarai
pandan meleto di tapian
Kalah di galanggang diak sawah nan ang gadaikan
tak adaik yuang di Minangkabau
Kok di alam Minangkabau nanko
tampek rang manggadai ko tigo parkaro
danga dek buyuang ambo katokan
O Tan Mudo dangalah dek Sutan diak ambo katokan
Ka dikarek batang kamulau
nyo saka daok ateh munggu
talang tatuga nyo Muaro
Kok nyo di adaik alam Minangkabau, ndeh diak kanduang
tampek rang manggadaiko tigo parkaro
dangakan dek Sutan nak ambo bacokan
Nan ka rimbo batanan lado
nyo sakah dama tangah laman
dama tatuga dalam padi
tenggeran anak buruang barabah
sikua maraok ateh ngarai
Tampek rang manggadai buyuang oi
Paratamo rumah gadang katirisan
kaduo rende gadang tak balaki
katigo maik tabuju tangah rumah, oi diak kanduang
matonya adaik tak dipakai.
Ka pakan ka ateh ngarai
hari manjalang patang-patang
nyo susun dama di Muaro
Di sinan yuang tampek rang manggadai
sinan ko tandeh ka tabang lelang
tak ado rang nan ka malarang
tapi kok kalah di galanggang ka dibao pulang yuang oi
sagadang benggo ambo tak suko
Tajelo talang ka subarang
dama tatuga dalam rimbo
tenggeran anak buruang antu
sikua maraok ka Muaro
Jawek Tan Mudo jo garetang
kok baitu kakak tuo tak ibo di diri ambo
ndak ibo di ambo ka taniayo
indiak ko awak saibu sabapa kak oi
mangko baitu ka tibonyo
Nan alang tabang malayang
Anggok di rantiang dalam padi
nyo sakah dama ateh munggu
Maariak kak tuo jo garetang
ruponyo pajako tak babanak
ndak mangarati di kilek Minangkabau
tarabo Aji maso itu
nyo lapuak lapak adiak nyo kanai tangan
Ka den tutuah talang di ladang
dana manjelo ateh bukik
sicerek juo ateh tapian
Bakato Tan Mudo turun janjang
tak lalu dadang di lauik
di darek juo ambo rangkakkan
Nak alang tabang ka kamulau
disaka dama di subarang
Jawek Aji ateh surau
pai cari tiak kawan di aang,
kok baitu pulo Diak nan ka sanang
Ka pakan ka Pasar Baru
ari manjalang sanjo rayo
Dek malam Piak samalam itu
ati murung pikiran ibo
lah takana jo kawan lamo
Sicerek tumbuah di tapi jalan
disakah batang limau lunggo
tenggeran anak buruang alang
Kato serang Tan Mudo tangah jalan
bia den bunuh kak tuo ko
hendak nak jan tabalintang
Rami Pasa nyo Kota Baru
rami manjalang sanjo rayo
tetuga dama di Kayu Kalek
Barangkek nyo malam itu
pai mencari kongsi lamo
nan bagala Pandeka Kilek
Pai ka rimba batanam bayam
ari manjalang pukua satu
Lama jo lambek tangah jalan
tibo ka tampek nan nyo tuju
Ka ditabang talang di parak
nyo susun dama dalam bareh
Antaro Bukik Kili jo Kampuang Cupak
di sinan rumah Pandeka Kilek
Nan kamulau di tapi laman
ditabang anak Pasar Baru
Maimbau Sutan di halaman
Pendeka tolonglah bukak pintu
Lah sicerek dikarek ampek
nyo sakah batang marapalam
tenggeran anak buruang bubuik
Jo lambek jawek Pandeka Kílek
sia lo ko nan maimbau małam
cubolah gala jo namo ka disabuik
nak tantu pintu ambo singkokkan
Lah barabah tabang ka parak
ditangkok anak rang gubalo
Jawek Tan Mudo sambia galak
lupokah ang di suaro ambo
kan ambo nan kongsi lamo
ndeh pandeka iko nan bagala Sutan Mudo.
Limau puruik pake di tapi jalan
nyo sakah daun marapalam
Disabuik gala Sutan Mudo
dek Pandeka pintu nyo singkokkan
Buruang merak tabang jo bakiak
inggok di rantiang tangah padang
Pintu tahukak Tan Mudo naik
lah basamo jo kanco lamo
Tabang malayang buruang bubuik
ditangkok anak panjalinan
Tanyo pandeka lunak lambuik
gak cameh ati den takuik
mangko waang datang malam
Dikarek talang di parak
disakah batang marapalam
Jawek Tan Mudo sambia galak
mako ambo Pandeka datang malam
rasaki komah nan ambo imbaukan
Anak alang tabang malayang
nyo saka dama dalam padi
sicerek tumbuah di Muaro
tatuga dadok di tapian
Diambo takacak Pandeka di nan malang
lah kalah ambo di galanggang
utang indak dapek mintak janji
barisuak juo ka dibaia
dirungguahan sawah adiak kanduang
dek kak Tuo ambonyo larang
lapuak lapak ambo kanai tangan
Ka Padang ka Koto Sani
ari manjalang sanjo rayo
tatuga dama di Muaro
Itu mangko ambo datang ka mari
Di Pandeka lai takana kaji lamo Pandeka Kilek,
dibunuah kakak tuo ambo
alah ka sanang Pendeka kiro-kiro
Kareklah batang limau purik
nyo sakah dama dalam camin
anak alang tabang ka rimbo
nyo tangkok anak rang subarang
Jo lambek jawek Pandeka Kilek
kok dibunuah Aji Karim Tan Mudo
ndak talok doh kito baduo
baliau kan capek kaki Tan Mudo
kito tambah kawan sorang lai
Nan ka ladang batanam padi
dama maleto dalam parak
sicerek tumbuah ateh munggu
Katambah kawan Tan Mudo surang lai
diambo lai tampak kongsi lamo kongsi arek kito juo
kito cari Pandeka Urek Kanduang oi
jo inyo kito membunuahnyo
Ka dikarek talang di munggu
sicerek dikarek ampek
tatuga talang di laman
dama maleto di Muaro
Barangkeklah urang nan baduo
ndak lamo di tangah jalan
tibo di rumah Pandeka Urek
di sínan Tan Mudo naik pulo
Malayang tabang buruang bundo
nyo sakah batang di laman
tenggeran anak buruang antu
Tadanga imbau di alaman
dek Pandeka pintu nyo singkokkan
naik urang maso itu
bakato Tan Mudo kan awak inyo
Lah ka Padang ka simpang Jati
ari manjalang sanjo rayo
nyo sakah talang di ladang
nak balam tabang ka alaman
ditabang dadok di Muaro
Mako datang malam kini Pandeka
gadang mukasuik nan ambo jalang
diari nan saari ka mari
ambo dapek malu di galanggang
utang lah tumbuah masa itu
utang ndak dapek mintak janji
di rungguahkan sawah nan gadang
di kakak kandak nyo tolak ndeh Pendeka oi
dibunuh juo kakak kanduang oi
Buruang babuih tabang jo kekek
ditangkok anak rang subarang
nyo sakah batang asam camin
dama tajelo di dalam padi
Jo galak jawek Pendeka Urek
kok dibunuah Aji Karim
jikok batigo alunlah talok
tambahlah kawan ndeh sorang lai
Malayang tabang buruang bubuih
inggok di rantiang dalam padi
nyo susun dama ateh munggu
dituga dadok di subarang
Kato Pandeka Urek lunak lambuik
kawan lamo kan kito cari
nan santiang tahan tapo tahan ilmu
bak garagaji indak talok dimakan basi
Tabang malayang buruang antu
inggok di rantiang si karakok
dama manjelo dalam karek
O nan santiang pulo kawan oi
duo pasu duo kunci santiang dek inyo
kok pintu indak nan takunci pintu tabukak kasadonya.
Nan barabah tabang jo nuri
dama tajelo di tapian
nyo susun dadok ateh ngarai
Marilah kito ndeh kawan o kian kini
mungkin lai inyo di rumah
kito turuik o Gaek Kulai.
Tabang malayang si buruang bondo
inggok di rantiang di tapi parak
Bajalan o Pak nan batigo
manuju nak kanduang oi Batu Banyak
Ka Pakan anak yo Pa oi Padang Panjang
ari manjalang pukua satu
Di jalan indak doh kak ka kito bilang
alah tibo pulo di maso itu
Barabah tabang di ateh ngarai
dama tajelo di tapian
alah diariak yo Pak oi Gaek Kulai
katigonyo samo maariak
urang tuo lah mulai pakak
ariak nan indak yo kak oi kadangaran
Dama tatuga di ateh munggu
sicerek tumbuah ateh munggu
Kato rang maimbau bukakan pintu
jawek gek Kulai lai den santuang jo alu
Barabah tabang ka kamulau
dama maleto di Muaro
Dek barakaik yakin nyo maimbau
akianyo Gaek o nak oi tau juo
Takalok kawan di kurisi
ka mano kolah pangananyo
Pintu tabukak Gaek main kaki
takajuik tutan nan batigo
Rami pasanyo Koto Baru
rami manjalang pukua duo
Tanyo dek Kulai maso itu
apo mukasuik datang malam ko
Buruang morak tabang ka parak
Maraok sikua ka tapian
Dek Gaek Kulai sangaik pakak
nyo paratikan sajo ndeh garik tangan
Buruang banamo buruang nori
dama tajelo jo asam camin
Akainyo Gaek sampai mengarati
ka kito bunuah ndeh Aji Karini
Barabah tabang jo nori
dadok tatuga jo ampaleh
Lah jaleh ambo ka payah mauji
ambuih maambuih kunci mangunci bukak mambukak
Kareklah dadok dalam rimbo
talang tataga di Muaro
saketek pintak kawan e ndeh dari ambo
kareno barek tugas ka ambo
pambagian banyak untuak ambo
Marancu ambiak lah labu
balaiak pulang patang-patang
jawek Tan Mudo maso itu
nan bak pitu a urang kito juo
Kareklah batang marapalam
dama tajelo di subarang
Nan kaciak kayu tantu ketek dahannyo
nan gadang kayu túpangnyo gadang
Buruang murai tabang ka munggu
inggok di rantiang kayu pulai
Sasuai rundiangan sanak maso itu
urang nan barampek bajalan pulo
Lah ka rimbo batanam padi
ari manjalang pukua satu
Ari sanjo mulai bajalan
ka Koto Anau ka inyo tuju
Lah ka rimbo tabang buruang balam
inggok di rantiang limau lunggo
Baru ari nan laruik malam
tibo di surau kakak kanduang nyo
Ka rimbo tabang buruang murai
inggok di rantiang dalam rimbo
Kolah karajo kawan oi Gack Kulai
ambuih maambuih anta maunta
tabuka pintu ndeh kasodonya
Lah ka parak batanam taleh
ari manjalang pukua satu
Lah mupakaik urang nan barampek
siapo pula nan ka naik dahulu
Buruang nori tabang ka ateh munggu
inggok di rantiang si ampaleh
Lah gantiang juo gasiang tu
karena Aji Karim tabik manggarik
Ka ilia tabang buruang kekek
ditangkok anak kamudian
Akianyo maambua Pandeka Urek
bialah ambo pai mambunuah
Buruang alang tabang jo buruang antu
dama tajelo ateh munggu
Dipandang Aji Karim ndeh sanak sadang takalok
pisau tasentak dek Pandeta Urek,
Karakok tumbuah nak o jo karakok
talang tatuga jo langkueh
Ka dirosok mariah elok-elok
mukasuik Pandeka ndeh ka badabiah
Talang tatuga ndeh tuan di tapi tabiang
buah palo dikarek ampek
nyo susun dama nan di Muaro
Maklum Aji Karim oi tuak oi sangaik santiang
tangan taraso parangin tibo
kakinyo lakek maraung Pandeka mintak tolong
Lah ka pakan anak Ampek Angkek
ari manjalang sanjo ari
Malompek naik Pandeka Kilek
songkok di pintu ondeh manjago
Tabang malayang buruang kekek
inggok di rantiang dalam lurah
Lah naik pulo Pandeka Kilek
lah batigo lago di rumah
Tabang lah batang asam camin
dama maleto dalam rimbo
Dek santiang bana Aji Karim
maambua turun nyo lari nan baduo
Lah ditabang talang di lurah
dama maleto ateh munggu
Balari pambunuah tajun ka bawah
di sinan bakato Aji Karim maso itu
Mano Rapiah katonya diak kanduang oi....
Nan barabah tabang ka laman
ditangkok anak urang Muaro
Pambunuah bapakek ndeh di halaman
yo capek bana makan kakinyo
Ka ditabang nyo asam camin
malayang jatuah ndeh saleronyo
Pak kapado ndeh Aji Karim
dirosok rusuak alahlah luko
Ka dikarek dama di munggu
talang tatuga ateh munggu
Wanyo bakato ka padusinyo
lah kanai ambo mah kironyo
tangguang barutang den turuik turun
Nan barabah tabang ka munggu
damu tajelo di subarang
Kato Rapiah ndeh junjuangan maso itu
ndeh angku Aji sio-sio manuruik surang
inyo barampek nan manantikan
Raminyo pasanyo Ampek Angkek
rami manjalang tangah ari
Jawek Aji Karim lambek-lambek
ondeh Piah oi kok ndak aja bapantang mati
Ka dikarek talang di ladang
dama maleto di alaman
Aji malompek turun janjang
pandeka di alaman manantikan
Lah ka rimbo tabang buruang balam
inggok di rantiang dalam padi
Satu tibo di alaman
dek Pandeka nyo lapai sakali
Ka ditabang talang di rimbo
dama maleto di muaro
Gaek Kulai baitu pulo
runciang bibia dek maambuih
mambasuah kunci kato inyo
Tabanglah batang asam camin
dama maleto di subarang
tatuga dadok dalam ladang
tenggeran buruang bundo
Tapi dek santiang Aji Karim
saketek aram nan bagaruih
walaupun satu lawan ampek
namun ampek payah juo
Tabanglah talang di subarang
dama maleto ateh munggu
tatuga talang di Muaro
Rupanyo nasib Aji jatuah malang
kaki tasorong masuak lubang
awak taantak inyo tibo
barempek inyo mangabeknyo
Ka dikarek batang sicerek
tenggeran anak burang antu
dama maleto di alaman
Kabek lakek pisau pun lakek
salasai gadang maso itu
mati badan bagulimang darah
Ka ditabang talang di ladang
dama maleto daerah mudiak
Sinan Aji lah sudah gadang
urang barampek ariak maariak
Ka ditutuah talang di rimbo
dama maleto di tapian
Baganti ariak maariak namo
padusi Aki kadangaran
Nan barabah tabang jo kekek
inggok di rantiang limau lunggo
Lah tadanga kato urang nan barampek
tasabuik namo kaampeknyo
Rapiah sadonyo disureknyo
Nan ka Padang ka Simpang Ampek
ari manjalang tangah ari
Ari badarang lari urang nan barampek
dek Rapiah Aji nyo tangisi
Ka pakan ka Pariaman
urang bakadai lado mudo
Sajak ka turun den kamakan ndeh junjungan
awak bakareh ati juo-ongku oi
Ka dikarek talang di ladang
dama maleto di Muaro
Urang barampek awak surang ndeh Angku Aji
kini lah sansai macam iko ndeb junjungan
Talang tatuga ateh laman
padi manjelo dalam parak
Ambo jo siapo ditinggakan ndeh Angku Aji
Kaluluih lah badan awak ndeh junjuangan
Lah sipasan dalam padi
dama maleto di Muaro
Sansai ati Angku Aji
angku nyato bakalang tanah
ambo nan tingga siko juo
Oditabang talang di parak
dama maleto jo kamulau
Lah takajuik urang banyak
maik urang tanai ka ateh surau
Talang tajelo nan di alaman
tatuga dadok jo kacubuang
Rapiah manangiah sadu sadan
Aji dibunuah adiak kanduang
Ka lurah batanam bayam
ditanam Tanjuang Bingkuang
Dek ulah kalah di galanggang
namuah mambunuah kakak kanduang
Karakok lah di rimbo
dama maleto ateh munggu
Tan Mudo arok ka kayo
awak lah nyato ka bakuaso
tapi garak Allah tak nyo tau
Padang Panjang ladanga langang
ari manjalang sanjo rayo
Ari siang Tan Mudo datang
nyo bak cando ruusuah pulo
Ka parak bataman bayam
dama tajelo dalam rimbo
nyo paguik maik kakak sadu sadan
kak siapo goh urang nan maaniayo
Ka ditutuah talang di lurah
talang tajelo nan rang karek
Kakak ka hancua dalam tanah
buli nan ambo mambalehkan
Buruang banmo buruang bondo
dama tajelo dalam padi
Nyo bakato kapado padusi-kakaknyo
ndeh kak jan kakak manangih juo kak
nan mati indak ka iduik lai
Buruang banamo buruang antu
dama maleto di alaman
Rapiah turun jo ati kusuik
Ka polisi surek nyo kirimkan
Anak bondo tabang jo nuri
talang tutuga jo kalapo
pangaduan dari Aji karim
sinan Tan Mudo nyo kabeknyo
Lah barabah tabang ka laman
inggok di rantiang nan rang karek
sambah Tan Mudo sadu sadan
kumandan manga ambo ka dikabek
Lah rang tabang talang di laman
dama tajelo tangah ladang
Ambo lah nyato kamatian komah Kumandan
basua bana pituah urang
jatuah diimpok janjang pulo
Buruang nori tabang jo kekek
inggok di rantiang limau antu
Jo polisi kato tak nyo jawek
palanggu lakek maso itu
Lah ka parak ka tapi sumua
dama maleto dalam padi
Kakak kanduang alun bakubua
awak bagaluang masuak tangsi
Ka ditahang dadok di munggu
dama maleto di alaman
Tadanga kaba nan dek bonsu
baso nan kak tuo nan lah mati
kak tangah masuak tangsi pulo
inyo balari sadu sadan
Buruang kekek tabang ka rimbo
ditangkok anak Paninggahan
Baikolah alamaik mimpi ambo
kakak indak basibana adiak kanduang batinggakan
Lah ka rimbo ka tapi sawah
talang tajelo dalam padi
tenggeran anak buruang balam
Dek kak tuo bakalang tanah
kak tangah ka masuak tangsi
adiak kanduang ditinggakan
Lah baringin di tapi munggu
di tabang talang tapi rimbo
Adiak ka tibo tak kak tunggu
kini lah tingga ambo surang sajo
Lah ka lurah tabang buruang balam
inggok di rantiang limau antu
Nyo paluak kak tuo sadu sadan
tapek mimpi adiak daulu
kakak lah mati cando iko
kama lah ambo ka mangadu
Layang-layang di tapi laman
ditangkok anak rang gubalo
Oi salang tak ado doh kak oi pagantuangan
adiak jo siapo ka baio
Ka pasa o anak Kampuang Jao
ari manjalang tangah hari
babelok jalan ka lautan
Manggapai bonsu jo aia mato
baa tenggang adiak lai ko
nan surang ka hancua dalam tanah
nan sorang sansai dalam tangsi
ndak ado sawang pagantuangan
Ari manjalang tangah ari
baselo duduak dalam rimbo
Ai ka sansai bonsu sorang diri
rang kampuang ka ditompang alun tantu
Anak alang tabang ka lurah
ditangkok anak rang Singkarak
Lah pueh ati kak angah
namuah mambunuh kakak awak
O karakok jo batang padi
disakah dama jo kacubuang
Dek ulah kalah ampek nan jo judi
namuah mambunuah kakak kanduang
Ka pakan ka kampuang jao
ari manjalang patang-patang
Kinilah sansai macam iko
la luluah adiak tingga sorang
Buruang banamo buruang antu
tabang malayang ka tapian
Ka ma bonsu mangadu
indak basawang pagantuangan
Buruang borak tabang ka lubuak
ditangkok anak rang sumbaka
Lai den katokan kak e mimpi buruak
tagah dek kakak indak basibana
Barabah tabang ka munggu
maraok-raok ka tapian
Pueh jo tangih maso itu
salasai Aji rang kubukan
Barabah tabang jo nuri
maraok sikua ka tapian
Kakak takubua oi nan bonsu lari
ka tangsi tangih nyo tujukan
Kacubung di tapi jalan
ditabang anak rang Malalo
Jo raung bonsu di jalan
antah ka ma untuang ka dibao
Barabah tabang malayang
babulu rampai di dadonyo
O kakak angah manuruikkan ati gadang
komah bonsu taniayo
Buruang alang tabang jo nuri
nyo sakah dama di tapian
tenggeran anak buruang bondo
Alah tibo di pintu tangsi
manakua nyo jo sadu sadan ndeh Pak Komandan
kuk salah lai dapek ditabuih
lapehkan kakak kanduang ambo
ndak ado lai tampek bagantuang
lain nan sorang iko pulo
Tabang talang di nan karek
nya sakah dama di taplan
Jawek komandan lambek.lambek
basaba niang daulu buliah nan kami paretongan
Buruang hanamo buraung antu
malayang-layang ka tapian
Bakato adiak maso itu
oi Apak Komandan lapehkan juo kakan kanduang ambo
Barabah tabang malayang
nya sakah dama tapi aia
Kok salah buliah ka ambo timbang
bara utang nak ambo baia
Ka ditutuah talang di munggu
disakah dama di ilian
dama tajelo ka kamulau
Jawek komandan jo lamah lambuik
utang iko tak dapek dibaia doh piak oi
dangakan sajo di meja ijau
Buruang banamo buruang bakiak
inggok di rantiang limau lunggo
Kato sampai bonsu tapakiak
Ondeh kak puehkan bana hati cilako
nan bonsu juo ka tiniayo
Buruang alang tabang ka munggu
nyo sakah dama dalam parak
Tapisan gadih maso itu
nyo tunai pulang dek rang banyak
Barabah tabang ka lurah
inggok di rantiang limau lunggo
Di latak bonsu tatap di rumah
dicaliak kakak tangah inyo
Ka ditabang talang di rimbo
disakah dama ateh munggu
Dokumen di Polisi langkok sadonyo
Bandaro ndak paralu mudo nyo tanyo
dijapuik sajo namo nan nyo tuju
Ka ditabang talang dikarek
nyo sakah dama di muaro
lah rang japuik Pandeka Kilek
ka tangsi pulo nyo banamnyo
Ditabang batang sicerek
nyo sakah dama dalam padi
Lah rang japuik lo Pandeka urek
barandam kaduonyo dalam tangsi
Ditabang talang di ngarai
disakah dama di Muaro
Pangabisan diambiak Gaek Kulai
di sinan lain dari nan biaso
Ditabang talang dalam padi
disakah dama di Muaro
Lah nyato Gaek Kulai nan nyo cari dek polisi
ka inyo pulo nan batanyo
Ka ditabang talang nan bakarek
nyo saka dama ateh ngarai
Tanyo Polisi lembek-lambek Nyik
lai kok tampak Gaek Kulai,
Kangarai tabang buruang kekek
inggok di rantiang dalam rimbo
Jawek Gaek Kulai lambek-lambek
sabanta ko sinan nyo bagubalo
Ampaleh tumbuah jo ampaleh
nyo saka dama ateh munggu
Bajalan polisi bagagch-gageh
batamu urang maso itu
Ka ditutuah talang di ngarai
disakah dama dalam rimbo
Lai batamu Gaek Kulai
kabanyo siko bagubalo
Sicerek urang karek ampek
ditabang talang di rimbo
tengggeran anak buruang murai
Jawek urang lambek-lambek
Komandan kok Gaek Kulai nan batanyokan
tapi ka inyo tadi Komandan batanyo
manga kok inyo dilapehkan
Ka Padang ka Pasa Mudiak
Tenggeran anak buruang morak
Jo berang Polisi babaliak
Jajak Gaek Kulai nan nyo tapakai
Ka ditabang talang di ladang
disakah batang marapalam
Lah tampak pulo urang sadang sumbayang
dek polisi inyo dinantikan
Barabah tabang malayang
sicerek dikarek ampek
Lah sudah rang gaek sumbayang
batanyo polisi lambek-lambek
Ditabang talang di ladang
Nyo sakah dama di munggu
Sajak tadi apak sumbayang
lai tampak Gaek Kulai lalu di siko
Disusun talang dibubuik
tenggeran anak buruang antu
Jawek rang sumbayang lunak lambuik
oi komandan baru sabanta ko liau lalu
Ditabang talang di rimbo
disakah dama dalam padi
Barang kali alun sampai di kelok di bawah ko
di sinan polisi lalu balari
Ditabang talang dalam karek
disakah dama ateh ngarai
Di ma lo dek polisi ka ka dapaek
nyo batanyo tumah ka Gaek Kulai
Ka rimbo tabang buruang antu
inggok di rantiang dalam padi
Kahilangan aka polisi maso itu
dituka anak buah tiok ari
Ka pakan ka Koto Sani
ari manjalang pukua duo
Lah sapakan lamo mancari
namun Gaek tak nyo dapek
Lah ka rimbo batanam padi
lah nyo sakah dalam bubuik
Ado wakatu alang ari
lah nampak urang manjunjuang rumpuik
Ditabang talang di rimbo
tenggeran anak buruang nuri
Dek polisi batanyo juo
lai koh nampak Gaek Kulai
Baringin di tapi banda
nyo sakah tapi lubusk
Jawek rang tukang rumpuik lambek-lambek
baru sabantako siko nyo duduak
Malayang tabang buruang bondo
nyo sakah dama di tapian
Poliai lah batanyo pulo
pado nan majunjuang rumpuik ko
Gaek Kulai nan nyo tanyokan
Lah barabah tabang jo nuri
maraok sikua dalam rimbo
Lah ditahan lo parangkok dek rang nagari
Namun Gark Kulai tak lo tampak muko
Malayang tabang buruang antu
inggok di rantiang limau lunggo
Auo pado suatu wakatu
nampak pulo rang sadang gubalo
Ditabang talang ateh ngarai
nyo sakah dama di tapian
Sabananyo itu nan Inyiek Kulai
tampak polisi mancari aka buruang nyo alaukan
Ditabang talang dalam rimbo
tenggeran anak buruang nuri
Polisi lah batanyo pulo
Pak lai nampak Gaek Kulai
Malayang tabang buruang bubuih
inggok di rantiang limau antu
Jawek rang gubalo lamah lambuik
O Komandan oi sabanta ko bana liau lalu
Sicerek tumbuah di padi
nyo susun dama dalam rimbo
Lah maupek polisi mancari
kok dapek Gaek ko kito tapuak sampai mati kato inyo
Barabah tabang jo nuri
sicerek tumbuah rang karek
Lah payah urang dek mancari
namun Gaek Kulai tak nyo dapek
Ka Padang ka koto Baru
ari manjalang sanjo rayo
Dapek pangana maso itu
kok ka dicari tak ka dapek
jo umbuak umbi lah nyo jalankan
Ramo-ramo tabang jo nuri
maraok sikua ateh munggu
Aao wakatu alang ari
datang rang pareman maso itu
Sicerek tumbuah ateh ngarai
disakah dama dalam padi
nyo tuju rumah Gaek Kulai
pado nan datang tu anggota polisi
Barabah tabang jo bubuik
inggok di rantiang ateh ngarai
Kato Polisi lunak lambuik
lai ko bagaek ateh rumah
Ka ditutuah talang dibubuik
sakah dama di Muaro
Sinan Gaek Kulai lah takajuik
capek maninjau ka alaman
ruponyo lai surang pareman
Ditutuah talang ateh munggu
disakah dama di muaro
Jawab Gaek Kulai maso itu
apo mukasuik urang mudo
Ka parak tabang buruang nuri
inggok di rantiang limau antu
Gadang mukasuik datang ka mari
dek Gaek mukasuik ambo ndak baguru
Ka ditabang talang di rimbo
disakah dama ateh munggu
Rupanyo Gaek kareh ka ambo
nyo tarimonyo anak murik maso itu
Ka Padang anak Singkarak
nyo saka dama di Iviuaro
Kan iyo juo basuo bak pitua urang awak
duo pakaro nan maniayo badan kato inyo
Disakah dama di rimbo
sicerek tumbuah di ladang
sicerek tumbuah di rimbo
Mano nan duo pakaro
paratamu mato uang
nan kaduo batino
Disakah talang di parak
nyo sakah batang marapalam
Dek anggota polisi ka nyo umbuak jo pitiah banyak-banyak
dek Gaek kaji bacurahkan
Ditabang talang dalam padi
nyo sakah dama di munggu
Sadang asyik Pak mangaji-ngaji
rang kapuang rumah maso itu
Anak bondo tabang malayang
nyo susun bungo karakok
sicerek tumbuah di subarang
Tapi indak ka manangkok mukasuik urang nan ka datang
lah rang umbuak jo umbuak umbi
ka mari Gaek ah kami datang ka mari
bukan mukasuik ka manangkok
gadang mukasuik kami jalang
Sicerek tumbuah di ladang
nyo susun dama dalam rimbo
Angku Jasa di Solok ka baralek gadang
urang ka manyarang ari balun ado
Sicerek tumbuah dalam padi
disusun dama di subarang
itu mangko kami nyo suruah ka mari mah Gaek e
dek Gaek tolonglah sarang
bara ongkos tak kami tulak
Ka ditutuah talang ateh ladang
nyo sakah dama di muaro
Dek Gaek ari nyo sarang
baru tigo arinyo sudah barulek lah tibo urang manjapuiknyo
Ditabang batang karakok
nyo susun dama dalam padi
Angku Jasa Gaek suruah datang ku Solok
gadang oleh-oleh ka liau bari
Disusun talang di rimbo
sicerek tumbuah ateh munggu
Kato Gaek Kulai iyo pulo
nyo turuik capek maso itu
Ka rimbo tabang buruang alang
ditangkok anak Pasa Baru
Alun takao panjang-panjang
bialah pose ambo daulu
Ka pakan ka Koto Gadang
ari manjalang sanjo rayo
Nan cako mah nak kito ulang
ari nan hampia subuah pulo
Nan nak urang di pakan satu
barulang mandi ka muaro
Lah disidang maso itu
hukuman buang ndeh ka ampeknyo
Nan ka rimbo ka Pakan Akaik
ari manjalang tangah malam
Tan Mudo nan paliang barek
karano inyo nan maupahķan
Lah barabah tabang malayang
tabang maraok dalam rimbo
Sajak nan Tan Mudo ka tabuang
sinan diak kanduangnyo nan diimbaukanyo
Nan ka pakan batanam lado
ari manjalang patang-patang
pimpiang di lereng ondeh kanduang oi
Kato Tan Mudo ka diak kanduang
danga dek kau kato inyo
ondeh nan honsu e lah ko kanduang oi
Lah ka pakan ka Kampuang Jao
ari manjalang tangah ari
Kakak bajalan Diak sakali nanko
indak mungkin babaliak lai
Karakok tumbuah tapi parak
dama manjelo dalam sungai
Ondek diak kanduang oi tolong patenggangkan
elok-elok diak sapaningga kakak
kito bamandeh bapapak tidak
ndeh Diak kanduang oi nan bonsu oi
Lah barabah tabang ka munggu
dama manjelo tangah laman
Paciak iman dek diwak kau
karano kau parampuan
Barabah tabang ateh munggu
dama tajelo dalam rimbo
Nyo imbau adiak maso itu
sarato juo rang sumando
Tabang malayang buruang borak
sikua maraok ka kamulau
ditangkok alang dalam rimbo
Mano diak bonsu kato inyo
kito niak di alam Minangkabau Diak
batino tigo pakaro
Nan karimbo batanam lado
ari manjalang tangah malam
Mano nan tigo pakaro
danga dek gadih ambo tarangkan
Buah palo dalam lurah
dama tatuga tangah alaman
batang tajelo di Muaro
Patamo batino sumpah Allah
kaduo batino dunia setan
bato nan sabananyo rang batino
Lah ka rimbo ka sawah lurah
ka parak anak urang Kinari
Jokok batino sumpah Allah
rintang malala nak gadih tiok ari
Ka dikarek dadok di parak
talang tatuga di subarang
Asa lai dapek pai malagak diak oi
indak paduli ka junjungan pulang
Lah ka pakan ka Singkarak
ari manjalang pukua satu
Kalaulah inyo diak ka malagak
barakah patuik di muko camin batu
Lah nyo sakah talang di tabiang
sicerek tumbuah dalam rimbo
Nyo oyak sanggua roda gandiang
lieklah pucek bibia nyo coloknyo
Buruang borak tabang ka ngarai
ditangkok anak Koto Baru
Barapo badak jo bakasai
baralah ka jujuik tapi baju
Ditabang talang di parak
tenggeran anak buruang balam
sikua maraok dalam rimbo
Bialah inyo Tuak sadang batanak
kok tampak urang lalu tangah jalan
bara kuleknyo ka barando
Birik-birik tabang jo borak
sikua maraok tangah alaman
Kok tak mancaliak urang ka awak
barapi batuak jo mandaham
Ka rimbo ka sawah lurah
ari manjalang pukua satu
itulah batino sumpah Allah
itu jan kau tiru
Ka ditutuah talang di alaman
nyo saka dama dalam padi
Kok nan batino setan
rintang baranjua gadih ditiok ari
Ka ditabang talang di Muaro
anak alang tabang malayang
maraok sikua ka tapian
Tiok ari Diak oi rintang baganjua
dek lamak otanyo samo gadang
nan indak bagai nyo iokan
Karakok tabang di subarang
ditabang anak Pasa Baru
Buruak jo elok bantuak urang diak indak nyo pandang
dek nyo ameh jo perak nan paralu
Ditabang talang di munggu
nyo sakah dama ateh munggu
anak alang tabang malayang
inggok di rantiang asam camin
Katu lai barisi oi saku-saku
nyo tanai bagai minyak panuah
barulah kariang kabek pinggang
caliaknyo aliah ndeh bonsu ka nan lain
Nak alang tabang jo sikok
nyo saka dama tangah alaman
sicerek tumbuah di parak
ka tu elok sajo nyo diak urang ka nyo tanai
barulah bansaik nyo campakkan
baitulah paham batino dunia setan Diak
Ka parak anak Panjalinan
ari manjalang pukua satu
Itu batino dunia setan
itu jan kau tiru ndeh diak
barisuak kok sansai badan kau
Ramo-ramo tabang ka rimbo
inggok di rantiang tapi labuah
nyo saka dama tapi tabiang
sicerek tumbuah dalam rimbo
Kalau sabananyo paham urang batino
itu nan batino batungku sapo
tau di dahan ka manimpo, ingek di tunggua ka manaruang
ereng jo gendeng nyo pakainyo ka dirinyo
Buruang banamo buruang antu
ditangkok anak Ampek Angkek
sikua maraok dalam rimbo
Kok banyak junjuangan mambaok tamu
nyo kacau di galeh ketek-ketek
gulo saketek sampai juo
Lah anak alang tabang ka rimbo
nyo saka dama tangah alaman
anak alang tabang malayang
ditangkok anak pasar baru
maraok sikua ateh munggu
Gak sarik tampak duduak di barando
di tangah rumah nak jo jahitan
babagai karajo ka nyo kakok
soka jo bansaik ndak nyo pantang
di nyo sasuai nyo nan paralu
itulah paham rang batino
itu nan buliah kau tiru
kok untuang salamaik diak oi untuang kau
Ditabang talang dalam padi
sicerek dikarek ampek
tatuga dama tangah alaman
tenggeran anak buruang antu
maraok sikua dalam padi
tatuga dadok di Muaro
Jan kau tiru gadih paham rang kini
dek kayo urang sajo ka diarokkan
pangkek rang sajo ka dinanti
di awak ndak baitu
jiko bansaik diak ka baa juo
saba saba malah mananti
hujan jo paneh babalasa.inyo Diak
salamo bansaik ka elok juo
Barabah tabang jo nori
disaka dama di Muaro
sicerek tumbuah tapi aia
anjalai tumbuah tapi ngarai
tatuga talang di alaman
dama maleto di Muaro
Sasudah adiak nyo ajari
ka Mak Datuak nyo madok pulo
ka rang sumando dek waang baitu pulo
kok lamo iduik di dunia
ilmu karambia jan dipakai
dangalah dek ambo aja ilmu karambia
Ka ilia tabang anak balam
inggok di dahan limau lunggo
Sajak karambia ndeh ka rang tanam
rang cari pandan pamaganyo
Rami pasanyo ndeh Paninggahan
rami manjalang tangah ari
baselo duduak ndeh di Muaro
Kok tak dipaga ndeh Diak nan jo pandan
lah galak jawi mancaliaknyo
tampan tapuntuang ndeh dimakannyo
Karakok tumbuah di tangah alaman
ditabang anak Padang Panjang
Dek ulah elok komah tuan guno pandan
salamaik sajo karambia gadang
Nan balibiah tabang jo kekek
inggok di rantiang limau lunggo
malayang tabang ka tapian
Awak tinggi daun rimbun
buah lah labek guno pandan lah ilang sajo
tiok jatuah pandan diimpoknyo
padan lah cido dek mananggungkan
Rami pakan nyo Sulik Aia
rami manjalang pukua satu
urang bakadai ndeh kacang panjang
Baitu bana curang ilimu karambia
pantang lah tibo ndeh di nan tinggi
guno pambimbing lupo sajo
Nan barabah tabang jo nori
inggok di rantiang ateh munggu
Dangakan juo sabuah lai buyuang oi
ilimu tupai jan ang tiru
Ka ditabang talang teh ngarai
tenggeran anak buruang balam
sikua maraok ka Muaro
Caliak dek buyuang ilimu tupai
karambia darek nan nyo tandehkan
karambia pulau tampak pulo
Ka ditabang batang kamulau
dama maleto tapi tabiang
tenggeran anak buruang alang
Tampak mudo karambia pulau
tagak dek lauik bakuliling
baa nyo tupai barang, duduak bamanuang ateh karang
Ditabang talang di ladang
ayo sakah di Muaro
tenggeran anak buruang Murai
baok sikua di tapian
ai bamanuang ateh karang
linteh tabang alang bondo
ang batanyo bakeh tupai
tupai apo bamanuangkan
Buruang murai tabang jo kekek
inggok di rantiang tangah alaman
dama maleto di Muaro
Jawek tupai ateh karang
danga dek alang kato inyo
karambia darek ambo tandehkan, tampak mudo karambia pulau
Ditabang batang kamulau
dama maleto tapi tabiang
tenggeran anak buruang alang
Baa jua ambo ka ka pulau
balauik sajo bakuliling
ko den bamanuang ateh karang
Malayang buruang bubuik
inggok di rantiang limau lunggo
maraok sikua ka tapian
Manjawek alang lunak lambuik
naiklah ka punggung ambo nan ko
tupai nak ambo tolong maantakan
Barabah tanga jo kekek
inggok di rantiang limau manih
sato sampai tupai malompek
Dek alang nyo bao tabang tinggi
Ka dikarek talang di rimbo
tenggeran anak burauang balam
Jaek akanyo alang bondo
indak ka pulau karambia tupai nyo bao
ka pulau Karakatau nyo rimbekan
Anak alang o tabang malayang
ditangkok anak Panjalinan
Tupai arok ka makan kanyang
akia nyo mati kalaparan
Baringin tumbuah ateh ngarai
ditabang anak Padang Panjang
Jan ang tiru parangai tupai
isuak kok sansai untuang Buyuang
Barabah tabang jo nori
inggok di rantiang ateh munggu
nyosakah dama tangah alaman
sudah adiak jo mande diajari
palanggu lakek maso itu
Mudo lah turuik ka buangan
Dikarek si limau manih
ditabang anak Paninggahan
Motor barangkek bonsu manangih
Jo siapo ambo ka batinggakan
Ka rimbo tabang barabah
inggok di rantiang limau lunggo
(kak tuo lah nyato dalam tanah
bato kakak ka tabuang pulo
Lah rabah batang marapalam
tenggeran anak buruang bondo
Jawek Tan Mudo sadu-sadan
sudahlah Diak baa juo kandak ati mambao sansaro
Barabah tabang jo nori
inggok di rantiang limau lunggo
Ulah manuruik kareh ati
asuang kawan nyo turuikkan, kini lah sansai macam iko
jo akau ambo ka bacarai
Rang tabang talang jo kacubuang
nyo sakah dama di muaro
Mano sagalo sanak dalam kampuang
jan ditiru macam laku ambo
Layang-layang tabang malayang
disakah dama dalam padi
tenggeran anak buruang bondo
Ka Padang Ka Padang Panjang
ari manjalang patang-patang
Indak ka talok tingga surang
lah ilang kakak nan baduo
bonsu ka tingga ondeh badan den ilang
Layang tabang malayang
nyo sakah dama di subarang
Pado adiak tingga sorang
ilah kan amdeh badan den ilang
Lah barabah tabang jo balam
nyo sakah dama ateh munggu
Sadang tangih batangisan
palanggu lakek maso itu
Nyo tabang talang di parak
disakah batang limau lunggo
Lah bagayuik bonsu ka rumpuik
nyo tangkok kaki kakak kanduangnyo
namun urang maelo juo
Dikarek batang marapalam
nyo saka dama di lurah
Kakak barangkek adiak pansan
urang tanai ka ateh rumah
Ka labuah tabang anak alang
nyo sakah dama di subarang
Iruak pikuak urang ateh rumah
nan kontan sajo nan alah ilang
Rami pasanyo Padang Panjang
rami manjalang tangah ari
Ayam panaiak komah nan lah ilang
bandua indak baluluik lai
Barabah tabang jo galah
nyo sakah dama di Muaro
Dilatak bonsu sadu-sadan
jo caliak kakak kanduangnyo
Dalam motor batutuik urang dibao,
adok nan tampak, suok kida kalam sajo pamandangan.
Ditabang talang di banda
disakah dama tapi sumua
Lah baranti sajo motor kok rang ka lua
kironyo lah tibo di Taluak Bayua
Ditabang talang tapangka
disakah batang marapalam
Lah rang rantaikan ka ateh kapa
manangiah sadonyo sadu sadán
Ka Padang ka Koto sani
ari manjalang sanjo rayo
Lah marawang kito dek kandak ati
lah sansai komah dek salero
Ka ditabang talang di banda
nyo sakah dama dalam padi
Gaek Kulai manangiah sadu sadan
dek Padang salamaík tingga tuo macam iko
tak awak batamu lai
Nyo tabang talang di sumua
nyo susun dama di tapian
Barangkek kapa di Taluak Bayua
tageleng-geleng di lautan
Barabah tabang jo balam
nyo sakah dama di rimbo
tatuga talang di tapian
Sadang tangah-tangah lautan
lah mupakaik urang nan batigo
nan Gaek ko tak mungkin sampai
elok ka lauik kito campakkan
Bialah nak ambo tangguang sorang
jan kalian main judi
akia kalaknyo sansai macam ambo
Anak nori tabang jo sikok
maraok sikua ka jalan
Elok antikan judi jo ampok
salamaik awak dunia akirat o kawan
Layang-layang tabang jo balam
maraok sikua ateh munggu
Nyo paluak adiak sadu sadan
ondeh adiak bonsu tingga daulu
sarahkan untuang ka nan satu
Anak alang tabang malayang
maraok-raok dalam rimbo
Mintakan umua samo panjang
kudian awak batamu juo
Ka Pakan anak rang Singkarak
ari manjalang tangah malam
Pintakan ampun ambo ka kubua kakak
salamaik sajo ambo di lautan
Ka rimbo tabangnyo borak
disakah batang kacubuang
Sadang maso dek bakawan
apo ko laku ka den tanggung
Karakok tapi ladang
nyo sakah dalam rimbo
Kakak diarok ka kayo sorang
jo iko kutuak nan den tanggung
Barabah tabang malayang
nyo sakah talang di tapian
dama maleto dalam rimbo
Ulah kalah di galanggang
kakak kanduang den bunuah den dabiah pulo
aden talelang caro iko, bataun ndak basuo
Nyo tabang talang tapangka
nyo sakah dama di parak
Ka sia ambo ka baraka
karano lain laku kakak
Balibiah tabang jo bakiak
inggok di rantiang dalam padi
Sadang managih urang lah maariak
awak kini barangkek lai
Rang tabang talang di laman
sicerek tumbuah jo kacubuang
tenggeran anak buruang bondo
Nyo siram adiak jo aia mato
pandai batenggang dalam kampuang
rang kampuang ka ganti mandeh bapak
jan sansaro diri kau
dimintakan umua awak samo panjang
Ka rimbo batanam lado
nyo sakah batang marapalam
Indak kakak aso ka macam iko
kama untuang den gantuangkan
Barabah tabang malayang
ditangkok anak rang gubalo
Tinggalah kampuang tinggalah sayang
alun tantu awak ka basuo
Ka pakan ka Panjalinan
ari manjalang sanjo rayo
Adiak manungkuik ka pangkuan
ondeh kak baolah badan ambo
nak samo ilang awak baduo
kapado rang Minang nan batigo
apo kandak nyo baturuik sajo
Ka rimbo batanam tabu
ari manjalang pukua duo
tatuga dama ateh munggu
Lamo jo lambek maso itu
ari jo bulan tak dibilang,
disabuik taun ndak nyo
bilangan sampai rundiangan cukuik
lah lapeh urang nan batigo
bilangan sampai rundiangan cukuik
lah lapeh urang nan batigo
Ka ditabang batang limau lunggo
nyo sakah dama ateh munggu
tenggeran anak buruang alang
Lah lapeh urang katigonyo
buek maupakaik maso itu
manuju sajo tanah Minang
Barabah tabang ka Munggu
inggok di rantiang dalam padi
nyo sakah di Muaro
Bulek mupakaik maso itu
ndak nyo bapikia panjang
kapa ka Padang nyo tompangnyo
Kalubuak tabang buruang alang
nyo saka batang si Cerek
tenggeran anak buruang bondo
Wakatu subuah hampia datang
ndak tokak batang gadang
ndak tutuah dahan ketek
baialah tatabang batang sajo
Ka rimbo tabang buruang halam
babulu rampak di dadonyo
ditangkok anak Pasa Baru
Lamo jo lambek di lautan
sampai saukua sajangkonyo
lah masuak Taluak maso itu
Ka dikarek talang di sumua
disakah dama tangah ladang
tenggeran anak buruang bondo
Lah turun urang di Taluak Bayua
ditompang motor ka Padang
lah tibo di Kota Padang
oto ka Solok ditompang pulo
di jalan indak doh nak kito bilang
Lah ka rimbo batanam bawang
ari manjalang sanjo rajo
Di jalan mak indak kito bilang
kok digandiang mak kito jo dendang
sampai saukua sajangkonyo o nak oi
tibo di Solok maso itu
Ka ditabang talang di ladang
nyo sakah jo kamulau
sicerek tumbuah di alaman
tenggeran anak buruang alang
Lah tibo mah di kota Solok
lah nyo tuju kampuang sorang-sorang
nan sorang manuju Cupak, nan sorang manuju Kota Anau
o kanduang maraso gak sanang paratian
Rami pasanyo Kampuang Jao
rami manjalang tangah malam
tatuga talang di ladang
tenggeran anak buruang bondo
Kito caliak jalan Sutan Mudo
lamo jo lambek tangah jalan
sampai saukua sajangkonyo
lah masuak kampuang alaman
tibo di ranah Koto Piliang
pamenan Bodi Caniago
Lah rami pasa Padang Panjang
nyo saka dama ateh bukiak
Gaek Kulai sangaik malang
rang tajunkan ka dalam lauik
Nak tiuang tabang ka bukik
nyo tiuang tabang ka bukik
nyo tangkok anak Kampuang Jao
Lah tarapung Gaek dalam lauik
lah tabanam di Kataun
Dikarek talang ateh ngarai
nyo sakah batang limau lunggo
Tamaik riwayaik Gaek Kulai
Kito caliak nasib nan batigo
Mambumbuang tabang buruang bondo
nyo sakah dama di tapian
Dicaliak nasib nan batigo
lamo jo lambek maso itu
sampai ka tampek nan dituju
Ka ditutuah talang di rimbo
disakah dama di muaro
Di siko atinyo mako mabuak
ka Cilacap pulo rang bao
Ditabang batang kayu jarak
nyo sakah batang limau lunggo
Lah masuak tangsi badan di Cilacap
di siko ati tambah bedo
Baringin ateh munggu
nyo sakah batang limau lunggo
Lamo lambek maso itu
samo takuruang katigonyo
Nyo turiah talang di parak
nyo sakah dama di Muaro
Ado rang Bugih komah sangaik bagak
pambagian nasi urang nyo rampoknyo
Ditabang talang di ladang
nyo sakah batang limau lunggo
Lah tasorong ka anak Minang
Pandeka Urek nyo rampok pulo
Ditabang talang dikarek
disakah dama di tapian
Ruponyo santiang Pandeka Urek
timba jo baliak kaki makan
Ditabang talang dikarek
disakah dama dalam padi
Capek kaki Pandeka Urek
malungguak-lungguak kanai kaki
Ditabang talang di ladang
nyo susun dama dalam rimbo
Iyo santiang bana anak Minang
sujuik urang nyo patahan tigo
Lah ka lurah batanam tabu
ari manjalang pukua duo.
Indak doh lamo sudah itu
dek santiang urang nan batigo
diangkek jadi mandua katigonyo
Lah ditabang talang di munggu
nyo sakah batang marapalam
dama tajelo di Muaro
Lamo lambek maso itu
barulah barajo dalam tangsi
kok makan mesti bapunyo
Ka ditabang talang di ladang
nyo sakah batang limau lunggo
Sapia jo jasa sangaik sayang
Nan lah sanang tuak e iduik di kampuang
kalam patah dawek tatunggang
tak dapek kito karang lai
Ramo-ramo tabang ke pantai
hinggok ka rantiang si galabuak
Lapeh sanjo dendang dimulai
sambia parintang-rintang duduak
Limau puruik di tapi pantai
tenggeran buruang Reno Ali
Tapi jo patuik kito mulai
hari gak malam dipandangi
Dibali buah limau puruik
ka ubeak anak rang subarang
tidua bagalunag ateh langkan
Lah habih anak-anak manyangkuik
tanah licin tanah nan mangalang
diansua juo nan bak bajalan
Mudo daun jariangan
dibaliak batang tapak leman
dibao masuak ka Minangkabau
Kok tungku kan io tigo sajarangan
di dendang ciek tak talangga
di Minang dendang ka pamenan
Hari majalang patang-patang
banjinjiang kerang tak berisi
palatak buah limau kapeh
Disorak raso tak talarang
kok adat indak manyalahi
wakatu Isa dek lah lapeh
Di ladang buah pauah janggi
tenggeran anak buruang gagak
hinggok di ateh tapak leman
Tantangan dendang malam kini
alek indak kanduri indak
sambia malapeh kacak inan
malam batamu kito lai
Di karek sarai tapi lubuak
panggulai anak si baledang
hari manjalang pukua anam
Sungguah kawek kito bantuak
Ikan di lawik kito adang
ka ganti camin pabandiangan
Buruang nori tabang ka rimbo
inggok di rantiang dulang-dulang
Tibo di rumah adiak kanduangnyo
heran tacangang kasadonyo
babaliak juo ndeh nan tabuang.
O anak urang di Padang Panjang
babaliak pulang pukua satu
Tapi lah agak tuo babaliak pulang
lah banyak urang nan bi ragu
Barabah tabang-tabang jo balam
inggok di dahan limau lunggo
Baru nyo naik ka rumah adiak kanduang
lah samo ragu kaduonyo
O nan ka parak nak e lah batanam tabu
ari manjalang patang-patang
Sadang bonsu bimbang ragu
kato Tan Mudo maso itu
ondeh diak ko kakak lah pulang dibuangan
Buruang murai tabang ka ngarai
tabang maleo dalam rimbo
Kato sampai bonsu manggapai
ndeh Kak kanduang lai mah kakak pulang juo
Ka ditutuah talang di ladang
dama maleto di alaman
Salamo Kakak di rantau urang
wak ambo diarak parasaian
Nyo tutuah batang anak limau antu
dama manjelo di Muaro
Kato Diak kanduang maso itu
untuang umua awak samo panjang
dapek batamu macam iko
Lah ka lurah batanam bayam
ari manjalang pukua satu
Salapeh tangiah batangisan
bakato Tan Mudo maso itu
Ka ditahang batang ampaleh
dama maleto dalam padi
Mulai dari kini sampai ka teh
kakak ka di surau basamadi
Tajelo talang ateh munggu
dama tatuga di tapian
Sajak samulai maso itu
sembayang aram nyo tinggakan
kakak di suaru siang malam
Di bubuik talang nak rang bunguih
dama manjelo di muaro
Arilah malam sinan nyo kakak sabanonyo sujuik
wakatu indak padia babungo
Barabah tabang ateh munggu
dadok tajelo di muara
Lah sanang ati maso itu
tagahnyo badan lah tuo-tuo
Talang tajelo asam camin
tatuga dadok di muaro
Baitu nasib urang pamain
akia kalaknyo badan binaso
Ka ditabang talang tapangka
tenggeran anak buruang bondo
Allah ka sanang ati rang nan banyak
tamaik riwayat Sutan Mudo
Anak alang tabang jo tiung
barabah tabang malayang
inggok dirantiang dalam padi
langsung menuju ke Kantor Polisi. Ia meminta kepada polisi di sana agar jawi Sitti Darama dilepaskan saja. Polisi menjadi marah dan menyeretnya ke dalam sebuah kamar. Setelah ia menjelas kan idenditasnya, polisi itu pun lalu hormat kepadanya.
Mendengar kabar tersebut, ibunya dan kakaknya Syamsuddin menyesal atas sikap dan perlakuannya kepada si As. Namun bagi si As tidak ada rasa dendam di hatinya.
Setelah mengawinkan Sitti Darama, si As kembali ke Pekalongan.
Dandayu buruang si dandayu
hinggok ka ateh padi muo
sikua di ateh padi mudo
sikua di ateh batang jambak
Manyasok minum masuak padi
Tapi sasungguah pun baitu
bialah ba awak samo awak
kan adat indak ambo lupoan
bialah juo mako banyanyi
Hari manjalang tangah hari
tagak di simpang jalan Lolo
Babali lauak ambu-ambu
mamotong lalu masuak sawah
Mako barila ka banyanyi
sisiak ayam dapek di etong
Sifat manusia sia tahu
antah di muko
Ditabang batang kaladi
di karek anak rang koto
Maklun dendang ka banyanyi
kok salah mintak maaf juo
Bagaluang paku dalam parak
digatia urang Koto
Nitiak indak babarih indak
tibo di dalam hati sajo
Kok nyampang sakah kayu jati
tolong runduakan asam sewa
dari rumpuik sampai ka padi
bago ka panjang balah ampek
tenggeran buruang katitiran
sikua di ateh tapak leman
nyo tangkok urang sambia lalu
mati manangkuik dalam ladang
nyo semba kuciang sambia lari
Kok malang salah susun nyanyi
samo maalih ka nan bana
dari muluik sampai ka hati
ka ambo ganggam bapaciak harek
satitiak io balawikan
sabingkah io bagunuangan
kok gawa kami tantang itu.
buliah diubah nan ka datang
indak dibuek-buek lai
Panjang jambatan Panjalinan
tonggak tembo tarali basi
Tabiak yo indak angkek tangan
suaro sae nan babuni
Kapeh di baliak batang jambak
sakah manjulai ka pagaran
luruik salaro masuak sawah
Sangkek bandera tigo curak
di sinan tabik bajongkokan
padek jo saluak nan randah
Kabupaten Padang Pariaman, Minangkabau
3.6 Urang Silaiang
Ringkasan Cerita
Cerita "Silaiang" terkenal juga sebagai cerita seorang ibu yang kejam terhadap anaknya, yang terjadi dalam daerah Silaiang, Padang Panjang. Cerita ini mengisahkan tentang satu keluarga yang mempunyai tiga orang anak, masing-masing bernama: Syamsuddin yang sulung, si As dan yang bungsu bernama Sitti Darama.
Orang tua mereka menyerahkan ketiga anaknya itu berseko- lah di Sekolah Desa di Padang Panjang. Mereka tidak pernah tinggal kelas, Karena ayah mereka termasuk orang yang disegani, mereka dapat meneruskan pelajaran ke Sekolah Sambungan dan akhirnya ke Normal.
Waktu anak-anak tersebut belajar di Normal, ayah mereka jatuh sakit. Walaupun Sitti Darama dengan susah payah telah mencarikan obat, namun akhirnya si ayah menghembuskan nafas- nya yang terakhir di hadapan ketiga anaknya.
Sejak kematian ayahnya, si As dan Syamsuddin tidak bersekolah lagi. Dengan uang peninggalan ayahnya, mereka berdua menjadi pedagang (berkedai) di pasar Padang Panjang. Karena kepintarannya, dagang dapat berkembang dengan baik.
Namun malang bagi si As yang terpengaruh oleh teman-temannya, ia terseret ke meja judi, sehingga ia jatuh bangkrut dan mempunyai hutang yang cukup banyak kepada seorang pedagang Cina. Untuk itu ia meminta bantuan kepada kakaknya [ 82 ]Syamsuddin dan kepada ibunya sendiri
Tapi jangankan bantuan yang akan diterimanya, malah ia dicaci maki oleh ibu dan kakaknya.
Si As yang pandai bergaul dengan orang tua-tua, mempelajari ilmu silat, sehingga ia menjadi seorang pendekar yang kenamaan dan dipercayai untuk menjadi guru silat.
Pada suatu hari ia ditangkap oleh polisi karena pengaduan dari Cina, bahwa ia tidak melunasi hutang-hutangnya. Setelah ditahan di penjara Padang Panjang, ia diadili oleh Pengadilan Negeri di Padang dan dijatuhi hukuman tiga bulan penjara.
Di penjara ia menjadi orang yang ditakuti, karena satu persatu jagoan penjara itu ditaklukkannya. Pada waktu bertugas di luar penjara ia menemukan sebuah kalung di muka rumah seorang Nyai yang berasal dari Pekalongan. Kalung itu kepunyaan puteri Nyai tersebut yang bernama si Tin. Karena, kebaikan hati si As, Nyai bemiat untuk mengawainkan si Tin dengan si As, setelah si As keluar dari penjara nantinya.
Niat Nyai itu akhimya menjadi kenyataan, namun kebahagiaan si As dan si Tin tidak dapat diikuti Nyai dalam waktu yang lama, karena ia meninggal dunia, tidak lama setelah perkawinan anaknya.
Si Tin menjual rumahnya dan mengajak suaminya untuk pindah ke kampungnya Pekalongan. Waktu itu di Pekalongan sedang banyak terjadi perampokan-perampokan. Pemerintah mengumumkan akan memberi hadiah kepada siapa yang dapat menangkap kepala perampok tersebut. Kesempatan itu dimanfaatkan oleh pendekar dari Padang Panjang ini, yang tak ayal lagi berhasil menangkap kepala perampok. Si As mendapat hadiah yang dijanjikan dan ia pun diangkat menjadi polisi. Karena kebolehannya dalam membongkar penyelundupan candu di Batawi, maka ia didiangkat menjadi Komisaris Besar Polisi.
Suatu ketika ia sangat rindu untuk melihat kampung halaman serta sanak keluarganya. Dengan menyamar dan berpakaian compang-camping, ia tiba di Silaian Padang Panjang. Ternyata sikap ibu dan kakaknya Syamsuddin masih belum berubah kepadanya Waktu ia sedang duduk-duduk di kedai memikirkan nasibnya yang tidak diterima oleh ibu dan kakaknya, ia mendengar orang membicarakan tentang adiknya Sitti Darama sedang berurusan dengan polisi karena jawinya memakan tanaman orang lain. Ia [ 83 ]Hari manjalang patang-patang
bajinjiang kerang tak barisi
palatak gagang daun siriah
Nan tigo corak kanlah hilang
datang cap bulan malindungi
kinilah jaya merah putiah
Kayu kalek jo balai Duku
ka ilia ganggam asam sewa
ka ubek urang Koto Tangah
tidua bagaluang di barando
hari manjalang tangah hari
Di merah putiah tak co itu
nagara awak lah mardeka
singkok daun di ambiak buah
elok bataruih tarang juo
jentelmen kato mudo kini
Dibali niru ka tampian
paangin padi rang Kalumbuak
hari manjalang pukua duo
Mako talabiah bahanakan
alah basalo nan biduduak
bacampua tuo jo nan mudo
Mambubuang tabang Reno Ali
hinggok di ateh asam sewa
Asiang dahulu lain kini
sisomba indak panjang bana
Hari manjalang patang-patang
tagak di simpang jalan Kandih
kamudian jalan ka jambatan
rami dek anak rang Nanggalo
Kana sisomba dipapandang
bialah gunuang naknyo tinggih
sasumua bancah lurah dalam
kan dasar samo tanah juo
Limau puruik di dalam ladang
kaubek urang aia dingin
nyo juluak urang tinggih hari
Ambo sabuik kapeh poko banang
kan dek pandai tanun jadi kain
calok kudian nan maragi
Panjang di karek tapak leman
pamindang lauak sítanggeri
nyo pukek urang dari pulau
hari menjalang pukua ampek
Ka Pak Wali lai ambo bayangkan
kito samisa sapu lidih
lidih karambia lidih anau
dek simpai rotan mako harek
Tabang mambabuang katitiran
kok ka tabang hari gak tinggih
Kok baserak lidih tangah jalan
galak se sarok mamandangi
Tagak ka simpang pasa Alai
mamandang juo sanjo rayo
Dek alah bulek masuak simpai
dek angin sarok takuik
Lah ingek rampak batang pauah
nyo karek anak rang Kalumbuak
campua jo urang Gunuang Sariak
Lai meh tinggih saro buluah
rumpun gadang rumpun marukuak
dijago rabuang kok tumbuah
Maleo-leo limau kapeh
ka ubek urang Panjalinan
Dek anam rupo kurang jaleh
beko jo limo ambo sampaian
Tagak ka simpang panjalinan
ka pulang hari tangah hari
Aturan tanah alun dikaka
beko ka ujung ambo halusi
Dari Alai mudiak ka Ampang
masuak ka kampuang Caniago
Pabia mulai balun panjang
beko jo limo kito helo
Buruang sikok tabang sajoli
tabang menyisi-nyisi ladang
babungo putiak lado mudo
Pokok carito ka tajadi
dalam daerah Padang Panjang
Silaiang korong kampuang inyo
Dari Guguak ka pasa Talam
tatompang oto tapi jalan
Urang badua bakadorang
dietong untuang jo bagian
Di kabun batang galugua
tenggeran anak buruang gagak
tabang ka pantai duo-duo
Bapaluah tahun dek babaua
gak sarik selang jo sisalah
baio-io kaduonyo
Salasa pasa rang Solok
mambali cita tarang bulan
Saio juo pokok elok
dek lai turuik paturuikan
Malenggok masuak pakadaian
tagak di simpang balai solok
Dek lai turuik paturuikan
saio juo mako elok
Marimbo sarai di ladang
panggulai lauak ambu-ambu
Awak saio untuang gadang
batigo anak susun paku
Sanayan balai Kuraitaji
jalan nak urang Pariaman
Baduo jantan laki-laki
nan bunsu gadih parampuan
Di ladang padi rabah mudo
di makan anak buruang balam
Anak banamo katigonyo
dangalah dek pandanga den curaikan
Marimbo sarai rang gunuang
di baliak batang jambak masak
Situo jolong badukuang
bujang Samsuddin tuo awak
Gunung Sariak jalan ka Lelo
ka suok jalan lapau munggu
padi manguniang dalam sawah
Rupo kakak e dek nan bonsu
si As namo e anak tangah
Rumpuik saruik di tapi kolam
tenggeran anak buruang gagak
Nan bonsu gadih parampuan
Sitti Darama anak amak
Kayu kalek jo balai Duku
rak ateh Lubuak Buayo
Batigo anak susun paku
mande di kampuang kayo rayo
Sajoli tabang layang-layang
inggok di ateh batang rotan
Kok sawah janjang bajanjang
duo lumbuang e di halaman
Tagak di simpang Gunuang Sariak
Mamandang juo pai Kalumbuak
Padi masak jaguang maupih
kacang mamanjek junjuang juo
Silasiah di dalam ladang
paubek anak rang koto
Abak kasih amak e sayang
samo manjago kaduonyo
Dari Ampang mudiak Kalumbuak
ka ilia jalan pasa Alai
Gadang anak e bak dilambuak
rupo mantimun ganai juo
Limau puruik di tapi pulau
paubek anak rang koto
Bapak jo mandeh maabehan
anak batambah gadang juo
Balaigadang jo aia dingin
ka ilia jalan ka banda
tantangan si As jo Samsuddin
Gadanglah patuik basikola
Ka pakan anak rang Jati
Ka pulang hari pukua duo
Adoh wakatu alang hari
barundiang amak jo abaknyo
Salasa balai Bandabuek
urang bakadai-kadai jambak
Dibali urang pakadaian
Kato nde kanduang lambek-lambek
abak Darama kato amak
duduaklah awak ambo katoan
Dari Guguak ka balai Cupak
pulang manjalang pukua anam
Sato duduak kato babuek
apo ka ambo baimbauan
Marimbo-rimbo daun baringin
tenggeran anak buruang nuri
sikua di ateh tapak leman
Tantangan si As jo Samsuddin
inyolah gadang dipandangi
patuik sikola dimasukkan
Anjalai di dalam parak
di balik batang limau puruik
ruruik silaro ka pagaran
Kato sampai abak e galak
un tuang lai lakeh wakkau sabuik
camih ambo mangatoan
Layang-layang tabang malayang
tabang ka sanggai duo-duo
sabab dek itu untuang kito gadang
saniaik kau jo awak ambo
Lah masak padi rang koto
disabik anak rang Alai
Carai pangali untuang kito
di pintu kubua kito carai
Galabuak di tapi rimbo
ambiak pamaga pasumayan
Anak duduak induak bakato
namuah sikolah nak oi den masukkan
Diruruik asam sewa
malayang jatuah silaronyo
Tasabuik awak ka sikolah
anak e galak kacang bogo
Tagak ka kelok Tanjuang saba
mamandang juo ka hilaman
Antah raso e rak sikola
kami gak takuik mangatoan
Kapai ka pasi Dania
ka pulang ganggam asam sewa
Kok io kami ka sikola
buekkan pintalon jo kameja
Marapati tabang sajoli
tabang ka pantai duo-duo
Anak bakandak kanan lai
abak e galak Kararanggo
Ka pakan urang Tanjuang saba
malenggok masuak pakadaian
Kato putuih abak ka pasa
sakayu kepamyo balian
Anjalai di ateh parik
di baliak batang rigo-rigo
Dibao ka tampek tukang jaik
baduo tukang bakarajo
Karamuntiang di ateh parik
tenggeran buruang Reno Ali
Sudah baguntiang lah bajaik
bajujuik banang jo sikoci
Ka balai anak rang Duku
mamandang tagak ka hilaman
mamotong lalu pai ka sawah
Io samalam-malam itu
sapiciang haram balalokan
tauah balambin baju sudah
Karanggantiang jo Lubuaklingah
masuak ka kampuang Caniago
Lah duo pasang baju sudah
den pandang anak lalok juo
Saruyan di ujuang tabek
paubek urang Tanjuang Saba
dukun e anak rang subarang
Kato amak e lambek-lambek
kok io kalian ka sikola
mandilah nak ai ka balakang
Parapati tabang sajoli
inggok di ateh batang pandan
Baduo anak ka kamandi
anduak jo sabun nyo ambiakan
Karatak di tapi banda
nyo karek anak rang Solok
male-leo tantang padi
Anduak nyo sandang jo nan kida
sabun nyo ganggam jo nan suok
melenggok masuak kamar mandi
Dikarek batang sikujua
ka ubek anak rang Lolong
tidua bagaluang di barando
Mandi jo aia batanjua
babeleng lot jo kapetol
lah heboh abak dek baunnyo
Sudah padi turun ka ladang
batanam kacang jo pitulo
Sudah mandi anak e pulang
amak e galak Naoi sajo
Layang-layang tabang malayang
manyasok minum ka tapian
Tagak di muko camin gadang
sikek dek anak diasiangan
Ka pakan urang aia dingin
ka pulang balilah jambak
dibali anak rang subarang
Dasikek abuak licin-licin
abuak licin sikek talatak
abuak e lalok ka balakang
Maruyan di ujuang tabek
ambiak pamaga pasumayan
Lah lakek pintalon pendek
tangan kameja nyo sensengan
Basimpang jalan nak rang Tabiang
ka mudiak jalan Panyalinan
Lakek Rabinson karah kuniang
langan kamejanyo sensengan
Tagak ka simpang jalan Alai
ka pulang lalu ka Jambak
Anak pandai manalen
sarupo taruang dalam parak
Gadang-gadang rumah rang Balantuang
kantua Gubernur rang di Padang
rak niak sender radio
Bantuak anak e tak jo tangguang
jangek kuniang abuak gak pirang
dan lagi porom gagah pulo
Dibali lauak di pasa
mambali lauak pandan-pandan
Baduo kakak ka sikola
nan bunsu gadih maabehan
Anjalai di ujuang kabun
nyo gatia urang ka pamenan
Sudah minum jo abak turun
sikola abak manyarahan
Ramo-ramo tabang sajoli
hinggok di ateh batang rotan
Satu tibo masuak sakali
guru jo abak basaganan
Kapeh di baliak Bungo Tanjuang
paalau jawi balang duo
Abak e taga tulang pungguang
jo galak guru manarimo
Tapantai daun sitawa
paubek urang Panjalinan
Mulainyo anak basikola
ka desa anak bamasuakan
Baranang-ranang ka subarang
mandi basauak pai ka banda
Dek abak kandak indaknyo tumang
bajujuik utak basikola
Salasa balai Bandabuek
rami manjalang tangah hari
Duo diaja tigo dapek
manggeleang guru manunjuki
Basimpang jalan nak rang Tabiang
ka mudiak jalan simpang lalang
Baalo utak ndak ka santiang
dek abak kandak tak nyo tumang
Kalikih di dalam parak
dijuluak urang jo pangalan
Sabilih kepeng anak mintak
dek abak dompek mangangoan
Dari Lubuak ka pasa Tabiang
ka pulang bali limau kapeh
dibali urang tantang sawah
hari manjalang pukua limo
Abak mangaruak dompet gadang
malasuah buni uang karateh
mararau ringgik jo rupiah
kirailah nak si balanjo
Gagang bagagang asam sewa
di baliak batang tapak leman
tenggeran buruang dayu-dayu
Kok pulang anak basikola
nasi di meja baidangan
talatak sendok jo garapu
Rang Puruih ka kampuang Jao
kok ka mudiak jalan Air Tawa
ka pulang bao limau manih
Sendok direwai pucuak tibo
io rajin-rajin nak hasikola
bisuak badaso kepeng habih
Ka pakan balilah rotan
katayo balilah lado
Lah galak anak sadang makan
amak e galak kacang boco
Pipik parik tabang ka talam
tabang manisi-nisi sawah
manggungguang padi mudo-mudo
Baalo anak tak ka sanang
bapak kayo mande batuah
mamak disambah urang pulo
Dibali kain ka sirawa
dijua urang dalam kampuang Jao
Pagi ka turun pai sikola
nyo mintak kepeng ka balanjo
Kalikih di dalam parak
dijuluak urang ka pangalan
Sabilih kepeng anak mintak
dek amak uncang bangangoan
Salasa balai o nak rang Solok
ka pulang bali limau puruik
Kirailah nak si barang sado talok
wakatu kami lai iduik
Mandaki ombak pasia gurun
mamukek urang pasia Jambak
Kepeng dapek anaklah turun
taruih sakali pai sikola
Dima pangapuang pasa Lalang
rak ateh simpang Gunuang Sariak
Dek hari kandak taknyo tumang
tiok ka sanan tiok naiak
Bamban di baliak bungo rayo
ambiak pamaga batang duku
Tiok rang aja tak nan lupo
di utak talatak kasadonyo
Di ladang rampak sigalabuak
ambiak pamaga lado mudo
Anak gadang rueh batukuak
ongkosnyo jago dek abaknyo
Kujarat di tapi banda
kambang manjalang tangah hari
digatia urang pandakian
Dek santiang anak basikola
Taroroh sayang abak tadi
nan hijau Reli nyo balian
Bandabuek jo Padangbasi
jalan nak urang Pauh limo
Pagi marenggek ateh Reli
amak e galak kacang bogo
Tagak ka simpang Panjalinan
ka pulang tinggi hari
basandang kain bugih lamo
Bara cubik ka junjuangan
bara kalenteng lantik jari
cap ampu anak kito
Di balai siriah kuniang gagang
kalau di makan habih mati
aka meleroang ka pagawan
Bara gurigak jo garetang
baru kaletoang lantiak jari
nyo piuah sugi dek amak
Dari Tabiang ka Aiatawa
tatompang oto pagi-pagi
sopir e anak rang Koto
Dek santiang anak basikola
alah co ombak gadang hati
kaki tataruang galak juo
Di kabun batang asam sewa
ka ubek urang Simpang Kandih
Bataun-taun basikola
apuih nan tinggih nyo panjeki
Karatau di ujuang paga
ambiak pamaga dalam ladang
Tamat di nan randak basikolah
masuak noromal Padang Panjang
Kujarat di tapi banda
digati urang ka pamenan
Di noromal kakak basikola
nan bunsu di rumah jo jaiktan
Malereang tabang buruang pipik
inggok di ateh batang rotan
Nan bunsu nan manjaik
bakayu naik kain lenan
Layang-layang tabang malayang
inggok di ateh padi mudo
Santiang marendo manirawang
gadih malukih pandai pulo
Sicerek dalam parak
palacuik jawi tapi kolam
Santiang maresep jo mamasak
soal ka dapua lapeh tangan
Dibali kain ka sirawa
dijua urang kampuang Jao
Pulang manjalang tangah hari
Sadang di noromal basikola
malang ka tibo di abaknyo
nyo semba sakik abak tadi
Palakat kain haluih ragi
disandang dalam kampuang Jao
Nyo kana diri pokok sakik
antah kok daman dek salemo
Buruang bondo disangko pipik
tagak mamandang di halaman
Salamo abak dalam sakik
payah nan bonsu ubek mamintakkan
Kalikih di ujuang tabiang
aka maleo ka pagaran
Dima tadanga dukun santiang
ka sinan ubek nyo mintakkan
Karatau di ujuang tabek
di karek anak rang kabun
aka maleo nan mudonyo
Lah talatak ringgik ateh bareh
manangih bunsu ka rang dukun
tolong lah ubek abak ambo
Anjalai di ujuang tabiang
paubek urang padakian
hari manjalang pukua satu
tagak di simpang Lubuakbayo
Kato sampai kunik lah nyo layang
tatalatak ateh pungguang tangan
kok nyo ambuang caro gundu
kare tasapo abak kau
Sicerek di dalam ladang
di baliak batang tapak leman
Ubek dapek bunsu lah pulang
manangih gadih tangah jalan
Sungai balang jo Bandabuek
basauak mandi ateh parik
mandi batimbo galuak rago
Naiak ka janjang lambek-lambek
nyo turuik abak sadang sakik
badarai-darai aia mato
Anak urang Solok Silayo
singgah di kampuang asam parik
mamandang juo sanjo rayo
Nyo imbau abak dalam sakik
iko mah ubek ambo baokan
kato nan bonsu jo aia mato
Badariak patah daun pandan
di baliak batang tapak leman
tenggeran anak buruang kekek
manyasok minum ka tapian
Nyo randam kunik dalam cawan
nyo gomok tiok pasandian
di kaniang lakek silang ampek
bantuak bendera rang Jaroman
Dikarek-karek kayu gadang
maleo-leo nan mudonyo
Ubek lakek sakik nan datang
abak batambah kuruih juo
Ka pakan urang lambuang bukik
tagak ka pulang tapi simpang
Lah babulan-bulan abak sakik
tingga kulik pamaluik tulang
Maleo-leo nilo nali
aka rang karek tapi rimbo
Adoh wakatu alang hari
nyo imbau anak katigonyo
Diruruik daun bungo rayo
paubek urang kasibaran
Lah duduak anak katigonyo
mak Darama duduak di tumpuan
Jambak di baliak bungo rayo
aka rang karek tapi kolam
daun sadang mudo-mudo
Ka bonsu tangan bajamboan
tak usah ubek dimintakkan
ka baabih-abih kepeng sajo
Di tabang mudo daun parík
maleo-leo ka pamatang
di baliak batang tapak laman
Antah co iko nak rang ka mati
pangana abak hilang-hilang
acok bamaniak pamandangan
Tagak di kelok Gunuang Sariak
mamandang juo ka hilaman
manjinjiang kerang tak barisi
Dendang masiak nak nasinyo putih
di makan nasi raso sakam
aia di minum raso duri
Indak diruruik nili nali
nyo karek urang Tanjuang Saba
Indak ka takuik abak ka mati deh nak
ibo di kau ka katingga
Dari Alai ka simpang Kandih
ka pulang bao limau puruik
hari manjalang pukua satu
Kato sampai anaklah manangih
manga lo mati nan basabuik bak oi
sikola uda tangguang baru
Lah gadang rampak batang jambak
di baliak sarai tatuganyo
Kok malang sampai aja lillah abak
baio-io sae kau tingga nak oi
Karatau di unuang rimbo
elok di karek nan mudonyo
maleo-leo ka pagaran
Deh kau cara itu pulo
kok jampang sampai aja lillahi
anak nan jaan kau sioan
Balai gadang jo aia dingin
ka ilia jalan Aiatawa
hari nan jalang pukua duo
tatompang oto tapi jalan
Tantangan si As jo Samsuddin
kok maleh inyo basikola
agaiah bapokok anak kito
harato banyak den tinggakan mak Darama oi
Ka pakan balilah siriah
dibali urang dalam pasa
Jaan basilang jo salisih
baio-io sae kau tingga Darama oi
Di ladang padi rabah mudo
nyo tuai urang Koto Tinggi
Taganang-ganang aia mato
ibo di anak ka katingga
Sudah dikarek tapak leman
pamindang lauak tanggeri
Umanat sudah nyo tinggakan
abak diimbau tak babuni
Biduak pacan dandang tasagai
dandang di lawik bamuatan
Janji sudah bilangan sampai
arawah pulang kajunjuangan
Kuraitaji jo Pauahkamba
jalan Piaman sanjo rayo
Abak mati joa anak tingga
heboh ratok dek amaknyo
II
Rabah rak niin Taratak Paneh
di sinan tampek rang balinduang
rami minggu rang bamain
rumah bagonjong tapi bukik
jalan nak urang ka ka pasa
mambali kain salai-salai
Ka diseso hujan jo paneh
jo ombak gadang bakacimpuang
kok tak nan batu manantian
ka sansai kito dalam lawik
kalau batimbang-timbang
tak mungkin untuang elok lai
Pagi-pagi ka Lubuak Bagaluang
patang-patang ka Tanjuang Saba
ka Tanah Sirah pukua tigo
mudiakan kampuang anak rang Cangkeh
kok maenggoang ka tanah lapang
padi maijau dalam sawah
Baa lado tak bapaga
kambiang jo jawi nan ka tibo
itiak jo ayam di mangakeh
batang layua urek ka tajongkang
ka luluah mande dalam tanah
Kapeh di baliak Bungo Tanjuang
ambiak pamaga tapi sumua
Manjawek ratok mande kanduang
baetong sajak dek babaua
Di kabun batang galugua
nyo karek anak rang Jambak
maleo-leo tapi pantai
Sapuluah tahun kito dek babaua
sakali haram basisalak
kini pangali nan mancaraikan
Alamek rami Tanjuang Saba
ka pulang hari pukua satu
Allah bana jo anak tingga
anak wak kito bodoh baru
Di lurah kapeh nak rang gunuang
di baliak batang karamuntiang
di karek dikudoang duo
Manjawek ratok mende kanduang
lah datang pulo rang barampiang
ratok pitolong adoh pulo
Di pakan io bali limau puruik
dibali urang dalam pasa
hari manjalang pukuo duo
Ratok pitolong kok disabuik
mato e sirah dek bagisa
sirih di pinggan karam juo
Kajarat di ujuang gunuang
ka ubek urang Tanjuang Saba
Nyo ambiak pinang jo nde kanduang
sugi nyo piuah jo nan kida
Karatau di ujuang banda
ka ubek anak rang Koto
Nyo piuah sugi suok kida
tambah timbakau katonyo
Ka balai urang pasie Sunua
malenggok masuak pakadaian
Adat mati tantu ka hakubua
di sinan abak rang mandian
Pagi-pagi ka simpang Puruih
ka ilia jalan ka Dama
hari manjalang pukua limo
Sudah mandi abak rang bungkuih
abak bakabek ujuang pangka
sarupo lapek Kampuang Aro
Sicerek di tapi ladang
aka manjelo ka pagaran
Jawek bajawek tantang janjang
rang jujuang tandu ka kuburan
Lah tabang buruang katitiran
hinggok ka dalam padi mudo
Rang bao abak ka kuburan
mande jo bunsu jo aia mato
Sudah dikarek daun tapak leman
pamindang lauak baledang
Lah sudah abak rang kubuakan
rang guluang kasua rang baok pulang
Di tapi sumua limau manih
tenggeran anak buruang gagak
manyasok minum ka tapian
Tampak kasua bunsu manangih
manyimbo bunsu ka rang banyak
di ma abak batinggaan
Sicerek di tapi rimbo
di baliak batang limau puruik
Kato amak e jo aia mato
abak nan jaan kau sabuik
Lah masak buah kalawi
di baliak batang limau kapeh
Adat mati tantu bakaji
bacakak saka jo sipadeh
Diruruik daun nilo nali
ka ubek anak rang Koto
Wakatu mangaji lai gak rami
di nan langang isuak tarasonyo
Sajak dikarek pauah janggi
nyo karek urang aia dingin
maleo-leo masuak padi
Sajak abak e sudah mati
tantangan si As jo Samsuddin
indak sikola anak lai
Ka pakan anak urang Jambak
ka pulang bali jari angau
paubek anak urang Koto
Kok lah sanjo hatilah samak
hari pagi pikiran risau
abak di ruang mato juo
Tegak ka kelok Lubuak Aluang
ka batompang bendi pi ka Jambak
Alah lah tingga jo nde kanduang
asiang lo raso tak baabak
Limau puruik gagang bagagang
tenggeran buruang dayu-dayu
hinggok di ateh bungo tanjuang
Lah bauru samo gadang
lah bailia mudiak tak batantu
nyo pandang sae nde kanduang
Kayu kalek jo Balai Duku
rami manjalang tangah hari
Babulan-bulan caro itu
sambia parintang-rintang hati
Ka pakam ka Kurai Taji
kok ka pulang balilah kain
Adoh wakatu alang hari
alah lah pulang si As jo Samsuddin
Barayun di ateh tabek
di baliak batang anak sago
Kato amak o lambek-lambek
makanlah nak oi kato inyo
Bamban di baliak daun baringin
maleo-leo masuak sawah
Rang bao abak ka kuburan
mande jo bunsu jo aia mato
Sudah dikarek daun tapak leman
pamindang lauak baledang
Lah sudah abak rang kubuakan
rang guluang kasua rang baok pulang
Di tapi sumua limau manih
tenggeran anak buruang gagak
manyasok minum ka tapian
Tampak kasua bunsu manangih
manyimbo bunsu ka rang banyak
di ma abak batinggaan
Sicerek di tapi rimbo
di baliak batang limau puruik
Kato amak e jo aia mato
abak nan jaan kau sabuik
Lah masak buah kalawi
di baliak batang limau kapeh
Adat mati tantu bakaji
bacakak saka jo sipadeh
Diruruik daun nilo nali
ka ubek anak rang Koto
Wakatu mangaji lai gak rami
di nan langang isuak tarasonyo
Sajak dikarek pauah janggi
nyo karek urang aia dingin
maleo-leo masuak padi
Sajak abak e sudah mati
tantangan si As jo Samsuddin
indak sikola anak lai
Ka pakan anak urang Jambak
ka pulang bali jari angau
paubek anak urang Koto
Kok lah sanjo hatilah samak
hari pagi pikiran risau
abak di ruang mato juo
Tegak ka kelok Lubuak Aluang
ka batompang bendi pi ka Jambak
Alah lah tingga jo nde kanduang
asiang lo raso tak baabak
Limau puruik gagang bagagang
tenggeran buruang dayu-dayu
hinggok di ateh bungo tanjuang
Lah bauru samo gadang
lah bailia mudiak tak batantu
nyo pandang sae nde kanduang
Kayu kalek jo Balai Duku
rami manjalang tangah hari
Babulan-bulan caro itu
sambia parintang-rintang hati
Ka pakan ka Kurai Taji
kok ka pulang balilah kain
Adoh wakatu alang hari
alah lah pulang si As jo Samsuddin
Barayun di ateh tabek
di baliak batang anak sago
Kato amak o lambek-lambek
makanlah nak oi kato inyo
Bamban di baliak daun baringin
maleo-leo masuak sawah
rang uleh sadang mudo-mudo
Lah makan si As jo Samsuddin
nasi disuok tulang lamah
abak di ruang mato juo
Si Gapuak namo nak rang Cupak
duduak mamakan kacang goreang
galanyo Sutan Kajo Gandam
Biduak pacah nak palanglah ratak
langik runtuah bumi babeleang
tak adoh do lai pagantuangan
Lah masak padi nak rang Koto
maleo-leo masuak tabek
Lah sudah makan anak cako
amak bakato lambek-lambek
Palakat kain aluih ragi
disandang urang pulang mandi
Sajak abak ang sudah mati
indak sikola waang lai
Dandayu buruang si dandayu
ka tabang harilah ka tinggih
inggok di ateh tapak leman
Nak jan bailia tak batantu
samaso abak dalam sakik
umanat lai nyo tinggakan
Dibali kain ka sarawa
rang elak dalam pakadaian
Abak mati jo amak tingga
di mande waang pagan tuangan
Kapeh di baliak asam sewa
tenggeran buruang dayu-dayu
Kok maleh waang basikola
nak jan bailia tak batantu
Pukua ampek ka pasa Puruih
dibali lauak sibaledang
Kepeang lai lapan ratuih
bagi duo se samo banyak
Basimpang jalan Gunuang Sariak
Sicerek jalan ka tapian
Sabalun kapeang ka diambiak
danga daulu den kecekan
Dari Ampang mudiak Kalumbuak
ka ilia jalan ka Alai
Kok kurang indak ka den tukuak
kok senteang indak ka den bilai
Talang di baliak bungo rayo
di baliak batang dalu-dalu
Kok malang habeh sado iko
piliah se jalan nan katuju
Dibali pao haluih ragi
ka baju anak Panjalinan
Mandaga kato mande tadi
lah nyo inok nyo pikiakan
Pagi-pagi pai ka Loloang
tatompang bendi uang Puruih
kusie e urang Ulak Karang
Pikie habih kepeang lah nyo etong
nyo hetong kepeang lapan ratuih
nyo bagi duo ampek ratuih sorang
Sicerek di ujuang kahun
palacuik jawi balang tigo
Kepeang dapek anaklah turun
masuak ka pasa Padang Panjang
Di balai siriah kuniang gagang
aka maleo ka pagaran
Tibo di pasa Padang Panjang
nyo cari sinan pakadaian
Malakik hati tangah hari
mamandang tagak tapi janjang
Barakaik aruah abak tadi
dapek kadaian ciek sorang
Layang-layang tabang malayang
hinggok di ateh limau puruik
Dapek jo kadaian ciek sorang
duduak jo pokok ampek ratuih
Lah masak padi katitiran
nyo sabik anak rang Koto
Lah mulai duduak di kadaian
gilo maelak jo maeto
Ka pakan anak rang Koto
ka pulang lalu ka Alai
hari manjalang pukua limo
Bamacam suto ditaaruahnyo
adoh bacita bungo inai
sikerep bensin adoh pulo
Banda buek jo Tanjuang Saba
ka pulang bao lah rotan
Adoh barolek jo bajuja
cukuik bajao Pakalongan
Tagak ka simpang jalan Alai
ka pulang jalan ka Jati
Si As pandai bakadai
pokok kalebuik jua bali
Diruruik daun barundang
ka ubek anak rang Koto
Muluik manih bakatan sadang
rang darek sayang ka wak inyo
Lah rami pasa nak rang Alai
jerak bajerong pakadian
Awak gombang bakadai pandai
nyo beleang tunjuak di kadaian
Talang di baliak asam sewa
tenggeran buruang Reno Ali
Pokok murah nyo jua maha
pokok kalebuik jua bali
Karakok di dalam ladang
nyo gatia anak rang Solok
Alah maluok naik uang
lah gadang labo dari pokok
Pitulo di dalam parak
di baliak batang silaronyo
Awak mudo kepeang lah banyak
pareman banyak nyo kasihi
Koto Tuo jo Aia Dingin
ka Balai Gadang tinggi hari
Lai baibo nyo miskin
nan bansek acok nyo kasihi
Baringin di dalam ladang
ka ubek anak rang Koto
Acok palisir patang-patang
ka Jaya mudo sanjo rayo
Pipik parik tabang ka ladang
inggok di ateh Bungo Tanjuang
manyasok minum ka bania
Ka Jawa mudo patang-patang
nyo tagak-tagak tantang pangguang
kalise gambar rancak bana
Jambak tinggih tapi Loloang
ka ubek anak rang koto
Makasuik hati ka manonton
karicih alah dibalinyo
Di ladang batang kalawi
maleo-leo masuak lubuak
tenggeran burauang Reno Ali
Nyo goyang lutuik di kurisi
ruponyo di balkon mudo duduak
di stales kato nak rang kini
Ka pakan anak urang Aia Dingin
ka pulang balilah sirih
Lampu padam gambarlah main
manari ateh laia putih
Di ladang batang mato ali
ka ubek anak rang Koto
Bagoyang lutuik di kuresi
jaman hiduik kiro-kiro
Ditabang nak rang Loloang
di baliak batang tapak leman
Hari malam pulang di pangguang
lamak tanai e dek pareman
Ka pakan anak rang Jambak
malenggok masuak pakadaian
Awak mudo bakepeang banyak
jo lapiak putiah rang nantian
Rami pasa e Kuraitaji
digatia daun tapak leman
Pokok taeco galeh tadi
dek jaek aka rang pareman
Ka pakan anak rang Loloang
hari manjalang pukua limo
Hari pagi kalah baetong
tabayak lapan puluah limo
Baraban di baliak asam sewa
nyo karek anak rang Jambak
Kok malam cabuik jo bakoa
kok siang sabuang jo sihonjak
Ka pakan urang Kuraitaji
batompang oto Pariaman
Gundu diambuang taruih mati
Gadang lo kanai dari manang
Ka ilia ka Kuraitaji
ka pulang hari pukua limo
Gundu diambuang taruih mati
main di tanah lambok pulo
Kilia ka kampuang Jao
ka pulang baolah rotan
Main di tanah lambok pulo
gundu bapati rang masuakkan
Tiuang di puncak kayu mati
ula di bawah mangulampai
sadang mamakan anak anso
Kundu di ambuang taruih mati
sakali main tak nan manang
kuriak dibulang karam juo
Dibali kain ka sirawa
rang elak dalam pakadaian
Lojo loloh cincinlah tangga
babukak Mido bagadaian
Lah tabang buruang Reno Ali
manggungguang padi rabah mudo
Hari sanjo main baranti
bapikia mudo jo aia mato
Babaju kasumbo lusuah
bakatak-katak di langannyo
Pikia habih pangana tumbuah
tangguang pereman kato inyo
Kujarat di tapi rimbo
kambang manjalang patang hari
Rupo e kepeang adoh juo
acok nan tuo nyo dakeki
Dari Solok mudiak Silayo
ka pulang balilah ubi
Mudo jo rang tuo pandai juo
kurang rokok lah nyo bali
Pipik parik tabang ka rimbo
hinggok ka dalam padi mudo
Acok baanik jo nan tuo
salah saketek indo baso
Karatau di tapi rimbo
di baliak batang kaujarat
tenggeran anak buruang puyuah
Beketek-ketek jo nan tuo
putuih hakekat jo makrifat
pandai bersifat duo puluah
Palekaik kain haluih ragi
rang sandang dalam Kampuang Jao
Awak rancak lai babudi
rang tuo sayang ka wak inyo
Pagi-pagi ka simpang Alai
ka pulang baolah rotan
Hari sanjo lampu lah rang salai
babao mudo ka sasaran
Kayukalek jo Lubuakbayo
ka pulang hari pukua limo
Kato nan tuo ka gurunyo
tolong tek aja anak ambo
Alang alang tabang jo pipik
ka tabang hari gak tinggi
Rang bao malangkah ciek-ciek
bakao sanang dalam hati
Bamban di baliak kayu gadang
badarai-darai ka pagaran
Utak tajam pikiran gak santiang
gak centeang si As di sasaran
Pipik parik tabang ka benteang
inggok di ateh batang padi
Hati tajam utaknyo tarang
lah sayang guru mancaliki
Sajak dikarek bungo pandan
maleo-leo masuak padi
Lah babulan-bulan jadi rang pareman
kadaian indak tantu lai
Limau di tapi jalan
di baliak batang angkuini
Kaki capek tangan gak ringan
Alah co cambuik lapeh kaki
Palakat kain haluih ragi
rang sandang dalam kampuang Jao
Alah co cambuik lapeh kaki
rang angkek jadi guru tuo
Dari Puruih mudiak ka Loloang
ka pulang baolah rotan
Waang sapantun galuak rompong
molah ka rimgo den lantiangan
Dari Solok mudiak Salayo
manjinjiang kerang tak baris
Bakirok lakeh dari siko
bakasiak mato mancaliaki
Galabuang dalam parak
antah kok dama den tugakan
Ba a tak kunjuang ang tagak
antah kon tangan ang natikan
Anjalai di tapi rimbo
ka ubek anak rang Koto
Nyo jawek kato jo nan saba
manggabak-gabak aia mato
Taruruik-nuruik daun sariak
aka malao mudo-mudo
Basabuik uda tak baradiak
dek ambo lai kakak juo
Daun bilunang jo bilukah
hitam baro e limau puruik
Kok takuik jo nan suka
bialah adiak basisuruik
Talang di baliak batang dama
tenggeran buruang Reno Ali
Sanang-sanang di kadai tingga
goyanglah lutuik di karosi
Disusun daun kalawi
dijuluak anak rang Koto
Turun di kadai kakak tadi
nyo turuik rumah rang gaeknyo
Satu dikarek jariangan
ka ubek anak rang Duku
hari manjalang patang-patang
Satu tibo si As maimbau
mande kanduang singkokkan pintu
anak nan malang nan lah pulang
Ka pantai tabang buruang bubuik
inggok di ateh batang laban
Kato sampai amak takajuik
malonggok amak pikalangkan
Bakukuak ayam taduang rimbo
hari manlajang tangah hari
sadang tapawik dipawiktan
Satu tibo amak bakato
manga rang bujang pe ka mari
jo sia kadai batinggakan
Salasa balai Bandabuek
balai nak urang Pauah Limo
Kato sampai si As manjawek
malang juo rupo nasib ambo
Ramo-ramo tabang ka padi
hinggok di ateh kayu gadang
Adoh wakatu alang hari
bamanuang duduak samo sorang
Pagi-pagi pai ka Pauah
ka pulang bali limau puruik
dijua anak rang Alai
Adoh di hati nan marusuah
kepeang habih kadai batutuik
ampek ratuih jo rang Cino
Di ladang batang dasia
aka maleo ka pagaran
Kok malang utang tak tabaia
mungkin rang Cino mangaduan
Dari Alai mudiak ka Pauah
ka pulang balilah rotan
Pitiah habih pangana tumbuah
nyo turuik kakak ka kadaian
Kapeh di lurah tapi rimbo
tenggeran buruang Reno Nali
Satu tibo kakak batanyo
apa ang cari As ai pi ka mari
Sinayan pasa Kuraitaji
rak niak pasa Pariaman
Apo ang cari pi ka mari As ai
jo sia kadai ang tinggakan
Banamo anak buruang kekek
hinggok di ateh bungo rayo
Kato sampai si As manjawek
malang juo Da ai nasib ambo
Kailia anak rang Jati
ka pulang hari pukua limo
Danga dek Uda nasib diri
danga dek Uda ambo baco
Panjang batang e rotan dasia
pangabek jawi balang kaki
Kok malang hutang tak tabaia
indak baradiak Uda lai
Dari Alai mudiak ka Ampang
ka pulang baolah rotan
hari manjalang pukua lapan
Kato sampai Samsuddin berang
sikia barutang tak barutang
manga ka urang ang katoan
Ka balai anak rang Jambak
manjinjing kerang tak barisi
Makin gadang indak bautak
banak ang bulek kaampu kaki
Ka kapakan anak yang Solok
ka pulang balilah batiah
Allah den tekan dalam kantua
perai jo waang den baradiak
Ka lereang tabang buruang bubuik
inggok di ateh Reno Nali
manyasok minum ka tapian
Kepeang habih kadai batutuik
lah bacampua malang jo marugi
piutang banyak rang larian
Lari rami balai Lubuakbanyo
rami dek anak mudo-mudo
Kok lai ibo ka wak ambo
tolong lah tambah pokok ambo
Kalikih di tapi banda
dijuluak anak rang Solok
Ramo-ramo tabang ka padi
hinggok di ateh kayu gadang
Adoh wakatu alang hari
bamanuang duduak samo sorang
Pagi-pagi pai ka Pauah
ka pulang bali limau puruik
dijua anak rang Alai
Adoh di hati nan marusuah
kepeang habih kadai batutuik
ampek ratuih jo rang Cino
Di ladang batang dasia
aka maleo ka pagaran
Kok malang utang tak tabaia
mungkin rang Cino mangaduan
Dari Alai mudiak ka Pauah
ka pulang balilah rotan
Pitiah habih pangana tumbuah
nyo turuik kakak ka kadaian
Kapeh di lurah tapi rimbo
tenggeran buruang Reno Nali
Satu tibo kakak batanyo
apa ang cari As ai pi ka mari
Sinayan pasa Kuraitaji
rak niak pasa Pariaman
Apo ang cari pi ka mari As ai
jo sia kadai ang tinggakan
Banamo anak buruang kekek
hinggok di atch bungo rayo
Kato sampai si As manjawek
malang juo Da ai nasib ambo
Kailia anak rang Jati
ka pulang hari pukua limo
Danga dek Uda nasib diri
danga dek Uda ambo baco
Panjang batang e rotan dasia
pangabek jawi balang kaki
Kok malang hutang tak tabaia
indak baradiak Uda lai
Dari Alai mudiak ka Ampang
ka pulang baolah rotan
hari manjalang pukua lapan
Kato sampai Samsuddin berang
sikia barutang tak barutang
manga ka urang ang katoan
Ka balai anak rang Jambak
manjinjing kerang tak barisi
Makin gadang indak bautak
banak ang bulek kaampú kaki
Ka kapakan anak yang Solok
ka pulang balilah batiah
Allah den tekan dalam kantua
perai jo waang den baradiak
Ka lereang tabang buruang bubuik
inggok di ateh Reno Nali
manyasok minum ka tapian
Kepeang habih kadai batutuik
lah bacampua malang jo marugi
piutang banyak rang larian
Lari rami balai Lubuakbanyo
rami dek anak mudo-mudo
Kok lai ibo ka wak ambo
tolong lah tambah pokok ambo
Kalikih di tapi banda
dijuluak anak rang Solok
Kepeang habih tak jadi baa
nan rumik utang ka rang Cino
Kok panjang bana rotan dasia
tenggeran buruang Reno Nali
Kok malang hutang tak tabaia
indak ka baranak amak lai
Dari Alai mudiak ka Ampang
ka pulang hari tenggi hari
Kota sampai amak e berang
bara kaleteang lantiak jari
Jariangau di Gunuang Sariak-
paubek urang pandakian
Takalo kepeang ka ang ambiak
daulu alah den kecekan
Barakik mandi ka subarang
badayuang-dayuang ka tapian
Sikia barutang tak barutang
manga ka urang ang kecekan
Di ladang batang galabuak
nyo karek anak rang Alai
Kok kurang indak ka den tukuak
kok senteang indak ka den bilai
Ka ladang tabang buruang bubuik
inggok di ateh batang jambak
Kini barutang nan ang sabuik
indak babenak jo bautak
Ka pakan anak urang Sunua
pulang manjalang pukua duo
babao niru ka tampian
Unyilah rumah tak badapua
tingkeklah kapa tak baseo
manga ka urang ang katoan
Anjalai di dalam parak
di baliak batang talang pauah
Perai jo waang den baranak
Jajak nan tingga ka den basuah
Babaju kasumbo lusuah
dipakai urang Panjalinan
Jajak nan tingga ka den basuah
sasumua aia den ambiakan
Dikarek batang bungo tanjuang
di baliak batang manggih hutan
Talaruik kato mande kanduang
manangih bonsu dari dalam
Barakik mandi ka subarang
badayuang-dayuang dalam banda
Berang sia lo urang tak ka berang
tapi dek amak laruik bana
Pipik parik tabang ka ladang
manggungguang padi mudo-mudo
Kama uda ka dibuang
kato rang anak amak juo
Pagi-pagi balai Lubuakbayo
ka balai urang simpang Kandih
Kunun amak lai tak nio
kok kunun indak badan diri
Rambutan di tapi parak
aka maleo nan mudonyo
Batigo kami badunsakan
manga dek amak balainan
Rambutan di tapi banda
tenggeran buruang dalu-dalu
Suruikan hati ka nan bana
bao bapi kialah daolu
Ramo-ramo tabang ka kolam
inggok ka dalam padi mudo
manyasok minum ka tapian
Lupokah amak sifat alam
sadang hujan paneh kok tibo
di baliak lurah pandakian
Malereang tabang barabah
inggok di ateh batang kayu
Kini geleran nan di bawah
bahati saba ba a dulu
Maruyun di ujuang tabek
palacuk jawi balang duo
Jan pandoroang ka nan bansek
nan miskin acok mambaleh guno
Ka pakan anak rang Lubuak
mambali suto ka salendang
hari manjalang pukua duo
Caliak dek amak anau buruak
kan jo saga-saga indak tabuang
panuriah pandan jadi juo
Di ma pasa Pariaman
rak ateh pasia rang Solok
mamotong lalu masuak parak
Sabalun izin dari Tuhan
bako ka langik ka manjambo mak
saja ka masak kariang indak
Talang di pasa anak rang pakan
aka maleo tapi banda
Uang nan jaan dibanggakan
kepeang kan daki ateh duya
Dandayu buruang dandayu
tabang ka pantai duo-duo
Dek ambo kepeang tak paralu
kana dek amak jaso lamo
Kalikih di dalam parak
tenggeran buruang Reno Nali
ka pantai tabang duo-duo
Alamik tinggih nak caro gagak
asiang muluik lain di hati
akhia kalak e karam juo
Dibali buah galugua
di jua urang pasa Solok
pulang manjalang pukua duo
Bia lah randah caro sakua
asa baniaik ka nan elok
kan Tuhan indak sio-sio
Pipik parik tabang sajoli
inggok di ateh bungo rayo
manyosaok minum ka tapian
Mandaga kato anak bonsu
bialah nak lindang nan cilako
uda kau gagah di kadaian
Ka pakan anak rang Jati
maadang balai kampuang Jao
Anjiang tak namuah diagih nasi
marano awak dek salaknyo
Lah ruruik daun Bungo Tanjuang
paubek urang Tanjuang Saba
Lah laurik berang mandeh kanduang
nyo pujuak kakak dek Darama
Bakukuak ayam biriang taduang
sadang mangakeh dipauiktan
Kato nan bunsu ka kakaknyo
berang nde kanduang ja ang dangakan
Kapeh di baliak bungo rayo
tenggeran anak buruang gagak
Dek uda lai nan maibo
nyo sabuik perai baranak
Hari Satu balai anak rang Duku
bakadai nak rang Lubuakbayo
Tapi yo patuik caro itu
apo nyo pandang ka wak ambo
Payuang panji di Sungai miang
nan punya Bodi Caniago
Bapak mati nde kanduang berang
wak kau sorang nan lai ibo
Lah ilia anak rang Koto
ka pulang hari pukua satu
dibao daun sitawa
Kato rang bunsu jo aia mato
kokia dek utang sadak itu
usah lai kakak risau bana
Pipik parik tabang ka ladang
inggok ka ladang padi mudo
Ikomah ringgik baolah galang
baia lah utang ka rang Cino
Di parak batang baringin
tenggeran balam tigo gayo
Dek ambo kakak tak balain
bialah bansek kakak juo
Di ladang batang dalu-dalu
tenggeran balam tigo gayo
Dek ambo barang tak peralu
baialah utang ka rang Cino
III
Ka pakan anak rang Tanjuang Saba
ka pulang balilah anduak
Duduaklah uda agak sabanta
nasilah sudah ambo sanduak
Di Tabiang jalan ka Lubuak
tampuah daulu Panjalinan
nak jaleh balai Lubuakbayo
Nasi kariang samba basanduak
sudah basanduak jo baedangan
makanlah Da oi, kato inyo
Ka ilia anak rang Jati
mamotong lalu masuak sawah
Lah makan kakak jo ibo hati
nasi basuok tulang lamah
Ramo-ramo tabang ka sawah
hinggok di ateh batang rotan
Nasi basuok tulang lamah
sudah sakali si As makan
Buruang alang tabang jo kekek
hinggok di ateh bungo tanjaung
manggungguang putiak lado mudo
Kato si As lambek-lambek
nak senang hati mande kanduang
bia den kambuak parakaro
Marapalam di tapi banda
aka maleo mudo-mudo
Mangaja Siti Darama
manga pakaro uda baco
Ka ilia anak rang Koto
ka pulang baolah rotan
Ikomah kepeang ka balanjo
kok io Uda ka bajalan
Kapeh di baliak kayu gadang
ambiak pamaga tapi sumua
daun meleo-leo ka pagaran
Pulang juo beko patang-palang
naiak se Uda dari dapua
di dapua nasi mbo asiangan
Tapi kok ruruik daun tanjuang
jatuah salaro ka pamatang
dijuluek urang ka panganan
Kok takuik uda jo nde kanduang
carilah pondok tingga urang
kaki in nasi mbo uluakan
Sapek di ujuang tabek
paubek urang Kototangah
tidua bagaluang tapi kolam
Kato si As lambek-lambek
tolong niaikkan banang basah
wak kau indak den lupokan
Banda buek jo Padangbasi
di Benteang tinggi pandakian
Sudah mangecek uda pai
maratak bunsu batinggaan
Bagaluang paku dalam parak
digatia urang pandakian
Alah ka sanang hati amak
Uda lah ilia tangah jalan
Lah tabang buruang katitiran
tabang manisi-nisi jambak
Kok tak dek amak tak bajalan
alah ka sanang hati amak
Marapati taluanyo merah
daolu taluanyo gak hijau
musim pabilo ka putiahnyo
Ambo di tanah nan sabingkah
uda di baliak gunuang hijau
musim pabilo ka basuo
Kan daolu bapaga rantai
lawiktan tanang di tangahnyo
Satapak jo kakak tak bacarai
kok tak dek amak tak co iko
Dari Guguak ka pasa Talang
ka pulang manjalang pukua duo
Nyo bao duduak ka nan langang
di awan hijau kiro-kiro
Pipik parik tabang ka ladang
hinggok di ateh bungo rayo
Sadang babamanuang samo sorang
datang polisi jo rang Cino
Pipik parik tabang ka rimbo
hinggok di ateh rigo-rigo
di tangkok kuciang balang duo
Kato Polisi ka wak inyo
waang barutang ka rang Cino
manga ang kok hilang sajo
Kujarat di tapi rimbo
digatia urang tapi jalan
Sadang tamanuang palanggu tibo
palanggu bengkok rang lakekkan
Sicerek di tapi padi
palacuik jawi balang duo
Tanganlah lakek galang basi
ka kantua Padang Panjang rang pi bao
Kujarat di tapi lubuak
di baliak batang karamintiang
Maiak ka ateh galuak-galuak
marangkak turun Silaiang
Karamuntiang di tapi sawah
diambiak pamaga tapi sumua
Silaiang jo Kampuang tangah
malata masuak aia mancua
Galugua di tapi tabek
ambiak pamaga pasumayan
Aia mancua jo Kandang Ampek
lapeh ka Guguak Kayutanam
Lah masak buah mato ali
nyo makan anak buruang gagak
Di Sicincin oto tak baranti
mangakeh naiak di Kiambang
Layang-layang tabang jo buruang
hinggok di ateh kayu gadang
Parik malintang jo Lubua Alung
mandudu masuak Pasa Usang
Lah gadang batang ruku-ruku
ka ubek anak rang Koto
Pasa usang jo kelok Duku
mamotong masuak Lubuakbayo
Diguntiang kain ka sirawa
dibali anak rang subarang
Lapeh Tabiang ka Aia Tawa
Manggendeang simpang Ulak Karang
Gagang bagagang batang limau
ka ubek anak rang Koto
Ulak Karang jo kelok Puruih
ka tapi lawik rang pibao
Pipik parik tabang ka rimbo
inggok di ateh jariangau
manggungguang padi mudo-mudo
ka tapi lawik rang pi bao
duduak di muko meja hijau
di sinan pakaro rang pareso
Di ladang batang bungo culam
tenggeran anak buruang kekek
Batanyo magang pangadilan
rang tanyo si As lambek-lambek
Salasa balai Banda Buek
rami dek urang Pauahlimo
Rang tanyo si As lambek-lambek
bautang waang jo rang Cino
Ka pakan anak rang Koto
ka pulang manjalang patang hari
Nak jan jadi parakaro
elok ang baia siko kini
Ka ilia anak rang Jati
pulang manjalang pukua limo
Cino bijak si As jauhari
undak-baundak parakaro
Karatau di tapi kolam
ambiak pamaga tapi rimbo
Hutang ambo lunas tiok bulan
tapi kwitansi tak ambo tarimo
Karatau di tapi kolam
paubek anak rang Koto
Dek cino cukuik katarangan
babisiak Cino pi ka dalam
Dikarek-karek batang dama
ka ubek anak rang Lubuak
sudah mangecek Cino ka lua
babaisak se nan biduduak
Dibali kain ka salendang
di jua anak rang Koto
hari manjalang pukua anam
Lah rago let manimbang
ondak-baondak parakaro
kanai jo si As tigo bulan
Dari Puruih pai ka Benteang
ka pulang bao jariangau
Hukum jatuah hakim babeleang
baoia bunyi meja hijau
Kapeh di baliak dalu-dalu
aka maleo tapi kolam
Dek padek tampek tansi baru
ka tansi baru rang masuakan
Dari Dauah ka Kototingga
ka mudiak jalan Gunuang Sariak
mamandang tagak ka hilaman
Hukum jatuah baju batuka
baju kuriak sirawa kuriak
dapek sapotong deta hitam
Tabali buah lado mudo
dibali dalam pasa Duku
Babisiak Bugih jo Binduro
tarimo bagian dek rang baru
Dandayu buruang dan dayu
hinggok di ateh batang rotan
Tarimo bagian dek rang baru
lah lamo tumik tak makan
Ka pakan urang Kuraitaji
ka pulang hari pukua duo
nyo bao nyiru ka tampian
Bago dijajak bendo tangsi
awak talengah tumik tibo
jo golek sae nyo lapehan
Ramo-ramo tabang sajoli
hinggok di ateh bungo raya
Basosoh cekak dalam tangsi
Lah paneh Bugih jo Binduro
Kalereang tabang buruang bondo
nyo tangkek urang Lambuang bukik
samo jo urang Gunuang Sariak
Bugih tapepeh tumik tibo
duo sarenjeang kanai tumik
nan sorang taraok dek kalatiak
Lah masak buah kalawi
dijuluak urang jo pangalam
Alah co cambuik lapeh kaki
kaki naiak kalatiak makan
Limau puruik di tapi kolam
ka ubek anak rang Koto
Tumik naiak kalatiak makan
kaki nan tingga nyo sepainyo
Di Pauah panjang limau kapeh
ka ubek anak rang Koto
Makin tuah makin dareh
mambana Bugih jo banduro
Ramo-ramo tabang ka banda
hinggok di ateh bungo rayo
Maso pareman tingga di lua
Sutan kalunia daolunyo
Tagak ka simpang Panjalinan
ka pulang bali limau kapeh
Di sinan tuah nyo ariakan.
barang baranggah aden rabeh
Badariak patah daun pandan
di baliak batang baru udang
daun e sadang mudo-mudo
Di sinan tuah nyo ariakan
iko nan si As Padang Panjang
hati den jantan tak batino
Kayu kalek di Lubuak Bayo
ka pulang bali limau puruik
Mambana Bugih jo Binduro
hari sanjo kaki rang uruik
Di parak batang nilo nali
aka rang ambiak mudo-mudo
Awak gombang lai barani
sapia lah sayang ka wak inyo
Gagah rumah rang Balantuang
kantua gubernur rang di Padang
rak niak sender radio
Bantuak si As tu tak jo tangguang
jangek kuniang abuak gak pirang
dan lagi porom gagah juo
Lah tabang buruang Reno Nali
inggok di ateh tapak leman
Nyo beleang tunjuak dalam tansi
kapalo jagok nyo lambuikan
Manjulai daun kacang padi
di baliak batang asam sewa
Hari sanjo duduak di tansi
si bunsu adiak nan takana
Balaia jongkong dari taluak
nakodoh anak rang Nareh
muatan cukuik cawan pinggan
adoh bagaleh jo timbala
babuni lonceang pukua satu
tamanuang duduak juru mudi
urang mangaia ikan karang
umpan tasangkuik dalam lumuik
Lah putuih nilon dek maelo
lah sapantun co ikan dalam lubuak
kok di ulu tubo balapeh
kok di baruah tika lah makan
kok di tangah jalolah babega
kok lari kaliang batu
Baselan urik jo pangali
cek bulan babao hilang
dek mantari babao lupuik
kok tak dek awak tak co iko
Salasa pasa rang Solok
rami manjalang pukua satu
di bali kain ka sirawa
Di bao tidua tak muh lalok
tumpuan jadi kalanghulu
nan bunsu adiak nan takana
Ka pakan ka Indogeri
ka pulang ganggam asam sewa
Lah nak duo bulan dalam tangsi
taopor pulo pi kalua
Manjelo daun sitawa
tenggeran buruang Reno Nali
Taopor pulo pi kalua
manyapu tantang laman tangsi
Bakao rampak bungo kabun
maleo-leo nan mudonyo
Bakao sapu ka diayun
adiak nan bonsu taknyo luro
Dari Loloang pai ka sawah
ka pulang baolah rotan
Toloang jo doa dari rumah
wak kau indak den lupoan
Salasa balai Bandabuek
ka pulang sandang kain batiak
diayun sapu lambek-lambek
tampak takilek dalam kasiak
Basimpang jalan Gunuang Sariak
di sinan tinggih pandakian
Takilek tampak dalam kasiak
kiro e lontin karabu intan
Ka pakan anak rang Pauah
ka pulang manjalang pukua limo
Dapek intan hati lah rusuah
masuak ka tangsi bapareso
Kok lai rami Lubuakbayo
Jerak bajerong pakadaian
Kok lai tantu dek e rang nan punyo
kasian barang nyo tompangan
La baju ksumbo lusuah
nyo pakai urang Bandabuek
Pikia habiah pangana tumbuah
tampak takilek rumah dakek
Badariak patah daun pandan
di baliak batang kalawi
Nan punyo Nyai Pakalungan
tuan karajo digeweri
Tagak ka kelok jalan Jati
mamandang tagak ka ilaman
ka pulang kaunduang-unduang
Erak kapado Nyai tadi
anak e sorang parampuan
si Itin namo anak kanduang
Di kabun batang daun sapek
aka maleo ka pagaran
Di ayun langkah lambek-lambek
co rawang tamah bapijakan
Lah masak buah kalawi
dijuluak urang tapi sawah
Tibo di rumah Nyai tadi
maimbau si As dari bawah
Bisuak mandi ka tabek
ka pulang lalu tapi sawah
Maimbau si As lambek-lambek
adoh koh urang ateh rumah
Lah pantai asam limau puruik
dijuluak urang pandakian
Kato sampai Nyai takajuik
bara lenggok pí kalangkan
Lah rami pasa rang Solok
bakadai buah kacang panjang
Tampak mudo darah tasirok
kiro e rang rantai nanlah datang
Basimpang jalan Gunuang Sariak
saciek jalan ka Lolo
Baju kuriak sirawa kuriak
tateleang deta di kapalo
Basimpang jalan Alai
mamandang juo ka ilaman
Nyai mengecek jo rang rantai
Intin mancigok dari dalam
Ka pakan anak rang kabun
pulang manjalang pukua limo
Pakai ka mono hijau daun
nyo piuah jalin sapaduo
Sicerek di ujuang tabek
ka ubek anak rang Koto
maimbau Nyai lambek-lambek
naiaklah rang mudo kato inyo
Bakao rampak nilo nali
dikarek tapi kolam
Bajuntai duduak di kuresi
Nyai mangecek pi ka dalam
Ka pakan balilah kain
ka pulang manjalang pukua satu
Bakato induak ka si Sitin
io baki e barang kau
Lah pantai sarai di Jambak
panggulai lauak aso-aso
Kato sampai Itin lah galak
Itin lah galak kacang bogo
Kapeh di baliak limau puruik
dikarek urang tapi rimbo
Di sinan galeh nyo ambiaknyo
Itin ma aduak kopi gulo
Dandayu buruang dandayu
inggok di ateh batang dama
Itin ma aduak kopi susu
roti nyo gomok jo mantega
Karek bakarek rotan tinggi
ka ubek anak rang kabun
Baralah lenggok maedangan
baolah tamu pai minum
Lah tabang buruang Reno Nali
inggok di ateh padi mudo
Bajuntai duduak di kuresi
tagabak-gabak aia mato
Pukua tigo ka pasia gurun
tagak di kelok Panjalinan
Tarago mudo sadang minum
Nyai lah habih jo edangan
Ka balai anak rang Lubuak
ka pulang bao aso-aso
Samba masak nasi lah nyo sanduak
talatak randang jo kalio
Bakukuak ayam taduang rimbo
nan punyo anak rang pulau
Talatak randang jo kalio
mahereang talua mato kabau
Ka ilia ka Pauah limo
ka mudiak jalan Sungai Tanang
Di kida dendeang tak balado
di suok palai bada balang
Bajalan ka simpang Lubuakbayo
mamandang juo danjo rayo
Nasi talatak kato tibo
makanlah nak kato inyo
Limau kapeh di tapi kolam
aka dikarek rang Piaman
Dibasuah tangan ka makan
si bonsu adiak nan takana
Dari Solok pai ka sawah
ka pulang hari pukua tujuah
Nasi basuok tulang lamah
tagabak-gabak aia mato
Limau puruik di tapi kolam
tenggeran buruang Reno Nali
Sudah sakali si As makan
bamanuang duduak di kuresi
Talang di baliak bungo rayo
tenggeran anak buruang kekek
Sadang tamanuang kato tibo
bakato Nyai lambek-lambek
Lapeh di baliak Pauah Jambi
dikarek anak rang Tabiang
Badarai-darai kulipaknyo
Kok lapeh mantik dari tangsi
jan pai juo ka nan asiang
tunggu se rumah buruak ambo
Palakat kain aluih ragi
nyo sadang dalam pakadaian
pulang manjalang pukua satu
Nyai bajanji dalam hati
cukuik jo siak manantian
si As diam biak ka minantu
Di bali buah limau puruik
rang jua dalam kampuang Jao
Ka bibia kato tak basabuik
kato di dalam hati sajo
Di lereang batang pauah Jambi
tenggeran buruang Reno Nali
Hari patang lonceang babunyi
rang rantai pulang masuak tansi
Talang di baliak Pauah Jambi
di patah urang pandakian
Si As lah pulang pai ka tasi
dihetong induak si Sitin
Buruang gagak tabang sajoli
inggok di ateh mato ali
Uang banyak dapeak bacari
utang budi dibao mati
Dama di baliak bungo rayo
paubek anak rang jambak
Babuek randang jo kalio
paantaan bulek nan batamu
Sudah dikarek pauah janggi
paubek anak rang Jati
Allah masak samba Itin tadi
lah acok raun sia di ka tansi
Dari Puruih ka kampuang Jao
Babao niru ka tampian
Nyai ka tansi bebas juo
baganti-ganti mauluan
Lah masak buah kalawi
nyo juluak urang jo pangalan
Kok panek Nyai ka tansi
si Sitin gadih mauluan
Lah tabang buruang reno nali
inggok di ateh si galugua
Lah pulang lapeh dari tangsi
tekan manekan dalam tansi
Sicerek di tapi banda
di baliak batang barudang
Lakek pintalon jo kameja
abuak e lalok ka balakang
Teratai di tapi kolam
tenggeran buruang dayu-dayu
Pakai Rabinson kalaf itam
babaliak rono nan dak olu
Ka pakan bali limau manih
nyo bali anak rang subarang
Turun di kantua komisaris
malintah bendi kudo balang
Di lurah sarai rang ladang
panggulai lauak aso-aso
Nyo kubik bendi kudo balang
kito ka Berok kato inyo
Di parak panjang batang sariak
di baliak batang rotan dasia
Bendi tagak si As lah naiak
Les nyo ragan dek do kusia
Lah masak buah kalawi
meleo-leo ka pamatang
Les tagang kudo lah lari
mangirok lari kudo balang
Galugua di tapi rimbo
tenggeran buruang reno nali
Bacampua darab jo manduao
tibo di laman Itin tadi
Lah tabang buruang katitiran
inggok di ateh batang dama
Lonceang kalebuik di halaman
Itin mancigok di jandela
Gunuang Sariak jalan ka Lolo
ka bajalan tinggih hari
Babisiak Itin jo amaknyo
bantuak rang rantai nan ḍek sari
Kapeh di baliak asam sewa
aka di baliak kayu gadang
Kato sampai Nyai kalua
io rang mudo nan lah datang
Sicerek di ujuang tabek
ka ubek anak rang Koto
Bakato Nyai lambek-lambek
naiaklah rang mudo kato inyo
Lah tabang buruang Reno Nali
inggok di ateh batang dama
Mangalai duduak di kuresi
nan bunsu adiak nan nyo kana
Manggendeang kelok Kuraitaji
mamandang tagak di halaman
Tamnuang duduak di kuresi
Nyai lah siap jo edangan
Io pantai dahan galabuak
tenggeran buruang Reno Nali
Kato sampai si As lah duduak
mangaluah duduak di kuresi
Karakok di tapi sawah
nyo gatia anak rang Koto
Nasi disuok tulang lamah
nan bonsu adiak tak nyo lupo
Ka pakan urang Koto Tangah
manjinjiang kerang tak barisi
Makan sapiriang mudo sudah
mangaluah duduak di kuresi
Lah rampak batang kuresi
dikarek dikuduang duo
Kok mati-mati bak kini
mati basabab bakarano
Talang dikarek mudo-mudo
tenggeran buruang anak kekek
Sadang tamanuang Nyai tibo
maimbau Nyai lambek-lambek
Ka pakan urang Gunuang Sariak
ka pulang balilah rotan
katayo jawi rang Kalumbuak
Jujua tabantang lapiak putiah
tibo carano dari dalam
lah talatak siriah tak batampuak
Salasa balai Bandabuek
bakadai anak rang Lubuak
nyo bao lauak bondan-bond an
Bakato Nyai lambek-lembek
nak io agak ka mari malah duduak
ka mudo lai den kecekan
Di kabun batang jambak masak
aka dikarek tapi kolam
Sabalun kato babukak
kandak nan jan digeleangan
Tabang buruang katitiran
tabang ka pantai duo-duo
Tak dapek kandak digeleangan
anggak jo mandeh io juo
Ramo-ramo tabang ka pulau
inggok di ateh bungo rayo
Batua ka mari nak pi marantau
uniang di rantau pamande juo
Takalo rampak nili nali
habih dikarek dikuduang duo
Samaso waang dalam tangsi
banyak rang Berok habih kasadonyo
Sarai di karek tantang padi
pangulai lauak ambu-ambu
Nyo tukeh kato ciek lai
mudo diam biak ka minantu
Lah pantai dahan jambak masak
dikarek dikuduang duo
hari manjalang pukua satu
Kato sampai si As lah sabak
jan tadorong-dorong sajo
bao bapikia ba a dolu
Di karek-karek batang jati
Nyo gatia daun nan mudonyo
Wak ambo bansek dari tansi
apo bapandang ka wak ambo
Tagak ka simpang jalan Tabiang
mamandang juo sanjo rayo
Buanglah saliak ka nan asiang
jan tadorong-dorong sajo
Daruyan di ujuang tabek
dibaliak sarai rang Loloang
hari manjalang pukua satu
Bakato Nyai lambek-lambek
Bansaik jo suka jan dihetong
dek amak namuah nan paralu
IV
Memukek anak rang Lolong
nan kanai lauak ambu-am bu
campua jo anak bondan-bondan
hari manjalang pukua limo
Suka jo bansek jan dihetong
asa lai amuah maioan
dek ambo namuah nan paralu
bak kato ambo kasadonyo
Basauak mandi ka tabek
ka pulang lalu pi ka banda
dibao lauak pandan-pandan
Kato sampai si As manjawek
alah koh bapikia-pikia bana
nak jan manjadi sasa kamudian
Panjang bakarek batang rotan
katoyo jawi balang duo
Tak dapek kandak manggelengan
anggak jo mande io juo
Lah mudo daun limau puruik
digatia anak rang Koto
Luko kok indak kamanyuik
kaba a pulo kato ambo
Lah masak padi nak rang ladang
disabik anak rang di Koto
Dek kareh bana Nyai datang
kaba a pulo kato inyo
Palakat kain ragi ungu
disandang dalam kampuang Jao
Kandak dapek pinto balaku
uniang maeroh galak juo
Ka ilia urang Bandabuek
mambali suto ka salendang
dibali dalam pakadaian
Samo amuah hari buek
Nyai baralek caro Padang
Apuih rang Berok nyo katoan
Kabalai anak rang Duku
bajinjian kerang tak barisi
Hilang Kamih Jumaat masuak
lah mulai nan sahari
Lah rami pasa anak rang Alai
ka balai urang ka nan gantiang
Tando e alek lah bamulai
bapasang tabi bakuliling
tirai manandai kasadonyo
Lah pantai daun e Reno Nali
di baliak batang asam sewa
aka rang karek mudo-mudo
Si Sitin jo si As bapakai
unianglah galak mancaliki
kaki tataruang galak juo
Limau kapeh di tapi kolam
tenggeran buruang Reno Nali
sikua di ateh batang kayu
Kawin lah sudah rang langsuangan
hari Sinayan pagi-pagi
lah tingga anak di rumah tu
Kayu kalek jo balai Duku
ka pulang ganggam bungo rayo
Pandang anak pandang minantu
cando barabah sajoli duo
Layang-layang tabang malayang
ka tabang harilah gak tinggi
Anak gagah minantu gombang
pasai Nyai itu mancaliaki
Ka pakan anak rang Sunua
ka pulang baolah kambuik
hari manjalang pukua satu
Sabulan sudah baminantu
hujan taduah lah tarang kabuik
taraso lamak baminantu
Panjang daun e dalu-dalu
di baliak batang Pauah Jambi
tenggeran anak buruang nuri
Sabulan sudah baminantu
malang juo nasib Itin tadi
disemba sakik Nyai tadi
Pipik parik tabang sajoli
inggok di ateh tapak leman
Satu sakik latih sakali
jo nasi-nasi taknyo makan
Buruang bondo disangko pipik
tabang manisi-nisi tabek
Salamo Nyai nan lah sakik
barulang dotor pai maubek
Ka balai anak rang Koto
pulang manjalang tangah hari
disandang kain bugih lamo
Awak sakik suntik lah tibo
injeksi namo dek rang kini
Pel Banduang ubek kapalo
Di gunuang panjang tangah sawah
di baliak sarai tigo batang
tenggeran buruang dayu-dayu
Lah sabulan sakik ateh rumah
tingga jangek pamaluik tulang
nyo imbau anak jo minantu
Kalikih di dalam parak
nyo juluak anak rang Koto
Si Sitin nak si kato awak
dek waang caro iko pulo
Dibali poan tigo elak
dibuek baju bantuak kini
dijaik anak rang subarang
Tak mungkin sakik ka cegak
antah co iko rang ka mati
pangama amak hilang-hilang
Bagaluang pakua dalam parak
digatia urang Tanjang Saba
Malang sampai aja amak
baio-io sae tingga nak oi
Kujarat di tapi rimbo
digatia anak rang pulau
adoh diambiak ka pamenan
Dek si As caro itu pulo
ka mari Itin pi marantau
wak inyo jan diduoan
Karatau ditantang padi
dibaliak batang limau puruik
tenggeran buruang Reno Nali
Wak inyo jangan diduoi
manga sarago ka basabuik
kan racun duya dek padusi
Kapeh di baliak bungo rayo
digatia anak rang Koto
maleo-leo ka subarang
Kok sampai aja molah ambo
maleh tingga di ladang ko
pulanglah ka korong kampuang
Bagaluang paku dalam parak
digatia urang pandakian
Pulang ka korong kampuang awak
pulang ka Jao Pakalongan
Sudah dikarek si bungo pandan
dakek batang kalawi
Umanat sudah nyo tinggakan
amak lah payah nyo pandangi
Barakik mandi ka subangan
mandi batimbo tenggih hari
Tigo kali manggok gadang
diimbau anak tak babuni
Barakik mandi tapi banda
hari manjalang pukua duo
Induak mati Itin lah tingga
manangih Itin dek untuangnyo
Biduak pauah pelang tasansai
dandang di lawik bamuatan
Janji sudah bilangan sampai
arawah pulang ka junjuangan
Ka pakan anak rang Sunua
mambali niru ka tampian
Adat mati capek bakubua
ka Gunuang Padang rang tanamkan
Dibali buah haluih ragi
dibali anak rang Loloang
Adat mati lai bakaji
bacokek saka jo sipadeh
Sajak dikarek Reno Nali
aka maleo ka pagaran
Sabulan induk sudah mati
mupakat Itin jo junjuangan
Kapeh di baliak bungo tanjuang
dikarek urang Tanjuang saba
Itin ka pulang pi ka kampuang
nan barek barang lah nyo jua
Tagak ka kelok Tanjuang Saba
mamandang tagak sanjo hari
nan ringan ameh nyo baonyo
Kapeh di balian Bungo Tanjuang
tenggeran buruang Reno Nali
Kok ia ka pulang pi ka kampuang
samo manalen pagi-pagi
Ka balai anak rang gunuang
pulang manjalang pukua limo
Talen si Sitin tak jo tangguang
nyo biron kain panjang Cino
Karatau di ujuang tanjuang
dikarek anak rang Tabiang
Gubaya pendek guntiang Banduang
tageong sanggua roda gandiang
Karatau di ujuang rimbo
daun badarai-darai tapi gunuang
Nyo susun ringgik di dadonyo
tak ka cabiak guntiang Banduang
Taga ka simpang jalan Alai
dibali buah jambak masak
Itin gombang manalen
pandai sarupo taruang dalam perak
Beringin di tapi rimbo
di baliak batang asam sewa
aka maleo ateh tabiang
Talen si As tu ganjia pulo
lakek pintalon jo kameja
pakai Rabinson kalaf kuniang
Lubuak lintah jo Karanggantiang
masuak ka kampuang Caniago
Pakai Rabinson kalaf kuniang
taunjua dasi di dadonyo
Anjalai di tapi kabun
digatia urang ka pamenan
Sudah mamakai pagi turun
sedan malantiak manantian
Gunuang sariak jalan ka Lolo
ka suok jalan pasa Lalang
ka lapau munggu tinggih hari
Naiak ka oto nan kaduo
mangalai duduak di belakang
kontaknyo piuah dek dek sopir
Salasa pasa rang Solok
rami manjalang pukua duo
Barangkek dari pasa Berok
ka Taluak Bayua ditujunyo
Karupuak pamakan nasi
barameh dalam karanjang
duduak baselo ateh langkan
Gigi masuak oto lah lari
sedan mancicik ilia jalan
Dari tabiang ka simpang Lalang
ka pulang lalu ka pantai
Lapeh Gantiang subarang Padang
masuak kuburan Manjurai
Ka pakan anak urang Alai
ka pulang bali rotan dasia
Lapeh kuburan si Manjurai
masuak ka rawang mato aia
Di gunuang rampak kayu gadang
rang gatia anak rang kabun
Di Gauang oto manyimpang
di Taluak Bayua nyo lah turun
Manjelo-jelo asam sewa
dijuluak urang jo pangalan
Turun oto lansuang ka kapa
karano takelah di tangan
Di tabiang jalan pi ka banda
ka pulang hari pukua duo
Bajinjiang kopor naiak kapa
badarai-darai aia mato
Malakik hari pukua ampek
tagak di kelok Lubuakbayo
Tando e kapa barangkek
baririk sae singgan tanggo
Dibali buah limau kapeh
rang jua dalam kampuang Jao
pangulai lauak pandan-pandan
Tali lapeh pandarek lapeh
tali di anggar perai pulo
kapa malenggok ka lawiktan
Badariak daun pandan
dikarek anak rang subarang
Kapa malenggok ka lawiktan
kipah bagaluik di balakang
Di parak panjang Nilo Nali
aia malao ka pagaran
ka ubek anak rang Koto
Intinlah tagak di tarali
nyo buai salai saputangan
tinggalah mak oi kato inyo
Ka balai anak rang Gunuang
ka pulang balilah jambak
dibali anak rang Tabiang
Anak ka pulang pi ka kampuang
antah taliek antah indak
nyo paga lawik bekuliling
Disakah dahan limau kapeh
di baliak batang asam sewa
Makin ka tangah ka dareh
susun basusun ombak tibo
Ka pakan bali rotan dasia
dijua anak rang Koto
Siang malam kapa balaia
lapeh di ombak Tanjuang Cino
Kujarat di ujuang lubuak
kambang manjalang patang hari
Masuak ka Tanjuang rang Pariuak
menggendeang kato rang Batawi
Sicerek diujuang kabun
di baliak batang tapak leman
Kapa rapek mudolah turun
jo sedan pulang ka Jao Pakalongan
Sicerek di ujuang tabek
pata palacuit jawi balang duo
Masin iduik oto barangkek
manggabak-gabak aia mato
Dibali kain saruang Jao
dibali anak rang Jati
Oto balari kancang juo
manggendeang lurah dipandangi
Di pantai buruang Reno Nali
inggok di ateh bungo pandan
Cando lankisau oto lari
tibo di Jao Pakalongan
Lubuakbayo pasa Tabiang
tampuah daulu Panyalinan
Turun oto kopor bajinjiang
etek e tagak ateh langkan
Salasa balai Bandabuek
jerak bajeroang pakadaian
Batanyo etek lambek-lembek
di ma kakak Tin ai batinggakan
Dari Alai ka simpang Kandih
tagak mamandang ka pamatang
Kato sampai Itin manangih
kok tak dek amak balun pulang
Dituai padi tapi banda
nyo tuai anak rang gunuang
Induak mati ambo nan tingga
itu pokok e pulang pi kampuang
Buruang bakiak tabang ka rimbo
inggok di ateh nilo nali
Badarai-darai aia mato
mandanga kato Itin tadi
Lah tabang buruang dayu-dayu
inggok di ateh bungo Tanjuang
Lah naiak anak jo minantu
satu tibo si As tamanuang
Anjalai ditantang padi
badarai-darai masuak parak
Pasai polisi pi mancari
sajan tatangkok tampak indak
Salasa pasa rang Solok
jerak bajeroang pakadaian
Sia manangkok jagok rampok
saribu kepeang ka paresen
Sabatang rampak bungo rayo
dikarek dikudoang duo
di baliak batang limau manih
Basorok pulo di baliaknyo
kok nak bapangkek dapek pulo
tapi di bawah komisaris
Narimbo sarai di ladang
tenggeran anak buruang nuri
Sudah nyo baco si As pulang
pulang ka rumah Itin tadi
Ka balai anak rang Gunuang
pulang manjalang patang-patang
Satu tibo Sitin bamanuang
ba ato lalai mek awak pulang
Dari Alai mudiak ka Ampang
ka pulang ganggam daun nibuang
Bakato lalai me awak pulang
raso kaputuih banang salai
Bagaluang paku dalam parak
digatia urang ka pamenan
Bapak indak bamande indak
awak ka tampek pagantuangan
Lah masak buah kalawi
nyo juluak anak rang ladang
Satu tibo mandi sakali
saraiknyo mandi ka balakang
Sudah padi turun ka ladang
batanam bijo kacang padi
Sudah mandi si As lah pulang
lakek piama gadang ragi
Sicerek di ujuang tabek
pałacui jawi balang duo
Kato si Sitin lambek-lambek
makanlah awak kato inyo
Anjalai diulek lubuak
tenggeran cindang pulang mandi
Kato sampai si As lah duduak
sagandiang duduak di kurasi
Ka pakan urang Koto Tangah
malenggok masuak pakadaian
Sapinggan makan nyo lah sudah
nyo bao ba anjua pi ka langkan
Dibali kain ka sirawa
dijaik anak rang Koto
Dek Itin induak nan takana
si As bunsu nan tacinto
Lah tabang buruang katitirar
inggok di ateh bungo rayo
Kecek mangecek lah bimakan
manggabak-gabak aia mato
Tagak ka simpang Panjalinan
hari manjalang pukua duo
Lah nak saminggu si As sinan
ongkos bak kato Itin sajo
Lah tabang buruang Reno Nali
nyo tangkok kuciang balang duo
Adoh wakatu alang hari
bamanuang si As sanjo rayo
Baringin di ujuang padi
ambiak pamaga tapi rimbo
Si Sitin mudo rang jaori
bago tamanuang pujuak tibo
Babaju kasumbo lusuah
nyo pakai anak rang Jati
pulang manjalang pukua duo
Apo dek hati nan marusuah
talaruik manuang mbo pandangi
adoh koh salah dari ambo
Malakik hari pukua ampek
tagak ka simpang Koto Tingga
Kato sampai si As manjawek
Lapehlah ambo nak ka pasa
Lah tabang buruang katitiran
inggok di ateh batang kayu
Sambia malapeh pamandangan
kok lai hilang hati rusuah
Karakatau di ujuang banda
digatia anak rang Koto
Kok ia awak ka ka pasa
iko mah kepeang ka balanjo
Sicerek di tapi kolam
tenggeran buruang Reno Nali
Kecek mangecek hari malam
Lalok sakalok hari pagi
Ka pakan anak rang kabun
ka pulang baolah rotan
Kepeang dapek si As lah turun
bapikia masuak ka pasa Pakaluangan
Di gunuang batang mato ali
tenggeran buruang anak puyuah
Lah condong sinan matohari
tak juo hilang hati rusuah
Kapeh di baliak manggih mudo
tenggeran buruang katiriran
Tarak baterek rang batigo
kapalo rampok Pakalongan
Salasa balai Bandabuek
rami mambali jo manjua
nyo bali poan haluih ragi
Kato si As tu lambek-lambek
gak kareh parentah tuo pasa
wak ambo rundo malam kini
Di karek rotan ka katonyo
dibali anak rang Pitanah
Tadanga si As ka karundo
kota di siko sadang paneh
Di Tabiang jalan nak rang Koto
ka pulang ganggam karamuntiang
Maliang jo rampok musim siko
nyo cakau awak dek rang maliang
Kujarat di tapi kolam
ambia ka ubek nan mudonyo
Bialah rundo diupahan
bialah rundo mbo pituruik
Kapeh di baliak Nilo Nali
nyo karek anak rang Tabiang
Tapi kok kareh hati pai
agaknyo cakau dek rang maliang
Lah masak buah kalawi
nyo juluak urang jo pangalan
Harilah gak malam mbo pandangi
di ma nak kunci kau latakan
Sudah dikarek daun baringin
dibaliak batang bungo culan
Nyo ambiak kunci dek si Sitin
lah lakek sagalo hitam
Rampak limpanan tapi kolam
dikarek anak rang di Koto
Baju hitam sarawa hitam
guntiang galembong dipakainyo
Lah jarang rampak kayu gadang
nyo karek anak rang Gunuang
Maereang deta balah kacang
nyo sandang bugih gadang saruang
Lah pantai sarai di kabun
pangulai lauak pandan-pandan
Sudah mamakai si As turun
nyo ayun langkah bakalam-kalam
Lah tabang buruang dayu-dayu
tabang manisi-nisi kabun
Karano hari mudo baru
taruih ka bopet pai minum
Babali suto tigo elak
dijua dalam kampuang Jao
Satu tibo aia nyo mintak
nan paik kopi dibalinyo
Bakao rampak bungo kabun
elok tanam mudo-mudo
Sungguah di bopet mudo mínum
tapi polisi jalan juo
Anjalai di tapi rimbo
nyo karek urang Bandabuek
Sanema perai kasadonyo
nyo ayun langkah lambek-lambek
Babaju kasumbo lusuah
nyo pakai urang Pariaman
Harilah duo tigo puluah
rupo hari tangah malam
Limau puruik di tapi kolam
digatia urang ka pamenan
Harilah laruik tangah malam
lah sunyi kota Pakalongan
Lah tabang buruang katitiran
inggok di ateh kayu gadang
lah aman kota Pakalongan
bamanuang-manuang samo sorang
Pipik priak tabang ka ladang
inggok di ateh batang padi
Sadang bamanuang samo sorang
mandariang-dariang uriak basi
Tagak ka kelok jalan Jati
ka pulang ganggam bungo kabun
Mandariang-dariang uriak basi
Maliang mangupak di taksiun
Di tabiang nak rang Koto
ka mudiak jalan simpang Lalang
Batigo maliang bakarajo
buduo tukang caliak urang
Kapeh di karek ateh munggu
digatia anak rang Jati
Padek pikiran samalam tu
nan ma kolah den lonceki
Ka balai anak rang pulau
ka pulang balilah kain
Elok kapalo rampok den cakau
pulang ka kampuang tak juo mungkin
Karatau madang di rimbo
dibaliak batang bungo culam
Maliang talengah tumik tibo
basosoh cakak di nan kalam
Dibali lauak kapeh-kapeh
dibali anak rang Jati
Makin bapaluah makin dareh
alah co cambuik lapeh kaki
Bandabuek jo Padang basi
ka pulang baolah rotan
Alah co cambuik lapeh kaki
balapia-lapia lakek tangan
Malereang tabang buruang pipik
nyo tangkok urang Gunuang Sariak
Duo saranjeang kanai tumik
sorang taraok dek kalatiak
Limau puruik di tapi jalan
dibaliak batang sadan-sadan
Kaki naiak kalatiak makan
ka tembok badan nyo andehan
Lah tabang buruang katitiran
inggok di ateh tapak leman
Ka loteang bagai nyo lambuikan
tarok lambuik-malambuikan
Salasa pasa rang Solok
rami manjalang pukua duo
Kapalo rampok nan nyo tangkok
bamain pisau nyo basuo
Kalikih di dalam parak
aka maleo ka pagaran
Pisau tinggih nyo marandah
jo langkah serong nyo nantian
Talang di baliak bungo rayo
aka dikarek tapi ladang
Awak sorang lawan batigo
luko juo mudo tigo lubang
Kapah di baliak kayu gadang
aka di karek mudo-mudo
Saciek luko tak nan dalam
luko lai enteang sajo
Salasa pasa rang Solok
ka pulang baunduang-unduang
Kapalo maliang nan nyo tangkok
lah rami rakyat dalam kampuang
Kapoh di baliak sigalugua
dikarek anak rang Solok
Datang Polisi dari kantua
nan ma si buyuang nan manangkok
Lah tabang buruang katitiran
inggok di ateh tapak leman
Nan manan tahu mambisiakan
nan babaju hitam sagalonyo
Sarai di baliak Nilo Nali
di karek anak rang pondok
Bamacam kato polisi
waang sibuyuang nan manangkok
Salasa pasa rang Solok
dibali buah galugua
Sibuyuang waang nan manangkok
waden mambaok pi ka kantu
Ka balai anak rang subarang
ka pulang bali lah rokok
hari manjalang pukua limo
Kato sampai si As lah berang
takaja awak nak mambaok
antah sarikat jo wek inyo
Tagak ka simpang jalan Alai
ka pulang hari pukua limo
Sadang mancakau waden pandai
kunun mahirik pi ka kantua
Lah masak buah kalawi
dijuluak anak rang Koto
Batangka-tangka jo polisi
turun komisaris dari oto
Limau puruik di dalam parak
dijuluak urang jo panggalan
Tampak mudo Bulando galak
io cap ampu kato tuan
Limau kapeh di tapi kolam
aka dibaliak bungo rayo
Ka bibia rokok basalaian
Balando galak kararanggo
Di Tabiang jalan simpang tigo
ka pulang hari pukua ampek
Sagandiang duduak jo Bulanda
rang ubek lambek-lambek
Ramo-ramo tabang ka tabek
inggok di ateh batang rotan
Nan luko alah rang ubek
saribu kapeang rang etongan
Limau puruik di tapi sawah
paubek urang pandakian
Lah merah baju kanai darah
jo oto si As rang uluagan
Ka balai ka Kuraitaji
ka pulang balilah rotan
Tibo di laman Itin tadi
Oto tacelak di halaman
Tagak di kolok simpang kabun
ka pulang balilah rotan
Oto tagak si As lah turun
Itin manangih atoh langkan
Runduak sakarek Nilo Nali
ambiak pamega tapi sumua
Si As tingga oto ka kantua
dietong baliak Itin cako
Buruang alang tabang jo kekek
inggok di ateh tangah sawah
Naiak ka janjang lambek-lambek
lah merah baju kanai darah
Dibali poan haluih ragi
diolak dalam pakadaian
Bangih Itin mancaliki
sajak kapatang mbo kecekan
Rampak daun e tapi kolam
dikarek di kodong duo
Sajak kapatang mbo katoan
tapi dek awak ba a juo
Sicerek di dalam parak
dibaliak batang tapak leman
daun sadang mudo-mudo
Kok malang mati badan awak
kama angku mbo imbauan
diak bonsu jauah dari siko
Buruang alang tabang jo kekek
inggok di ateh batang kayu
mangungguang padi mudo-mudo
Kato sampai si As manjawek
barakat doa dari kau
lai barasil rundo ambo
Salasa pasa rang Solok
jarak bajerong pakadaian
Kapalo rampok lah mbo tangkok
saribu kepang paresenan
Badariak patah daun pandan
barambuih angin barat dayo
Kepang ka Itin nyo rorohan
jaan wakau risau juo
Di lurah sari rang Benteang
Pangulai lauak ambu-ambu
Padia ambo tak bakepeang
dek ambo awak nan paralu
Bakukuak ayam taduang rimbo
sadang mangakeh-ngakeh niru
Kok nak bapangkek io pulo
pilih dek kau nan katuju
Ka pakan anak rang Koto
ka pulang bali kayu api
Awak pareman daulunyo
jang taingek nan ka mati
Basimpang jalan Gunuang Sariak
ka mudiak jalan ka tapian
Jan taingek awak ambiak
taseso indak tajalanan
Ka balai anak rang Jambak
pulang manjalang pukua satu
Kato sampai si As lah galak
saníaik ambo jo wak kau
Lah masak padi rang sabarang
nyo sabik anak rang Koto
Dek itu untuang kito gadang
saniaik kau jo ambo
Karatau madang di kolam
tenggeran buruang Reno Nali
Kecek mangecek hari malam
Lalok sakalok hari pagi
Ka pakan anak rang Sunua
pulang manjalang pukua limo
Hari pagi si As ka kantua
sinan karajo ditarimo
Diruruik daun bungo rayo
di baliak batang dalu-dalu
aka maleo ka pagaran
Bisuluik alah ditarimo
jadi asinten dalam kantua
bagaji ketek rang latakan
Dikarek Nilo Nali
aka manjulai nan mudonyo
Alah co ombak gadang hati
baleh marasai salamoko
Ka pakan anak rang Alai
mamandang tagak di halaman
Awak rancak karajo pandai
lah aman kota Pakalongan
Palakat kain ragi tigo
Disandang dalam pakadaian
Salamo si As bakarajo
bagaji gadang tiok bulan
Lah masak buah kalawi
dijuluak urang jo panggalan
Habih bulan tarimo gaji
kapeang ka Itin nyo todongan
Dijinjiang kerang tak barisi
palatak buah kacang panjang
Tiok bulan si As bagaji
kandak si Sitin tak nyo tumang
Karanggantiang jo Lubuaklintah
ka pulang baolah rotan
Cainan Itin dek rupiali
na laweh ringgik nyo balian
Di ladang padi rabah mudo
dituai anak rang Jati
Sadang basangkan bakarajo
malayang surek dari Batawi
Di Jambak rampak pauah Janggi
aka maleo ka pagaran
Tamintak dines ka Batawi
candu simokel banyak sinan
Sarayun di ujuang tabek
aka maleo tapi ladang
Hari pagi si As ka parangkek
nyo buek bagai caro kolang
Dari Puruih ka Kampuang Jao
ka pulang hari pukua limo
Taluak balango suto Cino
kain saruang suto pulo
Palakat kain ragi ungu
nyo sandang urang simpang Kandih
Kaki nyo erang jo baludu
maereang lakek deta tenggi
Sicerek di api rimbo
tenggeran buruang Reno Nali
Babadia ketek di pinggangnyo
barangkek dines ka Batawi
Sudak dikarek pauah janggi
di baliak batang rigo-rigo
Hari pagi masuak ka Batawi
masuak ka dalam tokoh Cino
Diruguik ruruik bungo rayo
di baliak batang jambak masak
aka maleo tapi banda
Masuak ka dalam toko Cino
batanyo mudo kanan banyak
nan ma Cino e nan manjua
Limau puruik di tapi kolam
di baliak batang asam sewa
Nan ma nan tahu mambisiakan
nan bagak Cino nan manjua
Di sawah rampak bungo rayo
aka maleo masuak padi
nyo karek urang pandakian
Tagak di dalem tokoh Cino
Cino kalebuik jua bali
candu kalua nyo surakan
Di parak panjang nilo nali
tenggeran balam tapi banda
Tagak sarupo ka mambali
duduak saroman ka manjua
Dama di baliak Pauah Janggi
aka rang karek mudo-mudo
Curiga Cino rupo tadi
itu resese mamareso
Di lereng padi rabah mudo
dibali urang tanjuang saba
Itu resese kato inyo
Cino bagageh pi kalua
Ka pakan anak rang Jati
hari manjalang tinggih hari
Curiga rupo Cino tadi
lah main toya Cino lai
Pitulo di dalam sawah
aka maleo ka pagaran
Toya tinggih si As marandah
jo langkah serong nyo nantian
Ka ilia anak rang Koto
ka pulang tompanglah bendi
Kalebuik cakak jo rang Cino
alah co cambuik lapeh kaki
V
Balai gadang jo Aia Dingin
ka ilia jalan Koto Tuo
mambali poan tigo elak
Takipeh baju kanai angin
babadia ketek di pinggangnyo
lah suruik Cino nan baduo
Sarai di baliak limau puruik
aka maleo nan mudonyo
Nyo alau Cino ka suduik
sabaleh Cino dialaunyo
Ka ilia anak rang Koto
mambali sirih katampian
Sabalah Cino nyo aliknyo
tali badama nyo kabekan
Lah masak padi katitiran
nyo kabek urang pasia Sumua
Lah habih dama nyo kabekan
nyo halau Cino pi ka kantua
Kasuah bali kasumbo
ka pulang balilah rotan
Cino lah nyo halau pi ka kantua
io cap ampu kato tuan
Ka balai balilah limau manih
dijua dalam pakadaian
Dapek peresen peremih
bagaji gadang tiok bulan
Lah pantai dahanuyo bungo rayo
tenggeran buruang Reno Nali
lah mulai mudo bakarajo
lah aman koto rang Batawi
Talang di baliak bungo pandan
aka maleo tapi sawah
Pulang ka Jao Pakalongan
pangkek naiak gaji batambah
Lah masak padi rang Duku
nyo tuai urang Tanjuang Saba
Baranti jadi resese kelas satu
bagolek jadi wedana
Maleo-leo asam sewa
paubek anak rang Koto
Sajak lah jadi wedana
baju tarali dipakainyo
Bakukuak ayam biriang taduang
hari manjalang pukua duo
Baju tarali dipakainyo
baleter we di bahunyo
Sajak di karek batang dama
aka maleo-leo ka pagaran
Sajak lah jadi wedana
Itin lah jadi rang pingiktan
Manggendeang kelok Kuraitaji
hari manjalang pukua duo
Adoh wakatu alang hari
bamanuang pulang bakarajo
Bungo Tanjuang di tapi rimbo
tenggeran balam tigo gayo
Tamanuang pulang bakarajo
sadang tamanuang tanyo tibo
Salasa pasa Bandabuek
tampek urang bakadai buluah
Kato si Sitin lambek-lambek
apo dek hati nan marusuah
Dari Alai mudiak ka Pauah
pulang manjalang pukua duo
Apo dek hati nan marusuah
adoh koh salah dari ambo
Basuah mandi ka tabek
hari manjalang pukua satu
Kato sampai junjuangan manjawek
indak doh salah dari kau
Takalo takabek ambai-ambai
inggok di ateh batang dama
Takalo kampuang batinggakan
nan bonsu adiak nan takana
Payuang panji jo Sungai Miang
nan punyo Bodi Cainiago
Abak lah mati ndeh kanduang berang
nan bonsu adiak lai hibo
Rampak daun manggih hutan
ka ubek anak rang Gunuang
Ka kau lai mbo kecekan
ambo ka pulang pi ka kampuang
Hari manjalang pukua ampek
tagak ka kelok balai Duku
mambali suto sagubaya
Kato si Sitin lambek-lambek
awak taragak jo diak bonsu
dek ambo mintua nan takana
Lah ilia anak rang Koto
ka pulang baolah rotan
Ambo tacinto jo mintuo
ka angku ambo katokan
Lah tabang buruang Reno Nali
inggok di ateh manggih mudo
Kini ko bia balun pai yo Tin
bialah pulang den nan kaduo
Basauk mandi ka Lubuak
ka pulang baunduang-unduang
Ka den pakai sagalo buruak
paajuak hati mande kanduang
Ka pakan akan rang Jati
ka pulang hari pukua duo
Kok itu niaik dalam hati
ambo lapeh molah jo aia mato
Talang di baliak bungo tanjuang
di karek anak rang Solok
Lah lamo awak tak ka kampuang
baolah kepeang barang sadonyo
Lah ilia anak rang Baso
ka pulang hari pukua anam
Tando bonsu bakak tuo
tolong ka bonsu ringgik barian
Sudah dikerek bungo kabun
di baliak batang asam sewa
Sudah mangecek mudo turun
taruih sakali pi ka pasa
Karatau madang di lubuak
dibali anak rang Jati
Nyo bali barang sagalo buruak
pulang ka rumah Itin tadi
Tagak ka kelok Gunuang Sariak
mamandang juo ka Lolo
Baju ratak sirawa cabiak
nan rompong sebo dibalinyo
Palakat kain ragi tigo
disandang urang Bandabuek
Lah siap barang ka dibao
lah panuah kopor gadang ciek
Kujarat di ujuang tabek
digatia anak rang kabun
Sabalun angku barangkek
bajanji dulu mako turun
Rampak limpan tantang tajuang
maleo-leo ka pagaran
Dek lamak ranah dalam kampuang
wak ambo jaan dilupoan
Jambak di baliak dalam parak
aka maleo ka pagaran
Bapak indak bamande indak
ka wak tampek pagantuangan
Di ladang batang limau puruik
digatia anak rang pulau
aka maleo mudo-mudo
Puti rang Minang kok mbo sabuik
Kaba a barumah ateh rantau
tibo di kampuang kawin juo
Lah tabang buruang Reno Nali
inggok di ateh tapak leman
Wak ambo jan di duoj
itu ka awak mbo banakan
Dari Alai raruih ka Ampang
ka ilia jalan ka Jati
mandi bisuak ka jamabaktan
Kok sampai kapa gadang
badendang buni kamodi
kalupo pulau jo daratan
Ka pakan anak rang Cupak
ka pulang hari gak patang
Kato sampai mudo lah sabak
kok tak dek bonsu tak ka pulang
Lah tabang buruang katitiran
inggok di ateh tapak leman
Lah padek janji jo ikekkan
Itin maanta ka labuhan
Marimbo sarai di banda
aka dikarek tapi kolam
Turun oto langsung ka kapa
karano tekeklah di tangan
Hari manjalang pukua ampek
tagak di kelok Lubuakbayo
Tando e kapa barangkek
baririk bunyi sirenenyo
Dibali buah limau kapeh
rang jua dalam pakadaian
Tali lapeh pangabek lapeh
kapa melenggok ka lawiktan
Ka ladang tabang buruang pipik
inggok di ateh batang rotan
Kapa baranang masuak lawik
Itin manangih di labuhan
Bamben di aliak rotan dasia
ambiak pamaga bungo malua
Tigo malam kapa balaia
manggendeang kota Taluak Bayua
Dibali suto ka salendang
dijaik urang Tanjuang Saba
Makin ka tapi kapa tanang
nyo tuka baju ateh kapa
Tagak ka kelok jalan Jati
ka pulang ka kampuang Jao
Lah tangga baju batarali
baju nan buruak dipakainyo
Ka pakan urang Gunuang Sariak
pulang manjalang pukua limo
Baju ratak sirawa cabiak
nan rompeng sebo dipakainyo
Kabupaten Pesisir Selatan,
Minangkabau
3.7 Gadih Basanai
Ringkasan Cerita
Gadih Basanai ditakdirkan menjadi seorang remaja yatim piatu. Semenjak orang tuanya meninggal, ia hidup sebatang kara, mendiami sebuah rumah besar peninggalan kedua orang tuanya. Kepergian kedua orang tuanya itu membuat kehidupan gadis ini benar-benar sengsara. Hidupnya menjadi tak menentu. Siang rintang bermenung, malam gila menangis dan meratap. Ke mana akan mengadu, itulah yang senantiasa menjadi buah ratap sang gadis.
Akan halnya berita nasib Gadih Basanai akhirnya sampai juga kepada mamaknya yang tinggal di negeri lain. Sutan Sabirullah demikian nama mamaknya itu merasa terpanggil untuk menjemput kemenakannya, guna diasuh bersama anaknya sendiri Sutan Ali Amat. Ia berangkat setelah berunding seperlunya dengan isterinya.
Sungguh berat rasa hati Gadih Basanai meninggalkan rumah. Lebih-lebih mengingat akan berpisah dengan tepian tempat mandi, dengan teman sepermainan, teristimewa dengan Sutan Yang Berenam. Tetapi desakan mamaknya sangat keras. Tak ada alasan baginya untuk bertahan hidup sendirian. Besoknya berangkatlah ia bersama mamaknya ke Koto Ketinggian, negeri di mana mamaknya itu tinggal. [ 177 ]Dari sini bermulalah kisah antara kedua anak manusia itu, yakni Gadih Basanai dan Sutan Ali Amat. Kedua orang tua Ali Amat cepat memakluminya. Dengan alasan usia sudah tua, mereka ingin lekas-lekas mempertemukan kedua remaja ini di tangga pelaminan.
Gadih Basanai setuju begitu keinginan orang tua ini disampaikan kepadanya. Tetapi tidak demikian Sutan Ali Amat. Pikirannya penuh sikap keragu-raguan. "Bagaimana hubungan Gadih Basanai dengan Sutan Yang berenam? Adakah hubungan itu lenyap setelah mereka kawin kelak?" Tetapi yang lebih membuncah kepalanya lagi, "Adakah ikatan ini dijalin oleh cinta? Akan diam sajakah Sutan Yang Berenam nanti bila mereka jadi kawin?"
Sutan Ali Amat kemudian menerima juga kehendak orang tuanya itu. Maklum hati sudah kena, ditambah rasa segan kepada orang tua. Tetapi sikapnya tadi memaksanya untuk minta janji tujuh hari. Pergilah ia bertarak ke Gunung Ledang selama tujuh hari itu, dan hasilnya adalah sebuah cermin, bedak, minyak rambut dan sisir yang sudah diguna-gunai. Namun benda-benda initidak menjadikan tekadnya bulat untuk segera mengawini Gadih Basanai. Malah ia minta tambah janji tiga bulan lagi. Katanya ia akan pergi ke Pulau Pagai selama tiga bulan itu, sebab sudah terniat sejak kecil.
Sutan Ali Amat berangkat ke Pagai ditemani ayahnya. Sebelum berangkat ia sempat menggantungkan hasil pertarakannya tadi pada "bubungan" rumah, dan berpesan kepada ibunya supaya Gadih Basanai jangan sampai mengusik-usik benda berbahaya itu.
Takdir rupanya sudah mengatur segala-galanya. Kala mintuo (isteri mamak)-nya tak di rumah, benda guna-guna tadi digunakan sang gadis, barang tentu karena hasratkan diri lebih cantik. Akibatnya sungguh-sungguh amat fatal. Tiba-tiba saja sekujur tubuhnya terasa sakit. Kepala mendenyut rasa mau mencabut rambutnya yang panjang itu. Karena tak tahan menanggung sakit,ia berguling-guling sepenuh rumah.
Ibu Sutan Ali Amat menerima firasat tentang ini. Ia cepat pulang, dan mendapati Gadih Basanai sedang pingsan. Segala upaya orang tua ini tidak berhasil menyelamatkan nyawa Gadih Basanai. Gadis ini meninggal akibat rindu yang tidak tertanggungkan. Ia ditanamkan di Gunung Ledang atas bantuan Sutan Yang Berenam, sesuai dengan pesannya sebelum ia wafat. [ 178 ]Semenjak sampai di Pagai, hati Ali Amat tak pernah tenteram. Segala rasa yang tidak sedap bercampur baur menggodanya, termasuk sebuah mimpi tentang terbangnya burung piaraannya dan terbakarnya rangkiang padi di halaman rumah. Ali Amat lalu mengajak ayahnya untuk pulang saja segera, dan orang tua itu setuju.
Kabar tentang matinya Gadih Basanai sampai ke telinga Ali Amat kala ia singgah minum di sebuah lapau tak jauh dari rumah ibunya. Ternyata kabar itu benar. Ia tidak menyesali ibunya, dan juga tidak menyesali siapa-siapa. Malam itu juga ia pergi ke Gunung Ledang. Mujurlah ia kemudian berhasil mendapatkan air hubungan nyawa setelah melalui serangkaian perjuangan hidup yang tak kurang getirnya. Dan dengan air itu, Gadih Basanai insya Allah hidup kembali.
Mereka berdua sepakat melanjutkan pengembaraan, mendaki gunung, mendaki dan mendaki terus, dengan semangat muda yang mereka miliki. Hujan lebat kemudian datang disertai kilat dan petir. Banjir pun tiba menyapu segala-galanya. Dan waktu itulah mereka berdua terbawa arus, namun tetap berpegangan tangan, akhirnya terdampar ke Pulau Kasiak...
Transkiripsi
Elok den ambiak ujuang tali
ujuang tali pangabek paga
Ka den kelokkan ujuang nyanyi
ujuang nyanyi pangarang kaba
Bilang-bilang di rumpun lansek
tasanda di ujuang lantai
Den bilang sado nan dapek
nan tingga untuak rang nan pandai
Den bilang Gadih Basanai, diam di kampuang Langang Sunyi.
Sariak indak talang pun indak
sadangpun elok ka pangalan
kamumu duo halai daun
Ketek indak gadang pun indak
sadang elok ka pamenan
umua nan duo baleh tahun
Kok untuang Gadih Basanai, ibu indak babapak indak, na- mun gaek lah mati pulo. Tinggalah gadih samo sorang, lah tingga jo rumah gadang, jo siapo lawan baiyo, tatumbuak jo diri sorang. Iyo bana bak pantun urang.
Sarimanih tangguli manih
manih bakinco jo aia tabu
Dari manangih ka manangih
hilang peto kabua tak tantu
Anak nibuang mande tugakan
pamaga bayam jo gulinggang
Anak binguang mande tinggakan
jadi pangajuik ayam urang
Kok baparak lai baparak
tapi baparak di parak urang
indak buliah batanam tabu
kalau dapek batanam tabu
indak dapek batanam dama
Bamamak gadih lai bamamak
bamamak jo mamak urang
indak dapek tampek mangadu
kalau dapek bakeh mangadu
indak dapek kato nan bana
Bakatolah gadih samo sorang, pado den duduak dari rumah, elok den duduak di tapi pintu, mancaliak dagang koknyo lalu. Bagageh duduak di pintu, bapantunlah gadih baibarat,
"Io sarik indak banyiru
gadang-gadang padi di Tanjuang
Io sarik indak baibu
hari patang duduak bamanuang
Ilang kapa ganti jo banci
ilang salibu baparo-paro
Ilang bapak buliah den ganti
ilang ibu tamaik bicaro."
Dek lamo bamanuang di tapi pintu, habih hari baganti hari, lah sampai hari tigo hari, indak ado dagang nan lalu. Bakato gadih samo sorang, "Pado den duduak ateh pintu, elok den turun ka ateh janjang, bagolai turun ka ateh janjang, bapantun juo baibaraik,
Rumah gadang sambilan ruang
salajang kudo balari
Tatumbuak di diri sorang
sapantun manantang langik tinggi
Tijak tinjauan rang di Kasai
paninjau biduak rang bilalu
Maimbau gadih sayuik sampai
ka bapasan dagang tak lalu."
Habih hari baganti hari, lah sampai hari tigo hari, lah cukuik hari anam hari, indak ado dagang nan lalu, bakato samo sorang, "Pado den duduak ateh janjang, elok den naiak ka ateh rumah." Marentaklah gadih ka ruang tangah, manggadabua ka biliak dalam, nyo ambiak hanta nan sakalang, cukuik jo kain kampuah dalam, hajalan ka ruang tangal, nyo lansuang ka ruang tapi, nyo kunci dari dalam, nyo baok tidua manilantang, nyo buang caliak ka bubuangan, nyo bilang kasau ciek-ciek, hati batambah mamang juo. Kok untuang Gadih Basanai, lah pasiak diri samo sorang, indak tantu siang jo malam, kok malam nyo sangko siang, kok siang nyo sangko malam, makan indak minum pun indak, nasi nyo makan raso kasiak, aia nyo minum raso duri, gilo maratok jo manangih. Bunyi ratok babuah-buah, bunyi tangih batalun-talun, bunyi ba siang rambuik abuak, bunyi manumbuak andam dado, pintu nyo saok kasadonyo.
Adolah dagang rang mularaik, tatapek ka rumah Gadih, tadanga buah ratok urang, humanuang tagak di halaman, tasabuik
baibu indak babapak indak, namun gaek lah mati pulo. Untuang [ 181 ]dagang rang mularaik, tasembai hati nan cilako, tasimpuah duduak tangah laman, bapantun dagang sakutiko,
"Salarian banang jo suto
salipatan kain di gaduang
Sabagian awak jo inyo
sajak di rahim bundo kanduang”
Kok untuang dagang mularaik, nyo danga gadih maratok juo;
Baparak gadih lai baparak
baparak jauah di subarang
lah ijuak mangko batalikan.
Kok bamamak gadih lai bamamak
mamaknyo jauah di rantau urang
diam di Koto Katinggian
bagala Sutan Sabirullah.
Kok untuang dagang rang mularaik, hari nan badarok tinggi, badiri tagak di halaman. Bajalan dagang rang mularaik, alah sarantang pajalanan, nyo tukiakkan pandang nan hampia, nyo layokkan pandang nan jauah, tampaklah urang sadang manumbuak, nyo turuik urang manumbuak. Sato tibo inyo di sinan, "Ondeh Ciak urang manumbuak, ampun baribu kali ampun, ampun di buah tapak kaki, di ateh selo kabasaran. Bari luruih Ciak dagang batanyo, siapo garan tangah rumah, bunyi ratok babuah-buah, bunyi tangih batalun-talun, bunyi basiang rambuik abuak, bunyi manumbuak andam dado, pintu nyo saok kasadonyo."
Manjawek mandeh rang manumbuak, "Nak kanduang dagang nan lalu, apo sabab Dagang tanyokan, atau ipa pabisan, atau sanak sudaro Dagang."
Manjawek dagang mularaik, "Bukan nyo sanak sudaro Dagang, bukan to ipa pabisan.
Salari banang jo suto
salipatan kain di gaduang
Sabagian wak den jo inyo
sajak di rahim bundo kanduang
Tasabuik baibu indak ba bapak indak, Ciak."
Manjawek dagang mularaik, "Kalau itu Ciak nan ditanyokan, balun tantu rimbo ka den tampuah, balun tantu bukik ka den daki, balun tantu lurah ka den turuni, balun tantu kampuang ka den tampuah, Dagang bajalan sansai ajo."
Manjawek manoh rang manumbuak, "Oh, Nak kanduang dagang nan lalu, kalau itu Dagang tanyokan, itulah garan Gadih Basanai. Kok mamak lai di rantau urang, diam di Koto Katinggian, bagala Sutan Sabirullah. Kini co itu di Nak kanduang, kok sampai waang ka Koto tu, tandoi sajo bisuak rumah Sutan. Apo tandonyo rumah Sutan, pudiang ameh babendeang mudiak, pudiang geni babendeang ilia, sudu-sudu di tapi jalan, ditakiak kanai gatahnyo, silasiah rampak tangah laman, mano katinggi rang pugasi, nak samo tinggi jo nan randah, itu tandonyo rumah Sutan. Kok sampai waang ka korong tu, tolonglah bao pasan ambo, katokan ka Sutan Sabirullah, Gadih Basanai lah mularaik. Katokan bana bakeh liau, ibu indak babapak indak, namun gaek lah mati pulo, jo siapo lawan baiyo, tatumbuak di diri sorang. Apo karajo sari-sari, pasiak jo banta nan sakalang, gilo jo kain kampuah dalam."
Manjawek dagang mularaik, "Pasan Aciak dagang tarimo, insya Allah tarimo kasih,
Anak urang di pasa Borong
nyo iliakan ka Tanjuang Alai
Rilakan kato nan tadorong
dagang nak raso ka bacarai
Manjawek mandeh rang manumbuak,
"Malatuih badia jo mariam
malatuih tantang balai lamo
saro di mano Nak kanduang diam
kana juo untuang buruak kito."
lamo lambek bajalan, lah tingga kampuang Langang Sunyi, masuak rimbo ka lua rimbo, basuo bukiklah badaki, basuo lurah nyo turuni. Karano hari badarok patang, lah sampai ka puncak bukik, nyo buang pandang ka lauiktan, tampak ombak sarato pasia, lah tampak pulau babencai-bencai, hati batambah mamang juo. Kok untuang dagang mularaik, indak sampai sahari ka Koto Tinggian, bamalam di baniah kayu. Namun di hari nan samalam tu, sapiciang haram nyo lalokkan. Babunyi kuau di gunuang, duo kali kuau babunyi, hari badarok siang juo, tigo kali kuau babunyi, lah mambantang faja di gunuang. Lah siang candonyo hari, bajalan dagang rang mularaik, hauih lapa ditangguang juo, bajalan di pamatang bukik, masuak rimbo ka lua rimbo, hari basarang tinggi juo. Dek lamo lambek bajalan, ka manurun lurah ciek lai, lah nyo turuni lurah nan dalam, lah sampai ka lurah dalam, kok jauah basarang dakek, tadanga kukuak ayam urang, tatapek ka jalan gadang. Hari nan sadang tangah hari, sadang kulitak letai anjiang, sadang kulangang rang di tapian, lah nyo tukiakkan pandang nan hampia, nyo layokkan pandang nan jauah, nyo buang caliak kiri jo kanan, mamandang ilia jo mudiak, sorang pun indak tampak, ka siapolah dagang ka batanyo, bajalan masuak kampuang urang. Dek lamo lambek bajalan, tampak rang tuo dalam kabun, mahimbau dagang rang mularaik, "Oh, rang tuo di dalam kabun, ka mari Mamak gak sabanta."
Kok untuang rang tuo dalam kabun, tadanga urang maimbau, nyo turuik ka tapi jalan, batanyo dagang rang mularaik, "O, rang tuo nan di dalam kabun, ampun baribu kali ampun, ampun di bawah tapak duli, di ateh selo kabasaran, bari luruih dagang batanyo. Lah banyak rimbo nan den tampuah, lah banyak bukik nan den daki, lah banyak lurah nan den turuni, sasek Dagang ka korong iko, apo namonyo korong iko."
Manjawek rang tuo dalam kabun, "Nak kanduang dagang nan lalu, kalau itu nan ang tanyokan, iko nan Koto Katinggian."
Manjawek dagang mularaik, "Kok korong Mamak iyolah tantu, Dagang batanyo ciek lai, nan mano rumah Sutan Sabirullah." Kok untuang rang tuo dalam kabun, tasabuik Sutan Sabirullah, tasirok darah di dado, tagampa darah di muko, bacampua harok jo cameh, pado harok cameh nan labiah, pangkua di tangan [ 184 ]sudah lapeh, bakato rang gaek dalam kabun, "Nak kanduang dagang nan lalu, kalau itu Nak nan ang tanyokan, kok Sutan Sabirullah nan disabuik, tatakok bana. Buyuang di nan iyo, ambo nan Sutan Sabirullah."
Manjawek dagang rang mularaik, "Iyo Angku nan bagala Sutan Sabirullah, hambo mambao pasan urang, iyo di korong Langang Sunyi. Takalo Mamak dulu ka bajalan, kan Mamak bakamanakan, banamo Gadih Basanai. Kok untuang Gadih Basanai, sudah mularaik kato urang, ibu indak babapak indak, namun gaek lah mati pulo, lah tingga kini samo sorang. Apo karajo sarsari, lah pasiak jo banta nan sakalang, gilo jo kain kampuah dalam, tak jaleh siang jo malam, kok malam nyo sangko siang, kok siang nyo sangko malam."
Dek hetong Sutan Sabirullah, mandanga barito nan bak kian, hati nan indak elok lai, bagageh naiak ka sari rumah, liau ambiak kain jo baju, sarato kain saruang salai, dibuek bungkusan ketek, ka pai ka kampuang Langang Sunyi, pai manjapuik Gadih Basanai.
Kok untuang mandeh Ali Amat, tampak sakileh dari pintu, bajalan liau ka tapi, mahimbau mandeh Ali Amat, "O, Tuan di den dek Tuan, naiaklah dulu gak sabanta."
Lah naiak liau ka sari rumah, sinan batanyo mandeh si Ali "Apo toh salah pado ambo. Salaruik salamo iko, indak Tuan tagageh turun,
Dahulu indak kambelu
kinilah capo salurahnyo
Dahulu indak macam itu
kinilah jauah barubahnyo."
Manjawab Sutan Sabirullah, "Bukan toh salah pado kau,
Tinggi saketek pasa Gampuang
sinan tarandah nagari Kambang
Sajak dapek pasan di kampuang
darah di dado tak namuah sanang.
Basanai. Kok untuang gadih tu kini, sudah mularaik kato urang. Ibu indak ba bapak indak, namun gaek lah mati pulo. Lah tingga gadih samo sorang, lah tingga jo rumah gadang. Jo siapo lawan baiyo, tatumbuak di diri sorang. Itu sabab den bagageh turun, den ka pai ka kampuang Langang Sunyi, manjapuik Gadih Basanai."
Manjawek mandeh si Ali Amat, "O, Tuan di den dek Tuan, kok namuah gadih tu ka mari, anak sorang jadi baduo. Kok gadih bisuak, buliah inyo pahuni rumah. Kok Alį salamonyo di pasa rami, tapi.
Sinangi namonyo ikan
manyemba tantang Bangkahulu
Manangih den mandanga pasan
kok tak untuang sabalah dulu."
Kok untuang Sutan Sabirullah, marentak ka tangah janjang, nyo lansuang ka tangah laman. Bajalan liau wakatu itu manuju kampuang Langang Sunyi.
Dek lamo lambek dek bajalan, lah tingga Koto Katinggian. Karano hari lah badarok patang, basuo bukik lah badaki, liau turun ka lurah dalam. Lah tibo di lurah dalam, patang bajawek dangan sanjo.
Kok untuang Sutan Sabirullah, indak sampai sahari ka kampuang Langang Sunyi, tapek bamalam di lurah dalam, bamalam di baniah kayu. Barisuak pagi liau bajalan, barangkek ka kampuang Langang Sunyi. Dek lamo lambek nyo di jalan, kok jauah basarang dakek, kok tibolah kini, tibolah liau tangah laman. Hari nan sadang tangah hari, liau buang caliak ka rumah gadang. Rumah dijala rumpuik paik, tonggak dijala bio-bio. Lah samak rumah nan gadang. Liau danga gadih maratok juo, ikolah buah ratok gadih,
"Daruak darak makan tulang
mamakan tulang parapati
barabah tabang maraok
maraok lalu ka bawah rumah
hinggok di rantiang kayu mati
Sanguak sangak mamak kok pulang
pulang siapo liau tapati
janjang rabah pintu den saok
tando 'Ndeh kanduang tak di rumah
rumah nan mano liau naiki
Pisang manih tumbuah di sasok
jauah di pandang dari lurah
hari paneh pintu den saok
tando 'Ndeh kanduang tak di rumah."
Kok untuang mamak si gadih, marentak naiak kateh janjang, sinan mahimbau mamak gadih, "O, Piak gadih singkokkan pintu."
Tadanga urang lah mahimbau; bakato gadih dari rumah, "siapo pulo tu nan mahimbau, indak tahu hati den rusuah, awak maratok nyo mahimbau."
Tadanga kato macam itu, manangih mamak ateh janjang. Aia mato iriang gumiriang, bak maniak putuih talinyo, bak intan putuih pangarang, bakato mamak samo sorang, "Io lah pasiak rang Basanai, indak nyo tahu mamaknyo pulang.
Cukuik kaduo nyo mahimbau, "O, Piak ko nan gadih singkokkan pintu, dagang di rantau nan lah pulang, iko nan mamak kanduang kau, nan bagala Sutan Sabirullah."
Tadanga mamak alah pulang, bagageh-gageh manyingkok pintu, pintu tasingkok mamaknyo naiak, bagageh-gageh mamak ka ujuang. Kok untuang daganglah gadih, sinan nyo turuik mamak kanduang, "Ampun baribu kali ampun, ampun di bawah tapak duli di ateh selo kabasaran. Tak den sangko tadi Mamak kanduang, den sangko urang lain sajo, indak den sangko Mamak ka pulang, ka bapasan dagang tak lalu, dangakan dek mamak kato gadih,
Sawah sudah bantu rang amapi
padi sarato jo gabanyo
batundo hanyuik ka muaro
Gadang sudah bilangan sampai
mati sarato jo ajanyo
tak dapek Mamak batamu muko.
Alang di bukik sudah mati
sipuluik balun tatugakan
Bukan kapalang hibo hati
sadang tarumik batinggakan.
Aceh nak parang jo Palupuah
parang jo anak rajo-rajo
Carai jo mandeh haram bagaduah
bak matohari hilang sanjo.
Iyo malam Mamak den pulang, mandapati rumah lah la-ngang, mandapati Mandeh tak di rumah, mandapati tanah tasirah.
Anak urang dari tapian
nyo pai ka tampek mandi
Alah sajak Mamak tinggakan
sampai mularaik badan gadih
Panggang simbubua tak batulang
antah kok pandan manuruti
Mandeh di kubua tak a pulang
antah kok badan manuruti.
Sinan manjawab mamak gadih, "O, Piak Gadih rang Basanai, jan kau Piak manangih juo, dangakan dek Gadih kato mamak.
Parapati tabang ka sawah
buruang celuik bajamua hari
Lah mati bakalang tanah
kito hiduik babilang hari.
Jo mandehkau indak dapek batamu muko, kini kok lai kain bundokau, sarato baju sasak badan, langkok jo galang jo subangnyo, cukuik jo unduang-unduang salai, bao ka mari Mamak liek.
Nak urang mudiak Aia Haji
si galabuak labek buahnyo
Bia tataruah dalam peti
ka lapuak juo kasudahannyo."
Rotan sajangko duo jangko
sajangko tingga di jambatan
iko kain si mandiang nangko
ka lapuak juo di lipatan
Bulek kamuniang buah nipah
kironyo ampek parasagi
Diliek lipek tak barubah.
den kambang indak elok lai
Kalua den urak tambun batu
salimbado banyak di dalam
Kalau den urak lipek baju
aia mato banyak di dalam."
Mandanga kato kamanakan, sabuah kato indak dijawek, manangih mamak mandangakan. "O, Piak Gadih Basanai, asaklah peti bundokau.”
Nyo asak peti bundo kanduang, bakato gadih bakeh mamak,
"Salusin ayam ka den bilang
sikua di dalam sangkak juo
Samusin mandehden hilang
rupo jo tampan tampak juo
Kapa di baliak pulau Pisang
badaga bunyi pangayuahnyo
Kalau den kana mandeh nan hilang
laruiklah hati badan hambo
Kalau den saka dulang-dulang
badaun talang tapi banda
Kalau den kana mandeh nan hilang
satahun parang indak sudah."
Biolah talinyo ampek
putih salai tinggalah tigo
Nan hilang indaklah ka dapek
elok kau cari ka gantinyo.”
Bakato Gadih Basanai,
"Bia sapuluah ka pangali
indak kasamo jo tambilang
tambilang elok matonyo
Bia sapuluah ka pangganti
indak kasamo jo nan hilang
kok nan hilang elok basonyo.
Kayu suluah karangnyo manggi
bakudo lalu ka Piaman
Kok tumbuah buliah den ganti
samo rupo balain roman
Tambilang tanti batanti
satanti ambiak panaruko
panaruko sawah rang Palangai
padi batambah gadang juo
Nan hilang buliah den ganti
den ganti lai ka taganti
den ganti indak ka sarupo
sarupo lai ka sarupo
sarupo indak saparangai
hati batambah mamang juo."
Hari batambah sanjo juo, sanjo bajawek dengan malam, kok untuang mamak si gadih, dipujuak juo Gadih Basanai, "O, Piak
Gadih Basanai, apo tenggang bicaro kau. Kau lah tingga samo-samo sorang, lah tingga jo rumah gadang, jo siapo lawan baiyo, tatumbuak di diri sorang. Kan Mamak jauah di rantau urang, diam di Koto Katinggian, kok den tinggakan kau sorang, tantu hati den indak sanang. Kini co itulah di gadih, barisuak pagi kito ba[ 190 ]rangkek, kito pai ka Koto Katinggian. Kok sampai kau ka korong Koto Katinggian, kau den sangko anak kanduang, dari dunia sampai akhiraik.
Manjawab Gadih Basanai, "Kalau pai Gadih ka sinan,
lo sarik bakain panjang
indak saelok kain saruang
lo sarik induak den salang
indak saelok mandeh kanduang."
Manjawek Sutan Sabirullah,
"Kalau pandai bakain panjang
labiah saelok kain saruang
kok pandai kau malatokan
Kalau pandai kau induak basalang
labiah saelok mandeh kanduang
kok pandai kau mambaokan."
Manjawab Gadih Basanai, "Kok pai Gadih ka Koto Katinggian, rumah Gadih jo siapo tingga.
"Kalau itu Piak nan baruasuahkan, rumah di siko balinggakan, rumah di sinan batapati. Kok indak ado ka mauni, bialah lapuak sandirinyo."
Manjawab Gadih Basanai,
"Si Kotak namo nak rang Gunuang
bacincin tigo di jari
Sajak indak bamandeh kanduang
bacarai panjang jo nagari
Sajaklah hilang kain saruang
pandan manjadi camu lai
sajak lah mati mandeh kanduang
ka carai awak ju nagari."
Dek lamo lambek basitangka, karano hari badarok siang, lah siang candonyo hari, bakato mamak kanduang inyo, "O, Piak Gadih Basanai, rantau nan jauah ka dijalang, elok mamasak kau dulu." [ 191 ]Mandanga kato mamak kanduang, bajalan ka ruang tangah, lansuang ka ruang dapua, mamasak jo hati mamang. Nyo lapeh si kilok masai, nan capek kaki ringan tangan, ciek dakak duo dakuaknyo, nasi masak gulailah masak, nyo sanduak nasi sarato gulai, nyo bao ka tangah rumah, lah makan gadih jo mamaknyo. Kok untuang Gadih Basanai, lah sasuok gadih manyuok, cukuik katigo gadih sudah. Bagageh duduak ka tapi pintu, nyo buang caliek ka rumah gadang, hati batambah mamang juo, bapantun gadih baibaraik,
"Putuih tali pagantuang timah
labiah panggantuang bungkah jalo
Hibo hati rumah ka tingga
kakok tangan si mandiang nangko.
Sadang bagantang lai tak panuah
kunun kok sasumpik ka nyo isi
Turun di janjang lai mangaluah
kunun kok bukik ka den daki."
Nyo pandang ilia jo mudiak, tampaklah sobaik babondong-bondong, nyo turuikkan kawan samo gadang, sinan bakato dagang lah gadih, "O, sobaik dangakan malah,
Manggih manggito di subarang
lai denjuluak jo pangalan
bahibo-hibo dari kapatang
kini den sabuik ka bajalan."
Manjawab sobaik nan gadih, "Piak,Gadih rang Basanai,
Rumpuik saruik di tapi jalan
ureknyo tajam batimba
Sato kausabuik ka bajalan
bak mano untuang kami nan tingga.
Sinangi lauak nak rang Tiku
diatua jo daun pandan
Manangih kami duduak di pintu
managah Gadih pai bajalan."
Sijanjan unggeh sijanjan
katabang batungkek paruah
paneh jan hujan pun jan
anak dagang bajalan jauah
Kalau jadi gadih bajalan, tampan ka tirih biliak dalam, tampan ka lapuak rumah gadang, tampan ka luluih anjuang tinggi. Lalu bajalanlah Gadih Basanai, duo jo mamak kanduang inyo
Tingga mamacuik malah rabuang
antah ka indak batabang lai
Tingga mancanguik korong kampuang
antah ka indak ka pulang lai
Batu apuang batu Piaman
batu kaciak kiliran taji
batu kasek di tangah ladang
Tingga kampuang tingga halaman
tingga tapian tampek mandi
sato jo sobaik samo gadang."
Bajalanlah gadih jo mamaknyo, lamo lambek dek di jalan, lah tingga kampuang Langang Sunyi, masuak rimbo ka lua rimbo. Hari basarang tinggi juo, dek lamo lambek di bajalan, basuo bukik lah badaki, basuo lurah baturuni. Lah mandaki bukik ciek lai, ka didaki bukiklah tinggi, kok badan taraso litak, inyo imbau mamak kanduang inyo,
"Kalau didaki bukik taban
lai di baruah tampok mandi
Kok litak antikan badan
apuih paluah kanalah diri.
Nyo daki bukik maningadah
patungkek batang jaguang gerai
Sapantun siriah kurang sadah
lah jaleh Gadih kamarasai."
Dek lamo lambek di mandaki, karano hari badarok patang, tibo rang gadih di puncak bukik, hari basarang patang juo, sinan nyo imbau mamak kanduang,
"Dirauik talang ka suligi
labiah ka saluang rang di lapau
Lauik den pandang pasia sunyi
ka malah Gadih ka mahimbau.
Mandanguik bunyi saluang nantun
di baliak korong Koto Tangah
Lawik alah koronglah tantu
rusuah jo apo ka Gadih lengah."
Hari basarang patang juo, patang bajawek dengan sanjo, nyo buang pandang ka ateh gunuang, bakato daganglah gadih,
"Biduak Aceh bakalang sabuik
panonton salakkan janji
Taduah hujan tasonseng bukik
tampak gunuang marawan hati."
Kok untuang Gadih Basanai, tak sampai sahari ka korong Koto Katinggian, tampek bamalam di puncak gunuang, bamalam di baniah kayu, duo jo mamak kanduang diri.
Urang lai bakain saruang
kito bakain salah banang
Urang lai malam di kampuang
kito bamalam di rimbo gadang
Hari paneh langanglah ribuik
kukuak ayam badarai-darai
Ka mari di sakik hiduik
anak jo mandeh lah bacarai
rimbo, ka lua rimbo.
Dek lamo lambek dek bajalan, ka manurun lurah ciek lai, bamanuang upiak di puncak bukik, sinan nyo imbau mamak kan- duang, "O, Mamak dangakan malah,
Tinggih bukik Sitapo Alam
tampek mangarang buli-buli
Bukik tinggi lurah lah dalam
to inok mako dituruni."
Lah nyo turuni lurah nan dalam, duo jo mamak kanduang inyo, lah tibo di lurah dalam, kadangaran kukuak ayam urang.
Dek lamo lambek bajalan, tatapek ka jalan gadang, hari nan sadang tangah hari, sadang kulitak letai anjiang, sadang langang rang di kampuang, sadang rami di tapian. Lah nyo tukiakkan pandang nan dakek, nyo layokkan pandang nan jauah, nyo buang caliak kiri jo kanan, mamandang hilia jo mudiak, sorang pun urang indak tampak. Ka siapo gadih batanyo, sinan nyo imbau mainak kanduang. "Bari luruih Mamak Gadih batanyo, lah banyak rimbo nan kito tampuah, lah banyak bukik kito daki, lah banyak lurah kito turuni, sasek kito ka korong iko, apo namonyo korong iko."
Manjawab mamak gadih, "O, Gadih rang Basanai, kalau itu nan ditanyokan, iko nan Koto Katinggian."
Manjawablah daganglah gadih, "O, Mamak dangalah malah, kalau korong iolah tantu, gadih batanyo ciek lai, jauahkoh juo rumah Mamak?"
Manjawab mamak si gadih, "O, Piak Gadih Basanai, kalau itu nan kautanyokan, tandoilah sajo rumah mamak. Apo tandonyo rumah mamak, pudiang ameh babendeang naiak, pudiang geni ba- bendeang ilia, sugi-sugi batimbo jalan, ditakiak kanai gatahnyo, talabiah rampak di nan lalu, bakao tinggi batugasi, nak samo tinggi jo nan randah, itulah tando rumah mamak."
Bajalan masuak kampuang urang, duo jo mamak kanduang inyo, hari nan sadang tangah hari. Dek lamo lambek dek bajalan, lah sampai ka laman rumah, nyo buang caliak ka rumah gadang, pintu basaok kasadonyo. "Io malang Gadih bajalan, kok den tinggakan rumah gadang, den dapati rumah gadang juo. Den ting-
446
dalam ka babaliak rantau lah jauah, tasimpuah gadih di tangah laman."
Tindawan di ateh tuduang
rang ambiak pamakan nasi
o, awan sungkuiklah gunuang
nak samo maracun hati.
Sadang manangih di tangah laman, pulang mintuonyo dari aia. Sato tibo liau batanyo, "O, Piak Gadih Basanai, sadang baapo kau tibo?"
Manjawab Gadih Basanai, "O, Mintuo dangakan malah, kalau itu nan ditanyokan sato tampak satolah tibo."
Kok untuang mintuo gadih, naiak jo mamak ka sari rumah, kalau gadih kudian naiak. Sato tibo di ateh rumah, bajalan gadih ka tapi pintu, nyo buang caliak ka tangah laman, mandeh kan- duang takana juo.
Kok untuang mintuo gadih, bajalan ka ruang tangah, sinan- nyo ambiak kampia siriah, liau bao ka tangah rumah, maimbau mintuo gadih, "O, Piak Gadih Basanai, usah kau duduak bama- nuang, mari ka mari Piak makan siriah."
Tadanga mintuo lah mahimbau, lah nyo turuik ka tangah ru- mah, lah duduak upiak jo kampia siriah. Kok untuang mintuo. gadih, bajalan ka ruang tangah, mamasak bagageh-gageh. Dek lamo lambek dek mamasak, indak dek hetong banyak bana, nasi masak gulailah masak, nyo sanduak nasi jo gulai, nyo bao ka tangah ru- mah. Lah sudah nasi liau hedangkan, liau himbau Gadih Basanai, "O, Piak Gadih Basanai, mari ka mari Piak kito makan." Tadanga mintuo lah mahimbau, nyo turuik ka tangah rumah. Lah makan basamo-samo, sarato mamak jo mintuo, dibuek duduak jarang tungku. Lah makan di tangah rumah, arah ka mari gadih duduak, di siko mamak kontannyo, arah ka mari mintuo kanduang. Alah sasuok gadih manyuok, gadih duduak ka tapi pintu, dibuang caliak ka tangah laman, mandeh kanduang takana juo. Karano hari lah badarok patang, bapantun gadih baibaraik,
447
"Lah patah ranggaian kuau
patah ditimpo dulang-dulang
Hari patang rukuak ka surau
Gadih takana rang nan hilang."
Salamo diam di rumah mintuonyo, bahati mamang tiok hari, bahati dandam tiok siang. Habih hari baganti hari, lah sampai hari tujuah hari, diam di rumah mintuonyo, gadih nan kurang ma- kan lai, dari bamanuang ka bamanuang. Lah rusuah mintuo ma- mandangi. "O, Piak Gadih Basanai,
Ka ilia ka Pakan Kamih
mambao buah lado mudo
Kau biaso di nan rami
kini diam di nan langang pulo."
Manjawab Gadih Basanai,
"Anak urang dari Batipuah
tagak badiri di pamatang
Usah banyanyi macam itu
gadih biaso di nan langang."
Habih hari baganti hari, sabulan gadih di rumah mintuo- nyo, gadih nan kurang makan, lai, dari bamanuang ka bamanuang. ""Tuan di den di tuan, mari ka mari Tuan sabanta, ado rundiangan agak saketek." Kok untuang mamak si gadih, tadanga mintuo ga- dihlah mahimbau, liau turuik ka tangah rumah, lalu bakato mintuo gadih, "O,Tuan dangakan malah, kini co itu malah di Tuan, pai lah Tuan ka pasa rami. Kan kito ado baranak, pailah japuik si Ali Amat. Kok tak namuah Ali tu pulang, katokan hambo sakik payah."
Kok untuang mamak si gadih, kato nan indak ka bajawek, gayuang nan indak ka basambuik, marentak turun ka tangah la- man, bajalan ka pasa raini. Sapaningga mamak pai ka pasa, ma- himbau mintuo bakeh gadib, "O, Piak Gadih Basanai, elok ma- masak kau kini, samantaro hari balun tinggi."
Lalu manjawek Gadih Basanai, "O, Mintuo dangakan malah, kok mamasak Mintuo sabuik, Gadih lah lamo tak mamasak. Sajak
448
Kok untuang daganglah gadih, dicubo juo pai mamasak, bajalan gadih ka ruang tangah, nyo taruih ka ruang dapua, mamasak gadih jo hati mamang, nyo lapeh si kilek masai, capek kaki ringan ta- ngan. Sadakak gadih di dapua, masaklah nasi rang Basanai, bajalan ka ruang tangah, nyo lansuang ka ruang tapi, sinan nyo himbau Mintuonyo, "Mintuo dangakan malah,
Ditanam padi dalam parak
tumbuah sarai paneh hari
Kok nasi iolah masak
apo ka gulai Gadih kini."
Manjawek mintuo gadih, "O, Piak Gadih Basanai, kalau itu, Piak, nan ditanyokan dabiahlah parapati mandua." Lah nyo da- biah parapati mandua, duo dakak gadih di dapua, masaklah gulai rag Basanai, kok untuang gulailah gadih, dikatokan gulai indak gulai, dikatokan samba indak samba, dikatokan pangek indak pangek, iyo gulai badagang sajo. Tigo dakek gadih di dapua, ba- sanduak Gadih rang Basanai, inyo sanduak tagageh sajo, bapantang karak tabao, jatuah ibarat sadang manyanduak,
Si Ali anak rang Taluak
barumah di kampuang Kampai
Manangih gadih sadang manyanduak
takana badan ka marasai."
Kok sanduak dorong mandorong, kalau lintang samo lin- tangnyo, kalau lujua samo lujuanyo, tapi cawan sabalah lua, di tangah karanggo naiak, di puncak awan manggara gampo co iko sanduak nasi gadih.
Nyo sanduaklah nasi duo cambuang, nyo sanduak gulai duo piriang, nyo bao ka tangah rumah, nyo sungkuik nasi di ujuang. Lah sudah nasi gadih sungkuik, bajalan ka ruang tangah, nyo du- duak di pintu biliak, nyo duduak bakalumun panjang. Diulang kaba bakeh mamaknyo.
Bajalan liaulah pasa rami, liau iliakan labuah nan panjang. Deklamo lambek dek bajalan, kok jauah basarang dakek, kok hampia tibolah kini, lah sampai liau ka pasa rami, liau tukiakkan
449
jo mamak kanduang inyo, bajalan di pamatang bukik, masuak rimbo, ka lua rimbo.
Dek lamo lambek dek bajalan, ka manurun lurah ciek lai, bamanuang upiak di puncak bukik, sinan nyo imbau mamak kan- duang, "O, Mamak dangakan malah,
Tinggih bukik Sitapo Alam
tampek mangarang buli-buli
Bukik tinggi lurah lah dalam
to inok mako dituruni."
Lah nyo turuni lurah nan dalam, duo jo mamak kanduang inyo, lah tibo di lurah dalam, kadangaran kukuak ayam urang.
Dek lamo lambek bajalan, tatapek ka jalan gadang, hari nan sadang tangah hari, sadang kulitak letai anjiang, sadang langang rang di kampuang, sadang rami di tapian. Lah nyo tukiakkan pandang nan dakek, nyo layokkan pandang nan jauah, nyo buang caliak kiri jo kanan, mamandang hilia jo mudiak, sorang pun urang indak tampak. Ka siapo gadih batanyo, sinan nyo imbau mamak kanduang. "Bari luruih Mamak Gadih batanyo, lah banyak rimbo nan kito tampuah, lah banyak bukik kito daki, lah banyak lurah kito turuni, sasek kito ka korong iko, apo namonyo korong iko."
Manjawab mamak gadih, "O, Gadih rang Basanai, kalau itu nan ditanyokan, iko nan Koto Katinggian."
Manjawablah daganglah gadih, "O, Mamak dangalah malah, kalau korong iolah tantu, gadih batanyo ciek lai, jauahkoh juo rumah Mamak?"
Manjawab mamak si gadih, "O, Piak Gadih Basanai, kalau itu nan kautanyokan, tandoilah sajo rumah mamak. Apo tandonyo rumah mamak, pudiang ameh babendeang naiak, pudiang geni ba- bendeang ilia, sugi-sugi batimbo jalan, ditakiak kanai gatahnyo, talabiah rampak di nan lalu, bakao tinggi batugasi, nak samo tinggi jo nan randah, itulah tando rumah mamak."
Bajalan masuak kampuang urang, duo jo mamak kanduang nyo, hari nan sadang tangah hari. Dek lamo lambek dek bajalan, lah sampai ka laman rumah, nyo buang caliak ka rumah gadang, pantu basaok kasadonyo. "To malang Gadih bajalan, kok den tunggakan ruinah gadang, den dapati rumah gadang juo. Den ting-
446
juo, den pandang gunuang sudah tinggi, den pandang lurah sudah dalam ka babaliak rantau lah jauah, tasimpuah gadih di tangah laman."
Tindawan di ateh tuduang
rang ambiak pamakan nasi
o, awan sungkuiklah gunuang
nak samo maracun hati.
Sadang manangih di tangah laman, pulang mintuonyo dari aia. Sato tibo liau batanyo, "O, Piak Gadih Basanai, sadang baapo kau tibo?"
Manjawab Gadih Basanai, "O, Mintuo dangakan malah, kalau itu nan ditanyokan sato tampak satolah tibo."
Kok untuang mintuo gadih, naiak jo mamak ka sari rumah, kalau gadih kudian naiak. Sato tibo di ateh rumah, bajalan gadih ka tapi pintu, nyo buang caliak ka tangah laman, mandeh kan- duang takana juo.
Kok untuang mintuo gadih, bajalan ka ruang tangah, sinan- nyo ambiak kampia siriah, liau bao ka tangah rumah, maimbau mintuo gadih, "O, Piak Gadih Basanai, usah kau duduak bama- nuang, mari ka mari Piak makan siriah."
Tadanga mintuo lah mahimbau, lah nyo turuik ka tangah ru- mah, lah duduak upiak jo kampia siriah. Kok untuang mintuo. gadih, bajalan ka ruang tangah, mamasak bagageh-gageh. Dek lamo lambek dek mamasak, indak dek hetong banyak bana, nasi masak gulailah masak, nyo sanduak nasi jo gulai, nyo bao ka tangah ru- mah. Lah sudah nasi liau hedangkan, liau himbau Gadih Basanai, "O, Piak Gadih Basanai, mari ka mari Piak kito makan." Tadanga mintuo lah mahimbau, nyo turuik ka tangah rumah. Lah makan basamo-samo, sarato mamak jo mintuo, dibuek duduak jarang tungku. Lah makan di tangah rumah, arah ka mari gadih duduak, di siko mamak kontannyo, arah ka mari mintuo kanduang. Alah sasuok gadih manyuok, gadih duduak ka tapi pintu, dibuang caliak ka tangah laman, mandeh kanduang takana juo. Karano hari lah badarok patang, bapantun gadih baibaraik,
447
"Lah patah ranggaian kuau
patah ditimpo dulang-dulang
Hari patang rukuak ka surau
Gadih takana rang nan hilang."
Salamo diam di rumah mintuonyo, bahati mamang tiok hari, bahati dandam tiok siang. Habih hari baganti hari, lah sampai hari tujuah hari, diam di rumah mintuonyo, gadih nan kurang ma- kan lai, dari bamanuang ka bamanuang. Lah rusuah mintuo ma- mandangi. "O, Piak Gadih Basanai,
Ka ilia ka Pakan Kamih
mambao buah lado mudo
Kau biaso di nan rami
kini diam di nan langang pulo."
Manjawab Gadih Basanai,
"Anak urang dari Batipuah
tagak badiri di pamatang
Usah banyanyi macam itu
gadih biaso di nan langang.”
Habih hari baganti hari, sabulan gadih di rumah mintuo- nyo, gadih nan kurang makan, lai, dari bamanuang ka bamanuang. Tuan di den di tuan, mari ka mari Tuan sabanta, ado rundiangan agak saketek." Kok untuang mamak si gadih, tadanga mintuo ga- dihlah mahimbau, liau turuik ka tangah rumah, lalu bakato mintuo gadih, "O,Tuan dangakan malah, kini co itu malah di Tuan, pai lah Tuan ka pasa rami. Kan kito ado baranak, pailah japuik si Ali Amat. Kok tak namuah Ali tu pulang, katokan hambo sakik payah."
Kok untuang mamak si gadih, kato nan indak ka bajawek, kayuang nan indak ka basambuik, marentak turun ka tangah la- man, bajalan ka pasa rami. Sapaningga mamak pai ka pasa, ma- himbau mintuo bakeh gadih, "O, Piak Gadih Basanai, elok ma- masak kau kini, samantaro hari balun tinggi."
Lalu manjawek Gadih Basanai, "O, Mintuo dangakan malah, kok mainasak Mintuo sabuik, Gadih lah lamo tak mamaşak. Sajak
448
Ditanam padi dalam parak
tumbuah sarai paneh hari
Kok nasi iolah masak
apo ka gulai Gadih kini."
Manjawek mintuo gadih, "O, Piak Gadih Basanai, kalau itu, Piak, nan ditanyokan dabiahlah parapati mandua." Lah nyo dabiah parapati mandua, duo dakak gadih di dapua, masaklah gulai rag Basanai, kok untuang gulailah gadih, dikatokan gulai indak gulai, dikatokan samba indak samba, dikatokan pangek indak pangek, iyo gulai badagang sajo. Tigo dakek gadih di dapua, basanduak Gadih rang Basanai, inyo sanduak tagageh sajo, bapantang karak tabao, jatuah ibarat sadang manyanduak,
Si Ali anak rang Taluak
barumah di kampuang Kampai
Manangih gadih sadang manyanduak
takana badan ka marasai."
Kok sanduak dorong mandorong, kalau lintang samo lintangnyo, kalau lujua samo lujuanyo, tapi cawan sabalah lua, di tangah karanggo naiak, di puncak awan manggara gampo co iko sanduak nasi gadih.
Nyo sanduaklah nasi duo cambuang, nyo sanduak gulai duo piriang, nyo bao ka tangah rumah, nyo sungkuik nasi di ujuang. Lah sudah nasi gadih sungkuik, bajalan ka ruang tangah, nyo duduak di pintu biliak, nyo duduak bakalumun panjang. Diulang kaba bakeh mamaknyo.
Bajalan liaulah pasa rami, liau iliakan labuah nan panjang. Deklamo lambek dek bajalan, kok jauah basarang dakek, kok hampia tibolah kini, lah sampai liau ka pasa rami, liau tukiakkan [ 202 ]pandang nan hampia, dilayokkan pandang nan jauah, dibuang caliak kiri jo kanan, lah tampak si Ali Amat, sadang duduak di suduik lapau. Mahimbau ayah si Ali, "O, Nak kanduang si Ali Amat, marilah Nak 'gak sabanta, ado kato, Yuang, den katokan."
Tadanga ayah lah mahimbau, lah tasirok darah di dado, tagampa darah di muko, bacampua harok jo cameh, pado harok cameh nan labiah. Salaruik salamo nangko indak ayah ka pasa rami.
Nyo turuik ayah ka tapi jalan, sato tibo dakek ayah, bakato ayah si Ali Amat, "Nak kanduang si Ali Amat, dangakan malah kato ayah. Indak ang tahu di hati mandeh ang, indak ang tahu mandeh baranak sorang, si tuo indak bakakak, si bungsu indak baradiak, si upiak di ang si buyuang di ang, dapek ang indak pu- lang-pulang. Kok indak pulang bak kini, mandapati rumah gadang langang, mandapati mandeh ang tak di rumah, mandapati tanah tasirah, kini mandeh ang sakik kareh. Bagageh babaliak pulang, kok Ayah tingga kudian, bajalan Ali maso sorang."
Hati Ali tak sanang lai. Lah nyo iliakan labuah nan panjang. Dek lamo lambek di jalan, dek jauah basarang ampiang, tibo di laman rumah gadang, naiaklah nyo ateh rumah.
Lah tibo Ali ateh rumah, didapati mandeh sadang tidua, sinan maimbau Ali Amat, "O, Ndeh dangakan malah, ikolah Ali alah datang." Kok untuang mandeh si Ali, tadanga Ali alah pulang, liau campakkan kain salimuik, maimbau mandeh kanduangnyo, "Nak kanduang si Ali Amat, tak ang tahu di hati kami, baraso kami baranak sorang, si tuo indak bakakak, si bungsu indak bara- diak, si upiak ang si buyuang ang, dapek ang indak pulang-pulang.
Tinggilah bukik Gunuang Padang
sinan tikuluak ditinggali.
Dituruikkan hati nan gadang
lab isuak mako ang sasali.
Sawah dikali banda indak
kujarat kukua bungonyo
Awa ang kaji akhia indak
mularaik harian ang kasudahannyo.
Gelek jo congkak ang panggakkan
mularaik juo badan diri.
MILIK PERPUSTAKAAN
BALAI BAHASA PADANG
Sinan manjawek si Ali Amat. "Mandeh kanduang dangakan malah,
Tinggilah bukik si bajau-bajau
tampak manyabuang ramo-ramo
Kutiko iduik dunia den lanyau
di duya balun tantu lamo
Manduo kudo diracak
bari batali palanonyo
wakatu mudo dunia den kacak
kok lah tuo apo gunonyo.
Batembok sumua di Lansano
tampek rang mandi paneh hari
Kok takambang dunia dek rang mudo
kok tuo Ali bahibo hati
Gadang sawah di lakang Koto
tumbuah padi manapi-napi
ditanam pandan tapi rimbo
Kalau den kana maso ka tuo
gigi habih buliah den ganti
uban tumbuah apo ka dayo."
Tadanga Ali bakato, nyo ambiak dek mandeh kain salimuik, bakato liau samo sorang. "Lain pulo baranak sorang, tak talok inyo diajari." Rusuah lah Ali mamandangi, lalu dipujuak mandeh kaduang. "O, Mandeh dangakan malah, lai kok ado mandeh banasi, paruik Ali taraso lapa, nasi tahedang tadi Ali pai, kopi talatak Ayah tibo."
Manjawek mandeh si Ali, "O, Nak kanduang si Ali Amat, kalau itu nan ang tanyokan, nasi taasiang tiok hari, lapuak nasi baganti nasi, nasi patang den makan pagi, nasi pagi den makan patang, dapek ang indak pulang-pulang, itulah nasi duo cambuang, sacambuang untuak ayah ang, sacambuang untuk Anak kanduang." Kok untuang si Ali Amat, lah nyo singkokkan tuduang nasi, paruik lapa taraso kanyang, sinan nyo imbau mandeh kanduang. [ 204 ]"Daulu indak kambelu
kinilah capo salurahnyo
Daulu indak macam itu
kinilah jauah barubahnyo
Kalau den sanduak baun nasi
kalau den kakak baun bungo
Kalau den inok namuah mati
kalau den kana namuah gilo."
Lah nyo sungkuik babaliak nasi, bajalan Ali ka ruang tangah, kironyo baurang di pintu biliak, duduak nan bakalumun panuah, ka suruik Ali lah malu, taruih juo Ali ka dapua. Bamanuang duduak tibo di dapua.
Siapo duduak di Tanjuang
kamanggali si uriak bulan
Dek apo Ali duduak tamanuang
mancari tenggang jo pikiran
Batuampo Lubuak Simauang
kalumbuak sawah antaronyo
Kato anta Ali duduak tamanuang
tatumbuak aka bicaronyo
Marunduak bukan marapalam
ureknyo tambun maraselo
Marumuak bukan to damam
mancari tenggang jo bicaro
Bajalan Ali ka ruang tangah, nyo taruih ka ruang tapi, sinan nyo turuik mandeh kanduang, "Mande kanduang dangakan malah, bari luruih Ali batanyo. Salaruik Ali salamo iko, indak Ali basuo dagang, dagang di mano iko mandeh, inyo duduak di pintu biliak.
Bukik Taratak tinggi balun
mamandang taruih ka lauiktan
Sungguah tampak peto balun
iyo gak mamang paratian."
indak ka bakapiang." Mandanga kato mande kanduang, indak jadi si Ali makan, marentak turun ka tangah laman, babaliak Ali ka pasa rami, hati nan indak elok lai.
Kok untuang Gadih Basanai, inyo campakkan kain salimuik, bajalan gadih ka ruang tapi, sinan nyo turuik mintuonyo, tibo di sinan gadih bakato, "O, Mintuo dangakan malah, lah barapo lamo gadih di siko, indak gadih basuo dagang, dagang di mano nan pulang tadi."
Sinan manjawek mintuo gadih, "O, Piak Gadih Basanai, kalau itu nan batanyokan, itu nan anak mamak kau, banamo Sutan Ali Amat. Kau kan sanak ipa jo inyo, sarikaik indak ka diagiah, saruang indak ka dibalah, buntak nan indak ka bakapiang. Jan kau lalu lalang sajo, baudo kau bakeh inyo."
Manjawab Gadih Basanai, "Kok iyo Ali udo awak, indak patuik liau co itu, liau turun jo paruik lapa. Sajak daulu den katokan, kalau lambiak nasi mandeh jan bangih, kalau matah nasi gadih tak tahu, Gadih nan kurang makan lai, antah barabuah salai-salai.
Manjawek mintuo Gadih, "O, Piak Gadih Basanai, kok untuang udo kau, indak mancubo makan di rumah, sajak ketek di pasa rami."
"Kok iyo bana indak ado makan di rumah, kok iyo bana jak ketek di pasa rami, saraguak kok lai minum, sasuok kok lai makan, sanang juo hati gadih. "Baitu kato Gadih Basanai.
Sinan manjawek mintuo gadih. "O,Piak Gadih Basanai,
Gaba-gaba di laman tangsi
pamenan anak rang tutupan
Saba-saba kau manahan hati
Ali di dalam pasakitan
Anak itiak ranang baranang
sikua lah mati dek buayo
Tatoklah kau di nan sanang
pandai mintuo babicaro."
hati dandam, limo hari sasudah itu, gadih nan kurang makan lai, dari bamanuang ka bamanuang, rusuah mintuo mamandangi, sinan nyo imbau mamak gadih. "O,Tuan di den diTuan, apo teng- gang bicaro kito, kito basarang tuo juo, kalau mati, mati bak kini, tak ado panyambuik tuo kito. Karano gadih ko tadorong gadang, lah patuik diganggam urang surang, kok Ali Amat baitu pulo, lah patuik pulang ka rumahnyo. Kini baitu malah dek kito, kito kawinkan gadih jo Ali Amat. Kok sampai kawin jo Ali Amat, kok mati kito nan baduo, gadih ka ganti hambo, Ali ka ganti ba- dan Tuan, inyo kan baipa pabisan, sarikaik indak ka nyo agiah, saruang indak ka nyo balah, buntak nan indak ka nyo kapiang."
Manjawek ayah si Ali, "O, Diak kanduang dangakan malah, kalau hetongan kito baduo, mungkin sasuai sudah tantu, kito tanyo timba baliak."
Manjawek malah mintuo gadih, "Kini baitu malah dek Tuan, pailah Tuan ka pasa rami, pailah japuik si Ali Amat."
Kato sampai mamak lah turun, barangkek ka pasa rami, manjapuik Sutan Ali Amat. Paningga mamak pai ka pasa, bakato mintuo gadih, "O, Piak Gadih Basanai, apo tenggang bicaro kau, kami jo mamak kau lah gaek bana, kalau mati, mati bak kini, indak ado panyambuik tuo kami. Karano kau tadorong gadang, lah patuik diganggam urang sorang. Kok Ali Amat baitu pulo, lah patuik pulang ka rumahnyo. Kini baitu malah di Gadih, na- muah koh kau kawin jo Sutan. Kalau kawin kau jo inyo, kalau mati kami baduo, kau ka ganti tubuah mintuo. Ali Amat ka ganti mamak kau, kau kan sanak ipa pabisan, sarikaik tidak diagiah, saruang indak ka babalah, buntak nan indak ka bakapiang.
Tumbuah rumpuik tumbuah hilalang
daun nibuang di tapi banda
Nyawo kami lupuik tubuah pun hilang
buliah kau guluang pusako tingga."
Manjawek Gadih Basanai, "O, Mintuo dangakan malah, Ali den sangko kakak kanduang, mamak den sangko bapak kanduang, Mintuo den sangko mandeh kanduang. Kini ka kawin Gadih jo Ali, langik den jujuang nan lah runtuah, bumi den pijak nan lah taban.
454
Simantuang di Bukikputuih
Jarajak di tanah taban
ka mano padi manjulai lai
Bakeh bagantuang nan lah putuih
bakeh bapijak nan lah taban
ka mano Gadih manggapai lai
Tapi kalau kawin kato Mintuo, kawin malah Gadih. Cuma saketek Gadih katokan,
Ilia-iliakan mangko mandi
jan manyasah di tapian
saruang sakin di ateh dalamak
Inok pikia dulu mangko jadi
jan manyasa kamudian
gadih misikin di nan banyak.
Ulu tuiak muaro dangka
bataluak tantang Sungai Nyalo
Baisuak udo tu kok manyasa
sabab dek buruak untuang hambo
Babuni canang nak rang pasa
canang nak urang pai rodi
Liau sanang bisuak kok susah
sabab dek buruak untuang Gadih.”
Lah sasuai gadih jo mintuo, dialiah kaba ka mamak kontan tadi. Dek lamo lambek dek bajalan, lah sampai ka pasa rami, di- dapati Ali sadang bamanuang, sinan mahimbau ayah kanduang, "O, Nak kanduang si Ali Amat, usah waang duduak bamanuang, mari kito babaliak pulang."
Tasabuik babaliak pulang, hati Ali tak elok lai. Dek lamo lam- bek dek bajalan, tibolah Ali di tangah laman, naiak bagolai anak janjang, tibo di sari rumah gadang. Alah sabanta antaronyo, ba- kato mandeh kontan Ali, "Oh, Nak kanduang si Ali Amat, apo tenggang bicaro waang, kami jo ayah waang batambah tuo. Kalau mati kami bak kini, tak ado panyambuik tuo kami. Karano waang tadorong gadang, lah patuik pulang ka rumah waang. Kok baitu
455
kawin jo inyo, kok mati kami nan baduo, ang ka ganti tubuah ayah, Gadih ka ganti tubuah hambo."
Manjawek si Ali Amat, "Kalau kawin kato Mandeh, kawin malah kato Ali. Cuma saketek den katokan, mintak janji Ali tujuah hari."
Manjawek mandeh si Ali, "O, Nak kanduang si Ali Amat, kanapo janji tujuah hari?"
Manjawek si Ali Amat, "O, Mandeh kanduang dangakan malah, Sariang kulindan dek baideh, putuih kato dek bainok, adaik pikia palito hati."
Manjawek ayah si Ali, "O, Nak kanduang si Ali Amat, kini den bari janji tujuah hari, indak ayah manjapuik lai, ang babaliak sajo pulang." Lah dapek janji tujuah hari, marentak ka tangah laman, babaliak Ali ka pasa rami.
Dek lamo lambek dek bajalan, lah sampai ka pasi romi, hamanuang duduak tibo di pasa, tibolah kawan samo gadang, hatanyo kawan hanyo lai, "Oh, Ali dangakan malah, bari luruih kami batanyo, apo sabab ang bananuang, apo berang ayah kan- duang."
- Bukan toh berang ayah Ali,
Ayam jo kekek bari makan
tabang ka pulau duo tigo
Panjang jo singkek paulasan.
kok tak ka sampai baa juo.
Indak ado berang ayah kanduang, iko sabab Ali bamanuang, Ali bajanji tujuah hari. Kalau lerek hari tujuah hari, ka kawin jo Gadih Basanai."
Manjawek kawan samo gadang, "Oh, Ali dangakan malah, kawin ang jo Gadih Basanai, indak ang tahu jo untuang inyo, ibu indak ba bapak indak, namun gaeklah mati pulo, lah sansai gadih ka rantau urang. Indak ang tahu jo untuang gadih.
Aua indak kadondong indak
pinang sabatang kaangisan
padang tandeh taruko anguih
badan ibaraik tak baputiak
ibaraik pipik tak basarang
co itu bana untuang gadih
456
induak jo bapaknyo iduik, gelek jo ibu bapaknyo, lah baranam tunangan gadih, lah anam tando ditarimonyo, lah tujuah jo tando Ali Amat, urang sapakaik kaanamnyo, Ali jo siapo isuak ka sapa- kaik. Kini baitu malah dek waang, balilah minyak gak saboto, nan sarato sikek jo camin, pailah batarak ka Gunuang Ledang, ang batarak tujuah hari. Kalaulah dapek minyak cinduang paramayo mintaklah janji sabulan ganok, pailah dulu ka tanah Pagai, katokan taniaik sajak ketek, pulang di Pagai kawin juo. Ado pelang ka di tompang, pelang banamo Lumuik Hijau," kato sampai, kawan bajalan.
Kok untuang si Ali Amat, mandanga kato kawan samo ga- dang, raso hati lah iyo pulo. Bajalan Ali ka Gunuang Ledang, lah nyo iliakan labuah nan panjang, bajalan Ali samo sorang. Dek lamo lambek dek bajalan, lah tibo di Gunuang Ledang, nyo daki bukik Gunuang Ledang. Patang bajawek dengan sanjo, sinan bakaua si Ali Amat. Nyo Baka kumanyan putiah, asok mandulang ka udaro. Lah nyo unjamkan lutuik nan duo, nyo susun jari nan sapuluah, nyo takuakan kapalo nan satu, lah sujuik Ali ka ka kabilaik, sinan bakaua si Ali Amat. "Barakaik Allah, waliullah, barakaik Makah Madinah, barakaik kiramaik Gunuang Ledang, bakeh ma- mintak nan ka buliah, bakeh bakaua rang nan banyak.
Pulau Aua jo pulau Babi
Sinan taranah si Painan
bakaua ka tampat Nabi
bana bakinco jo nan bukan.
Batarak Ali di Gunuang Ledang, habih hari baganti hari, lah sampai hari tujuah hari. Kok untuang takadia Allah, kandak buliah pintak balaku, lah dapek minyak cinduang paramayo, bajalan Ali baliak pulang. Nyo turuni bukik Gunuang Ledang. Indak singgah Ali di pasa, taruih sajo babaliak pulang. Lah nyo. mudiakkan labuah nan panjang, dek lamo lambek dek bajalan, tibolah Ali tangah laman, naiak sakali ateh rumah. Sato tibo di ateh rumah, nyo kanakan janjang ka pagu, nyo gantuang minyak ka pagu, sarato sikek jo camin. Lah sudah minyak nyo gantuang- kan, nyo lah turun ka sari rumah, bajalan Ali ka ruang tangah, sinan mahimbau mandeh kanduang, "Nak kanduang si Ali Amat, dangakan malah kato mandeh kanduang,
457
Rampuak rampak karambia Pagai
tumbuah jitan di ateh munggu
Bulan tampak janjian sampai
patuiklah ang kanai tunggu."
Manjawab malah si Ali Amat, "Kok janjian Ali iyolah sampai, lah sampai hari tujuah hari, den mintak janji sabulan ganok, den ka pai ka tanah Pagai, taniaik sajak dari ketek, pulang dari Pagai kawin juo."
- Bakato sinan mandeh kanduang,
"Mandeh patah indak tapatah
pucuak rabuang mudo-mudo
Mandeh tagah indak ka tatagah
pado tataruang pai juo."
Kato sampai samaso itu, bajalan Ali ka ruang tangah, mang- gadabua ka biliak dalam, nyo ambiak kain jo baju, sarato kain sa- ruang salai, nyo buek bungkusan ketek, marentak ka tangah la- man, bajalanlah inyo ka muaro, nyo ilia ka palabuahan biduak, bakato ayah si Ali, "O, Diak kanduang mandeh si Ali, kini baitu- lah dek kau, kok tak sanang malapeh Ali, unyi di kau rumah ga- dang, hia jo hambo Ali ka Pagai." Kato sampai ayahnyo turun, barangkeklah liau ka muaro, manuju palabuhan biduak, duo jo Sutan Ali Amat.
Kunun Gadih rang Basanai, sadang di parairan tampak saki- leh, hati gadih tak elok lai. Nyo jujuang labu di sanggan, nyo san- dang parian ciek, bagageh gadih babaliak pulang. Dek lamo lam- bek di jalan, tibolah gadih tangah laman, naiak sakali ateh rumah, nyo dapati mintuo sadang bamanuang, batanyo gadih rang Basa- nai, "O, Mintuo dangakan malah, bari luruih Gadih batanyo, ka mano udo den pai, duo jo mamak kanduang Gadih."
Sinan manjawek mintuonyo, "Piak, Gadih rang Basanai, kok itu Nak nan ditanyokan, itu sabab ambo bamanuang. Kan janji kau alah sampai, lah sampai hari tujuah hari, kok untuang si Ali Amat, mintak janji sabulan ganok, inyolah pai ka tanah Pa- gai, duo jo mamak kanduang gadih, taniaik sajak dari ketek, pulang dari Pagai kawin juo. Ado pelang ka nyo tompang, pelang nan capek pulang pai, banamo pelang Lumuik Hijau."
458
Panjang jambatan Ulakkarang
langkok nan duo puluah limo
Lah peto Gadih nak manompang
bundo tak suko manarimo
Balaia biduak ka Painan
baranam tagak di barando
Bangkalai buruak udo tinggakan
lapuak baurai aia mato."
Sinan manjawek mintuo gadih, "Piak Gadih Basanai, danga- kan di Gadih kato mintuo,
Tadorong gajah ka halaman
saheto panjang bilalainyo
Bia ka mano udo kau tabang
asa lai tingga bangkalainyo."
Manjawek gadih rang Basanai,
"Balaia biduak panjang tujuah
tarangguak sampan panjang limo
Bukan tinaman sagan tumbuah
bumi nan anggan manarimo
Barabab batali tujuah
badandan lalu ka tapian
Basabab tinaman anggan tumbuah
dirandam paneh anam bulan."
Manjawek mintuo gadih,
"Balaia biduak panjang tujuah
lalu barakik ka subarang
Tanam tinaman ko tak tumbuah
di mano bumi dapek sanang."
459
"Iyo sarik talang ka pantai
letak letokan ateh dulang
lo rumik dagang ka Pagai
kusuik barito sampai pulang."
Hari basarang patang juo, patang bajawek dengan sanjo, sanjo bajawek dengan malam. Kok untuang daganglah gadih, namun dihari samalam itu, sapiciang indak nyo lalokkan. "O,Mintuo dangakan malah,
Lah ilia cando ka balai
ka hilia kamurak uya
di raia baladang kapeh
baladang mudiak di bintuangan
Kalau jadi udo ka Pagai
di duya gadih mamintak rela
di akhirat mamintak lapeh
ka carai panjang jo junjuangan."
Kok untuang mintuo gadih, namun di hari nan samalam itu, sapiciang haram balalokkan, mambuek pabakalan Ali ka Tanah Pagai Hari lah laruik tangah malam, bakukuak ayam sakali, duo kali ayam bakukuak, hari badarok tarang siang,
Kok nyo tarok batang mansiang
padi tasanda di Indaruang
Hari hadarok tarang siang
gadih takana di kakak kanduang.
Tigo kali ayam bakukuak, mamanta faja di gunuang, lah siang candonyo hari, mahimbau mintuo gadih, "O, Piak Gadih rang Ba- sanai, hunilah rumah gak sabanta, mintuo nak pai ka muaro, maantakan pabakalan udo kau."
Manjawek daganglah gadih, "O, Mintuo dangakan malah, kalau jadi liau ka Pagai, bapasan Gadih ka Mintuo, tolong balikan kain jo baju, sarato baju sasak badan, langkok jo galang subang- nyo, cukuik jo unduang-unduang salai. Kok nyampang lai tacapai pulang, suruah liau singgah di Padang, di toko Bombai ado bajua.
460
Katik Tingkia Labai Umanat
Nan maaja di Ikua Koto
Kalau mungkia pacik umanat
kalau mati tanggunglah doso."
Hari basarang tinggi juo, marentak mintuo ka tangah laman, liau lansuang ka jalan gadang, bajalan mintuo gadih, bajalan liau ka muaro, bajalan lah liau samo sorang. Liau iliakan labuah nan panjang, hari basarang tinggi juo. Alah sarantang pajalanan, cukuik katigo rantang panjang, tibolah liau di muaro, liau dapati urang mupakaik. Kok untuang mandeh si Ali, liau latakkan pabakalan Ali, liau himbau anak kontan liau, "O, Nak kanduang si Ali Amat, turunlah Nak dari biduak, ka marilah dulu gak sabanta, ado rundiangan gak saketek."
Tadanga mandeh lah mahimbau, turunlah Ali dari biduak, sinan bakato manḍeh kanduang, "O, Nak kanduang si Ali Amat, kalau jadi Buyuang ka Pagai, bapasan gadih bakeh mandeh ang, tolong balikan kain jo baju, sarato jo baju sasak badan, langkok jo galang jo subangnyo, cukuik jo unduang-unduang salai, singgah lah Buyuang di kota Padang, di toko Bombai ado bajua,
Katik Tangkia Labai Umanaik
maaja di Ikua Koto
Kalau mungkia pacik umanat
lapehkan gadih dari doso."
Sinan manjawek si Ali Amat, "Umanaik mandeh Ali tarimo, kini pacik umanaik di Mandeh kanduang, kan Ali bajanji daulu tujuah hari, Ali batarak di Gunuang Ledang, Ali tarakkan minyak cinduang paramayo, sarato sikek nan jo camin itulah minyak di bubuangan. Pacik umanat di mandeh kanduang, minyak nan jan dipaminyak, sikek nan jan dipasikek, camin nan jan dipacamin. Kalau tu minyak dipaminyak, kalau tu sikek dipasikek, kalau tu camin dipacamin, kok lerek hari tujuah hari, tando umua nan lah pendek biso nan indak tatawa lai."
Kok untuang si Ali Amat, kato sampai nyo lah naiak, taruih sakali ka ateh biduak. Dek untuang urang dalam biduak, dapek mupakaik maso itu, Ali diambiak jadi jurumudi, bapak diangkek jadi juru baso. Kok untuang si Ali Amat, lapeh parentah ka anak
461
tan."
Siaplah cando anak biduak, nyo ambiak galah ciek sorang, sinan bakato si Ali Amat,
"Balantam bunyi pukua salapan
anak rajo mangambang laia
Balantam bunyi tangah lauiktan
takaba pelang ka balaia.
Balantam bunyi pukua salapan
rang guguah tabuah tangah koto
Balantam bunyinyo tangah lauiktan
bongka sauah balaia kito."
Lah nyo galah pelang ka lauiktan, lah ilia pelang ka lauiktan, nyo tampuah ombak nan gadang, putuih-putuih ombak nan gadang, lah nyo tampuah alun nan gadang, lah kabuang-kabuang alun nan gadang, takotak pelang di lauiktan. Dek untuang takadia Allah, matilah angin bak dipiciak, tanang lauiktan bak kubangan, biduak tarapuang indak hanyuik, lah rusuah nakodo dengan ayah.
Kok untuang si Ali Amat, nyo pai ka gando hari, nyo mintak dek Ali parasaksapan, lah dapek sabuah parasaksapan lah bakaua si Ali Amat, nyo baka kumayan putiah, karatan kumayan Baruih, asok mandulang ka udaro. Nyo ujamkan lutuik nan duo, nyo su- sun jari nan sapuluah, nyo takuakan kapalo nan satu, lah sujuik Ali ka kabilaik, bakaua si Ali Amat, "Barakat Allah, waliullah, harakaik Makah Madinah, barakaik kiramaik Gunuang Ledang, baweh mamintak nan ka buliah, bakeh bakaua rang nan banyak. Tolong turunkan angin salimbubu, tolong tolong turunkan tulak lakang, campak apuihkan pelang nangko, sabilah papan jan rusak, sabilah papan jan binaso."
Kaua sampai dibuang caliak, basi bengkok manginiang bu- ruak, dibuang caliak ka Salatan, manggabak manyantuang pintu, mandanguik si hantu lauik, tabang cama babondong-bondong, riak nak bagai kapeh tabang, alun nak bagai bamban mudo, iko bana tangah lauiktan, bagaua kamudi makan, bagenggong tali tumali, bagenggong telong-telongan, lah mamakiak tali bubutan, bakecuik tali dareh babuai, bunyi mamasak di pamarah, bunyi
462
- Bakato si Ali Amat,
"Urang Padang pandai manajin
di rumpuik sajo nyo jamuakan
Kasiah bana topan jo angin
tatangkuik sajo den pantangkan."
Indak tabado lari pelang, macam pucuak dilancakan, indak jaleh pulau nan tingga, indak nyo hetong pulau nan datang. Ba- kato si Ali Amat, "Angkeklah laia katujuahnyo, nak sanang bana kito balaia."
Indak tabedo kancang larinyo. Kok baledang jerek bajerek, ambu-ambu kumari pai, udang saia tabao rendong, indak tabado- bado lai. Dek lamo pelang balaia, karano hari badarok patang, patang bajawek dengan sanjo, sanjo bajawek dengan malam, lari pelang co itu juo, cando pucuak dilancakan, harilah laruik tangah malam, lah lalok sadonyo anak biduak, Ali bamanuang di gado hari, gilo basiua-siua ketek, gilo marinai aluih-aluih, ikolah buh pantun Ali,
"Kok dek sariak lantainyo jarang
kambanglah bungo parauiktan
Dek cadiak kawan samo gadang
lah sansai Ali ka lauiktan.”
Dek lamo pelang dek balaia, hari basarang malam juo, harilah laruik tangah malam, lari pelang co itu juo, lalok sadonyo anak biduak, Ali surang cuma nan jago, gilo bamanuang-manuang so- rang, gilo marinai ketek-ketek. Dek lamo lambek dek balaia, lah siang candonyo hari, lari pelang indak baranti. Hari basarang ting- gi juo, dek lamo pelang dek balaia, kiro-kiro pukua duo patang, tampak bambangnyo pulau Pagai hati Ali tak elok lai. Kiro-kiro pukua ampek patang, tibolah pelang di Siberut, balabuah pelang di Siberut, bapantun Ali baibaraik,
"Siberut aluan Padang
tampek si Galia baniago
Ulah dek cadiak kawan samo gadang
sampai mularaik badan hambo."
463
"Ilia ka cando ka ka balai
manjinjiang boto duo tigo
Ali bajalan di pasa Pagai
lenggang kok gadih tampak juo.
Ilia ka cando ka ka balai
ditanam talang di pamatang
Ali bajalan di Tanah Pagai
raso manuruik gadih di balakang."
Kok untuang si Ali Amat, bajalan lah inyo masuak lapau, duo jo ayah kanduang inyo. Sato tibo di dalam lapau, indak lalu aia nyo minun, hati Ali tak elok lai,
Balaia kapa ka Bangkahulu
sauah dibongka duo tigo
Dialiah kaba tantang itu
sungguah baraliah sinan juo.
Dialiah ka Gadih rang Basanai, sinan nyo mahimbau mintuonyo, “O,Mintuo, bari luruih Gadih batanyo, lai lah jadi udo ka Pagai."
Manjawek mintuo gadih, "O, Piak Gadih Basanai, kalau itu nan ditanyokan,
Kok balaia babelok belok
balabuah tantang nan tanang
Udo kau pai hati tak elok
kito nan tingga indak sanang."
Manjawek Gadih Basanai,
"Masaklah buah limau kapeh
sabuyun rampak ka bubungan
Patuik udo tu minta lapch
kok tampak pulo pagantuangan.
Di mano runduak ka babungo
aia babelok sahalaman
Di mano buruak ka paguno
nan elok banyak ka pamenan.
Di mano bubuak ka babungo
aia babelok dalam guci
padi bapaga jo linjuangan
Di mano buruak ka paguno
nan elok banyak ka pangganti
nan buruak bia nak tabuang
Sarai sarumpun bakaranggo
mati diparang samuik api
Carai nan indak bakarano
bukan kapalang hibo hati."
Pado hari nan barisuak, bakato Gadih Basanai,
"Babunyi canang nak rang pasa
canang nak urang pai rodi
Tolong carikan limau sabuah
gadih nak raso pai mandi."
Sajak mandeh indak ba bapak indak, gadih indak balimau lai. Lah liau carikan limau sabuah, lah dibao labu di sanggan, nyo sandang parian ciek, bagelai ka tangah laman, bajalan gadih ka tapian. Dek lamo lambek dek bajalan, lah tibo gadih di tapian, lah nyo latakkan labu di sanggan, nyo sandakan parian ciek, nyo geraikan rambuik nan panjang, rambuik panjang maliku tumik, nyo bukak kain jo baju, balimau inyo di tapian, bapantun gadih baibaraik,
"Layangkan asam limau sundai
palimau sutan di muaro
Sarik mukaluak nan ka pandai
panimbang untuang nan cilako."
kali kacimpuang ilia, lah sudah gadih balimau, nyo sauak labu di sanggan, nyo sauak parian ciek, nyo lakekkan kain jo baju, nyo lipek abuak nan panjang, nyo jujuang labu di sanggan, nyo sandang parian ciek, bajalan babaliak pulang, bakato-kato dalam hati,
Hari nan sadang tangah hari
sadang pun buntak bayang-bayang
jo siapo den lawan babiri
barek ringan den pikua sorang
Dek lamo lambek dek bajalan, tibolah inyo tangah halaman, lah nyo ampaian kain di sampaian. Lah sudah kain nyo ampaian, naiak bakolai anak janjang, tibo di sari rumah gadang. Lah nyo latakkan labu di sanggan, nyo sandakan parian ciek, bajalan inyo ka ruang tangah, nyo lansuang ka ruang tapi, sinan nyo imbau mintuonyo, "O, Mintuo dangakan malah, kok Gadih alah balimau, tolong carikan gadih minyak, paminyak abuak nan panjang. Sajak bundo indak ba bapak indak, Gadih nan indak baminyak lai. Tolong carikan sikek sabuah, sajak ibu indak ba bapak indak, gadih tak adoh basikok lai."
Mandanga kato nan co itu, sinan manjawek mintuonyo, "Nak kanduang Gadih Basanai, kok itu nan kau kandakkan, bahati sabalah dahulu, tunggu udo kau pulang dari Pagai, mintuo indak ado baminyak."
Sinan manjawek rang Basanai, "Mintuo badan jo hambo, indak tahu Mintuo jo hati Gadih, kini gata bisuak digauik." Kok untuang Gadih Basanai, bagageh gadih ka tapi pintu, nyo tukiakkan pandang nan hampia, nyo layokkan pandang nan jauah, nyo buang caliak kiri kanan, nyo buang pandang ka bubuangan, tampaklah minyak nan tagantuang, sarato sikek jo camin, hakato Gadih Basanai, "Iyo sarik indak ba mandeh kanduang awak, minyak ado nyo katokan indak."
Manjawek Mintuo gadih, "O, Piak Gadih Basanai, itu bukan minyak mintuo, itu nan minyak udo kau, nan inyo bajanji daulu tujuah hari, inyo batarak di Gunuang Ledang, itu nan minyak cinduang paramayo. Pacik umanaik udo kau, minyak nan jan dipaminyak, sikek nan jan dipasikek. Kalau tu minyak dipaminyak, kalau tu sikek dipasikek, kalau tu camin dipacamin, kok lewaik hari tujuah hari, tando duya anak pendek, biso nan indak katawaran." [ 219 ]Sinan manjawek mintuo gadih,
"Sajak daulu Piak den pantokan
indak balatak dalam padi
balatak juo di pamatang
Sajak daulu den katokan
indak balatak dalam hati
kau latak juo di balakang."
Manangih gadih maso itu. 'Indak tatanguang doh mintuo, oi, indak tabado, kalau co iko sakik badan, asa dapek batamu muko,
Bukan to sakik den garuangkan
salasiah di baliak awan
awan di baliak mangajuju
pandan den juo maladuangkan
bukan to sakik den manuangkan
kakuruih badan manahan hati
kasiah nan indak ka balawan
sayang nan indak ka bajudu
badan den juo manangguangkan."
Mancaliak gadih kasakitan, manangih mintuo mamandangi,
"Mudo balang ateh bukik
kaki nan putiah kaampeknyo
Maarang-arang manahan sakik
ragu Mintuo maubeknyo.
Kok buliah urek den paurek
kok buliah urek bungo tanjuang
sakah sadahan salaronyo
Kok buliah ubek den paubek
kok buliah ubek tuan kanduang
sakik satahun paliharo
Hujan nan indak labek amek
tagamang aia di tuturan
Sakik nan indak sangek amek
lakek di lapiak katiduran."
"Daguah dagah lantai musajik
tukang nan mano manyudahi
Tantukan mano nan sakik
tantu ubek Mintuo cari
Kok den tapiak adiak badangkiang
tigo ikua kumbang di dalamnyo
den asok tubuah bagai ampiang
sakiak sadonyo nan di dalam."
Habih hari baganti hari, lah sampai hari tigo hari, sakik batambah sangaik juo, nan bak aia basarang dalam, batanyolah gadih ka mintuo, "Mintuo dangakan malah. Sadang mangapo liau di Pagai, kalau lalok liau di Pagai, lalok pulo malah kito, kalau duduak liau di Pagai, duduak pulo malah kito, kalau makan liau di Pagai, makan pulo malah kito, kalau tagak liau di Pagai, tagak pulo malah kito, kalau bajalan liau di Pagai, bajalan pulo malah kito.
Sadang mangapo liau di Pagai
kukua karambia buliah sagu
Nan bedo kasiah tak sampai
tagantuang cando langan baju
Ayam banamo ambun sori
tapauik di puncak gobah
padati rang elo juo
Bedo bana kasiah tak jadi
co bungo pamaluik deta
lalu mati marindu juo
Sakik batambah sangaik juo, nan bak aia batambah dalam, habih hari baganti hari, lah sampai hari ampek hari, batanyolah gadih ka mintuo. "Bari luruih gadih batanyo, barapo lamo liau di Pagai. Kalau co iko sakik badan, indak ka dapek batamu muko, pacik umanaik di Mintuo. Kok sampai ajalullah Gadih, tolong pasankan Sutan Baranam, suruah sampaikan kasiahnyo bakeh [ 221 ]Manjawek daganglah gadih, "O,Mintuo dangakan malah, bia tajelo tajilapak, kok tak suko urang maagiah, namun indak ka Gadiah ambiak."
Kok untuang mintuo gadih, kato nan indak ka bajawek. Barisuak siang candonyo hari, bakato mintuo gadih, "O, Piak Gadih Basanai, hunilah rumah gak sabanta, mintuo nak raso ka muaro, mintuo nak raso ka tapian." Kato sampai wakatu itu, nyo ambiak kain sabalunan, bagolai ka tangah laman, barangkeklah liau ka tapian. Dek lamo lambek nan di jalan, lah sampai liau ka tapian, indak dapek liau manyasah, urang batanyo-tanyo juo, iko bana tanyo urang, "O, Mintuo dangakan malah, bari luruih kami batanyo, lai koh jadi gadih kawin jo Sutan Ali Amat."
Manjawek mintuo gadih, "Kalau itu Nak nan ditanyokan, kok untuang si Ali Amat, mintak janji sabuian ganok, inyo ka Pagai jo ayahnyo, taniaik sajak dari ketek, pulang dari Pagai kawin juo. Ado kok pelang ka nyo tompang, pelang nan capek pulang pai, banamo pelang Lumuik Hijau."
Paningga mintuonyo di tapian, bakatolah gadih Rang Basanai,
"Pado ribuik baiaklah padi
pado pandan maleto urang
Pado hiduik baiaklah mati
pado badan manyeso urang.
Sikudidi makan ka pantai
kariang pasang makan ka tangah
pado hiduik bacamin bangkai
bialah mati bakalang tanah.
Takucak aia Sungaibamban
karano mangguang ka tapian
bialah hilang nyao badan
pado manangguang parasian."
nyak, nyo ambiak sikek sabuah, nyo sikek abuak nan panjang. Lah sudah gadih basikek, nyo buek sanggua lipek pandan, nyo buek sanggua guyah gaia. Lah sudah gadih basanggua, nyo ambiak camin nan sabuah, bakato daganglah gadih,
"Tuan Katik Labai Maomin
parak ado batabu alun
Tadagak den liek camin
galak ado batamu balun."
Kok untuang Gadih Basanai, minyak habih taraso sakik, mandanyuik di ampu kaki, mambaleh ka bubun-bubun, raso kabongkah bubun-bubun, raso karuruik rambuik nan panjang, raso kahilang nan bakato, raso kararak tulang dado, raso dianyang lado mudo, raso disingguang paneh patang. Co iko bana sakik badan, bagolek-golek gadih ateh rumah. Dek lamo lambek dek bagolek, bakato-kato samo sorang. "Pado den bagolek di tangah rumah, elok den bao bakalumun, kok batanyo beko mintuo awak, dikatokan mato sangaik mangantuak." Kato sampai gadih bagolek, nyo bao tidua di tangah rumah, nyo bao bakalumun panuah. Kok untuang mintuo gadih, takana minyak ditinggakan, hati mintuo tak sanang lai, lah liau ambiak kain sabalunan, balari babaliak pulang. Dek lamo lambek dek bajalan, tibolah liau di tangah laman, liau ampaikan kain di sampaian, naiaklah liau ka atch rumah, lalu mahimbau mintuo gadih, "O,Gadih rang Basanai, iko ka contoh garang paneh, mangapo tiduo bakalumun."
Manjawek daganglah gadih, "Mato gadih sangaik mangantuak, sajak mande indak babapak indak, sinan kurang lalok lai.”
Kok untuang mintuonyo, nyo buang caliak ka bubungan indak ado minyak tangantuang, dibuang calíak ka tangah rumah lah batabua sikek jo camin, hati mintuo tak elok lai."O, Piak Gadih Basanai, tampan kasansai udo kau, Nak."
Bakato daganglah gadih, "Indak tatangguang doh mintuo oi, indak tabado.
Rigo-rigo pai ka pukek
tibo di pukek mambali bada
Sagirolah mintuo mancari ubek
jan lamo panyakik tingga.”
barangkek bajalan kaki, nyo iliakan labuah nan panjang, manuju ranah pasa rami. Dek lamo lambek nan di jalan, tibolah inyo di pasa rami. Kok untuang dagang rang mularaik, inyo taruih ka lapau kopi, sato tibo dalam lapau, urang nan rami di dalam lapau, batanyo dagang rang mularaik, "O, Tuan nan sadang minum, bari luruih aden batanyo, nan mano rumah Sutan Baranam.
Kok untuang urang nan di dalam lapau, tasabuik Sutan Nan Baranam, tasirok darah di dado, tagampa darah di muko, bacampua harok jo cameh, pado harok cameh nan labiah. "O, Buyuang nan baru tibo, kalau itu Nak nan ditanyokan, kalau Sutan Nan Baranam nan dicari, tatakok bana waang di nan iyo, iyo kami Sutan Nan Baranam."
Bakato dagang rang mularaik, "Hambo mambao pasan urang, iyo pasan mintuo gadih, iyolah Gadih rang Basanai, kini gadih tu nan lah mati, sadang tabujua den tinggakan. Sampaikan kasiah Tuan bakeh gadih, tolong kubuakan di Gunuang Ledang, bari bapanji-panji putiah, pangipeh dagang di lauiktan, pahimbau dagang di Pagai.
Masaklah padi nak rang pasa
dituai anak rang Kurinci
Mati nan indak basadakah
kubua tak indak ditimbuni
Kok ka kiri jalan ka sumua
ka kiri ka kanan jan
Kalau mati kalikan kubua
di duya mangasan jan"
Pasan sampai dagang bajalan, kok untuang Sutan Nan Baranam, takaba gadih nan lah mati, hati nan indak sanang lai, manangih duduak ka anamnyo, aia mato bak hujan labek. Dek lamo lambek dek manangih, dapek pangana dek Sutan Nan Baranam, barangkeklah inyo ka anamnyo, pai ka rumah Gadih Basanai. Nyo ayun langkah samo Ianjuik, lah nyo mudiakkan labuah nan panjang, hati nan indak elok lai. Dek lamo lambek dek bajalan, sampailah inyo ka rumah mintuo gadih, didanga mintuo tu maratok juo.
Batigo pai ka Gunuang Ledang, pai manggali kubua gadih, [ 224 ]nan batigo tingga di rumah, nan sorang mangatam papan, nan sorang mancabiak kapan. Bakatolah nan sorang itu, "Bismillah den cabiak kapan, nyo cabiak manuruik ragi, Tuhan Allah nan punyo pasan, kami indak dapek manangguah lai." Lah sudah gadih bamandikan, lah nyo kapankan Gadih Basanai, lah pulang nan dari gunuang, lah sudah kubua nyo kali, sato tibo inyo di rumah, ka dibao Gadih ka Gunuang Ledang, kok untuang mintuo gadih,
Rumpuik paik ateh pamatang
urek manjulai tapi banda
Maik bajujuang turun janjang
liau bagolek ateh rumah.
Babanduang lah ratok mintuo tu, manangih liau samo sorang, bagolek di ateh rumah. Nyo baok gadih ka Gunuang Ledang, nan barampek mamikua gadih, sorang mambao payuang panji putiah, sorang mambao aia panalakin.
Dek lamo lambek nan di jalan, kok jauah basarang hampiang, lah tibo kini di Gunuang Ledang. Lah nyo daki bukik Gunuang Ledang, dek lamo lambek dek mandaki, tibo di puncak Gunuang Ledang. Batigo masuak dalam kubua, manjawek Gadih rang Ba- sanai, batigo mauluakan dari lua.
Lah sudah gadih masuak kubua, bamanuanglah Sutan Nan Baranam, "O, Piak Gadih Basanai,
Masaklah padi nak rang pasa
dituai anak rang Kurinci
Mati nan indak basidakah
kubua tak buliah kami timbuni.
Umanaik gadih kito tapati, nak sampai pulo kasiah bakeh inyo, kito timbunkan kubua sapaduo." Lah nyo timbun kubua sapaduo, lah sudah kubua nyo timbun, barangkek Sutan Nan Baranam, indak singgah di rumah mintuo gadih, taruih sajo babaliak pulang.
Dek lamo lambek dek bajalan, lah nyo iliakan labuah nan panjang, manangihlah inyo kaanamnyo. Dek lamo lambek cando itu, alah tibo di pasa rami, dari bamanuang ka bamanuang. [ 225 ]Gadih, tolong kubuakan di Gunuang Ledang, bari bapanji-panji putiah, paimbau dagang di Pagai, pangipeh dagang di lauiktan.
Masaklah padi nak rang pasa
dituai anak rang kuranji
Mati nan indak basidakah
kubua nan jaan ditimbuni
Kok ka kiri jalan ka sumua
tapi ka kiri ka kanan juo
Kalau mati kalikan kubua
di duya mangasan jan"
Habih hari baganti hari, lah cukuik hari tujuah hari,
Balari-lari ka ka pukek
pukek manganai bada balang
Bahari-hari mintuo mancari ubek
ubek dapek nyaonyo hilang
Lah bagaluik tupai di banto
malompek lalu ka andilau
nan kalikih baduri indak
Lah talatak tangan di dado
mamakiak mintuo mahimbau
namun gadih babuni indak
"O, Piak Gadih Basanai, sadang tabedo kau tinggakan. Ga- dih sarupo lalok juo. "O, Piak Gadih Basanai, tampan kasansai Ali Amat.
Pandai bana kau mambajak
sudah bajerak bajerongkan
Pandai bana kau diagak, Nak
sadang sayang Mintuo kau tinggakan
Rumpuik paik di tapi banda
Urek menjua di pamatang
Maik tabujua tangah rumah
Mintuo maratok samo sorang
473
Pandai bana kau mambajak
ka ladang anak paneh hari
ditanam lado di tapi jalan
Pandai bana kau diagak
kok den sayang kau lah mati
sadang co iko batinggakan.
Babanduduanglah ratok mintuonyo, hagolek-golek sapanuah rumah. Dek lamo lambek dek manangih, liau tinjau ka tangah laman, tampaklah dagang tangah laman kironyo dagang rang mu- laraik, lalu mahimbau mintuo gadih.
"O, Nak kanduang di tangah laman, bari luruih Nak man- deh batanyo, waang ka mano ka bajalan, rimbo nan mano ka di- tampuah, bukik nan mano ka didaki, lurah nan mano ka dituruni, kampuang nan mano ka dijalang."
Manjawek dagang rang mularaik, "Kalau itu Mandeh tanyo- kan, balun tantu rimbo ka den tampuah, balun tantu bukik ka den daki, balun tantu lurah ka den turuni, indak tantu kampuang ka den jalang, dagang bajalan sansai sajo."
Manjawek mintuo gadih, "O, Nak kanduang dagang nan lalu, hanyo itu nan den tanyokan, kok nyampang sampai ka pasa rami, tolong bao pasan hambo, katokan ka Sutan nan Baranam, katokan Basanai nan lah mati, suruah sampaikan kasiahnyo bakeh gadih. tolong kubuakan ka Gunuang Ledang, bari bapanji-panji putiah, pahimbau dagang di Pagai, pangipeh dagang di lauiktan.
Masaklah padi nak rang pasa
Dituai nak rang Kurinci
Mati nan indak basidakah
Kubua nan jan ditimbuni.
Itu umanaik Gadih Basanai.
Ka kiri jalan ka sumua
ka kiri ka kanan jan
Kalau mati kalikan kubua
di duya mangasan jan."
Manjawek dagang rang mularaik, "Pasan mandeh dagang tarimo, insya Allah tarimo kasih." Kato sampai dagang bajalan,
474
duang inyo, barangkek sampan ka tangah, manuju pelang nan gadang. Dek lamo lambek dek balaia, kok jauah basarang dakek, kok hampia tibolah kini, lah sampai ka pelang gadang, lah naiak sadonyo anak biduak.
Sato tibo di pelang gadang, dimintak cando parasapan, lah dapek cando parasapan, nyo baka kumayan Baruih, karatan ku- mayan putiah, asok mandulang ka udaro, nyo unjamkan lutuik nan duo, nyo susun jari nan sapuluah, nyo takuakan kapalo nan satu. Lah sujuik Ali ka kabilaik, bakaua si Ali Amat, "Bara- kaik Allah, waliullah, barakaik Makah Madinah, barakaik tampek Gunuang Ledang, bakeh mamintak nan ka buliah, bakeh bakaua rang nan banyak, turunkan angin limo gunuang, turunkan angin tulak balakang, campak apuihkan pelang nangko, sabilah papan jan rusak, sakapiang jan binaso."
Kaua sampai inyolah tagak, dibuang caliak bakuliliang, lah mangabak bak santuang pintu, lah tibo angin nan di baruah, lah kalam hari bakuliliang, lah tibo badai nan kancang. Ado sabanta antaronyo, mandanyuik si hantu lauik, tabang cama babondong- bondong, riak nak bagai kapeh kambang, alun nak bagai bamban mudo, lah rusuah sadonyo anak biduak, bakato Sutan Ali Amat, "Angkek sadonyo kain laia, nak sanang bana kito balaia," Ma- himbau lah ayah kanduang Ali,
Ditanam taleh paneh hari
dikarek anak rang subarang
Abeh-abeh pagang kamudi
Salatan kasek di balakang."
Dek lamo pelang dek balaia, karano hari badarok patang, lari pelang co itu juo, indak jaleh pulau nan tingga, indak nyo hetong pulau talampau, indak nyo tau pulau nan datang, hari basarang malam juo, Dek lamo pelang dek balaia, lah siang candonyo hari, lari pelang indak batuka, dapek bana angin salasai, kok jauah basarang dakek, kok hampia tibolah inik, tibo ka Ranah Muaro Padang, hati Ali tak sanang lai.
Kok untuang si Ali Amat, umanat gadih takana juo, lah balabuah pelang di Muaro Padang, lah marapek pelang ka tapi, lah turun di ateh pelang. Nyo taruih ka toko Bombay, duo jo
475
umanaik gadih, nyo balilah baju sasak badan, langkok bagalang jo subangnyo, cukuik jo unduang-unduang salai. Lah sudah nyo bali kain jo baju, barangkek babaliak pulang, indak singgah lai inyo di jalan, lansunag sajo babaliak pulang. Dek lamo lambek dek bajalan, kok badan taraso litak, baranti inyo di lapau kopi, di- dapati urang sadang mangecek, iko banalah buah kato urang, "Apo katenggang Ali Amat, Gadih Basanai, nan lah mati. Kok tak tacapai Ali baliak pulang, kok tak katingga di korong kam- puang, tacoreang malu di kanjang tak dapek nyo apuih lai."
Mandanga kato rang lapau, manangihlah Sutan Ali Amat, aia mato badarai-darai, bak maniak putuih talinyo, bak intan putuih pangarang, hati nan indak elok lai, indak jadi minum di sinan, barangkek Ali jo ayahnyo. Karano hari lah badarok malam, ba- kato Ali ka ayahnyo, "Pado kito babaliak siang, bialah kito baja- lan malam, pado malu di dalam kampuang, ka tacoreang malu di kaniang, indak dapek dihapuih lai."
Mandanga kato rang lapau, manangihlah Sutan Ali Amat, aia mato badarai-darai, bak maniak putih talinyo, bak intan pu- tuih pangarang, hati nan indak elok lai, indak jadi minum di sinan, barangkek Ali jo ayahnyo. Karano hari lah badarok ma- lam, bakato Ali ka ayahnyo, "Pado kito babaliak siang, bialah kito bajalan malam, pado malu di dalam kampuang, ka tacoreang malu di kaniang, indak dapek dihapuih lai."
Dek lamo lambek dek bajalan, tibolah kini di rumahnyo, naiaklah inyo ka ateh janjang, mahimbau inyo wakatu itu, "Ndeh kanduang singkokkan pintu."
Manjawek mandeh dari rumah, "Siapo pulo tu nan mahim- bau, iko ka cando malam hari, awak maratok nyo mahimbau." Tadanga kato samacam itu, bamanuang Ali ateh janjang, aia mato iriang-gumiriang, nan bak maniak putih talinyo, bak intan putuih pangarang.
Cukuik ka duo inyo mahimbau, "Ndeh kanduang singkok- kan pintu, badan di Pagai nan lah pulang, iko nan Sutan Ali Amat, duo jo ayah kanduang Ali."
Tadanga anak nan lah pulang, tasabuik Ali nan lah tibo, ma- nyamba Mandeh manyingkok pintu, Pintu tasingkok Ali naiak, bapaguik-paguik Ali jo andeh kanduang. "Iolah malang Nak kan- duang pulang, mandapati rumah lah langang, mandapati gadih
476
Mangapo duduak di Tanjuang
ka manggali cingkariak bulan
Dek apo duduak bamanuang
mancari cewang jo pikiran
Asiang candonyo bakaluak
riak mamacah ateh karang
Asiang candonyo hati mabuak
kadok bamanuang kanan langang
Kadok manangih Sutan nan Baranam,
Residen dari Bangkahulu
sadang balaia tangah lauik
Dihantikan nan baranam dulu
nan di Pagai pulo kito sabuik.
Kok untuang si Ali Amat, sajak Gadih Basanai mati, darah inyo tasirok-sirok, inyo nan kurang makan lai, dari bamanuang ka bamanuang, lah rusuah ayah kanduang inyo, lah rusuah ayah mamandangi, sinan bakato ayah kanduang, "O, Nak kanduang si Ali Amat, bari luruih ayah batanyo, salaruik salamo iko, indak Ali duduak bamanuang, kiniko Ali duduak bamanuang, apo tak elok dalam hati, cubo kabakan bakeh ayah."
Bakato si Ali Amat, "Kalau itu yah nan ditanyokan, kalau co iko mamangnyo hati, namuah awak babaliak pulang."
Sinan bakato ayah si Ali, "Balun sabulan kito di Pagai, ka- napo tasabuik ka babaliak.
Mandanga kato dari ayah, Ali nan indak babuni lai, pado hari nan barisuak hari basarang patang juo, patang bajawek dengan sanjo, sanjo bajawek dengan malam, hari basarang malam juo, takalok si Ali Amat. Kok untuang takadia Allah, sato takalok mimpi tibo, apo nan buah mimpi Ali, raso tapanggang rumah gadang, raso tahempa rangkiang padi, buruang pamenan nanlah tabang, iko bana mimpi si Ali Sato tasintak inyo duduak, sinan batanyo ayah kanduang, "O,Nak kanduang si Ali Amat, apo sa- bab duduak bamanuang, apo tak elok dalam hati, cubo kabakan bakeh ayah...
Manjawek si Ali Amat, "Ayah kanduang dangakan malah, sababnyo Ali duduak baṁanuang, Ali bamimpi malam tadi, raso
477
pamenan nan lah tabang, malah kito yah babaliak pulang." Man- danga buah mimpi Ali, hati ayah tak elok lai, lah diambiak bung- kusan ka dibao, nyo taruih ka tangah laman, inyo lansuang ka ja- lan gadang, ilialah inyo ka muaro, barangkek ka palabuhan biduak, duo jo ayah kanduang inyo.
Dek lamo lambek dek bajalan, lah samai ka palabuahan biduak, kok untuang takadia Allah, sabuah biduak tak inyo ado, biduaklah pulang kasadonyo, mamakiak Ali mangaruang panjang, manangihlah Sutan Ali Amat, lauik nan mano ka diranang. Kok untuang si Ali kini, barangkek ka Pasia Pagai, duo jo ayah kan- dung inyo, sato tibo di Pasia Pagai ditukiakkan pandang nan ham pia, dilayokkan pandang nan jauah, dibuang caliak kiri jo kanan, lah mamandang ilia jo mudiak, lah nyo caliak ka tangah lauik, tampak dek inyo sabuah pelang, takotak-kotak di tangah lauik, lalu inyo kipeh jo kain putiah.
O bubuak di mano gajai
itu di baliak Sungai Nyalo
O'rang biduak dari Pagai
bari manompang badan hambo
Bari manompang badan kami, barapo seonyo kami baia, sinan manjawek jurumudi, "Biduak kami tak dapek singgah, biduak ka- mi tagageh pulang, taruih sajo biduak ka ilia." Kok untuang ta- kadia Allah, matilah angin bak dipiciak, tanang lauiktan bak ku- bagan, biduak tarapuang taknyo hanyuik, lah hilang aka jurumudi, angin dihimbau haram tibo, sinan bakato tukang masak, "Ampun baribu kali ampun, ampun di bawah tapak duli, di ateh selo ka- basaran, namonyo hambo anak ketek, elok kito japuik urang tadi, itu di ranah Pasia Pagai."
Manjawek angku jurumudi, "Kini co itulah dek kito, japuik- lah urang di Ranah Pasia, ka mano tujuan mukasuiknyo."
Lah diturunkan sampan sabuah, lalu dikayuah pelang ka tapi, dituju Ranah Pasia Pagai, dijapuik si Ali Amat. Lah nyo kayuah sampan ka tapi, nyo turuik si Ali Amat, dek lamo lambek dek bajalan, kok jauah basarang dakek, kok hampia tibolah kini, ba- kato sagalo anak biduak, "Naiaklah Tuan ka ateh sampan, ka mano tujuan ka balaia, pelang nan indak ka baseo." Nyo sambah
478
nan ka buliah, pinto nan sadang ka balaku, kaua sampai burak liau imbau, lah tibo burak tangah laman, naiaklah Ali ka ateh burak. Ali naiak burak lah tabang, tabang mambubuang ka udaro. Panek malayok ka malayang, kok jauah bana hampia tibolah kini, tibolah burak di ateh langik, tibo di rumah Putih Taruih Mato. Hinggok- lah burak tangah laman, agaklah mandeh Taruih Mato, mahimbau- lah liau dari rumah,
"Tatalah-tatah makan randang
lakek di daun bajilati
Sasalah-salah rang dunia datang
apo mukasuik datang ka mari."
Manjawek si Ali Amat,
"Bukan to talah makan randang
lakek di daun rang jilati
Bukan salah, mandeh, waden datang
gadang mukasuik datang ka mari.
Danga dek Mandeh den katokan, aden batunangan dulu jo Gadih Basanai. Kini gadih tu nan lah mati, inyo bakubua di Gunuang Ledang. Itu sabab den datang ka mari, iyo ka Mandeh kanduang bana, mamintak aia hubungan nyao, patuik den mintak ka den mintak, patuik den salang ka den salang, patuik den bali ka den bali, pahubuang nyao Gadih Basanai. Kok tak dapek kandak den Mandeh, tacoreang malu di kaniang, tak dapaek den hapuih lai."
Manjaweklah liau dari rumah, "O, Nak kanduang dagang nan lalu, kalau itu Nak nan dicari, pintak nan lai ka buliah, kandak lai ka balaku. Tapi samantangpun baitu, pai anak ka rumah puti, iyolah Puti Taruih Mato." Lalu liau himbau si Kambang Manih, ka kawan Sutan Ali Amat.
Agaklah Kambang Manih Gino, nan capek kaki ringan tangan, balun disuruah inyolah pai, balun dihimbau inyolah datang. Ba- rangkek Kambang Manih Gino, duo jo Sutan Ali Amat, ka rumah Puti Taruih Mato. Nyo tampuah labuah nan gadang, diayun le- tang samo lanjuik, diayun langkah samo jarang. Dek lamo lambek bajalan, kok jauah basarang dakek, tibo di laman rumah puti tu, batanyo inyo di ateh rumah,
479
"Tatalah-talah makan randang
lakek di daun rang jilati
Tatalah-talah rang mudo datang
apo mukasuik dalam hati."
Manjawek si Ali Amat,
"Bukan to talah makan randang
lakek di daun rang jilati
Bukan to salah kami datang
gadang mukasuik datang ka mari.
Kami tasuruah dek mandeh kanduang, mamintak aia hubungan nyao, pahubuang nyao Gadih Basanai. Aden batunangan jo Gadih tu. Kini gadih tu nan lah mati, inyo bakubua di Gunuang Ledang. Pado buck malu dalam kampuang, tacoreang malu di kaniang, tak dapek den hapuih lai.”
Manjawek Puti Taruih Mato, "Kalau itu nan Tuan cari, itu. bana nan Tuan jalang, jan berang Tuan ka awak,
Kanapo tambilang lai
tambilang lah sudah pacah balah
Kanapo juo nan hilang lai
nan hilang alah bakalang tanah."
Manjawek Sutan Ali Amat,
"Bia sapuluah panggali
indak kasamo jo tambilang
tambilang elok pantonyo
Bia sapuluah ka pangganti
indak kasamo jo nan hilang
nan hilang elok basonyo
Kayu tumbuah karangnyo mandi
bakudo lalu ka Piaman
Patah tumbuah buliah den ganti
asiang rupo balain roman
tak di rumah, mandapati tanah tasirah, mandapati gadih di Gunnuang Ledang."
Manangihlah mandeh tangah malam, nyo lamun-lamun anak kanduang, bakato si Ali Amat, "Usah Mandeh maratok juo, kini co itu malah di mandeh, lapehlah jariah payah Mandeh, relakanlah nasi nan tamakan, jan dibari ambo badoso, dari duya sampai akhirat, Ali bajalan malam kini, Ali ka pai ka Gunuang Ledang. Kalau batanyo rang di kampuang, katokan ayah babaliak sorang, kato. kan Ali tingga di Pagai, pado buek malu dalam kampuang, malu tacoreang pado kaniang, indak dapek den hapuih lai."
Kato sampai, bajalan Ali ka tangah laman, barangkek Sutan Ali Amat, hari nan sadang tangah malam, lah nyo iliakan labuah nan panjang, bajalan inyo samo sorang. Dek lamo lambek di jalan, karano hari badarok siang, lah siang candonyo hari lah tibo inyo di Gunuang Ledang, nyo daki bukik Gunuang Ledang, dek lamo lambek dek mandaki, tibo di puncak Gunuang Ledang.
Kok untuang malah si Ali Amat, sato tampak tanah tasirah, mamakiak manggaruang panjang.
Asam kandih asam galugua
sarampiang batang cubadak
Kok dikali gadih dalam kubua
tulang jo dagiang kok nyo rusak.
Asam kandih asam galugua
katigo asam si balimbiang
Manangih Ali di pintu kubua
mancaliak papan nan tabariang.
Bamanuang Ali di pintu kubua, manangih inyo samo sorang, aia mato bak hujan labek. Tek lamo inyo manangih, kok untuang si Ali Amat, indak tatahan lai di hatinyo, lah nyo kali kubua ga dih rang Basanai. Lah sudah kubua nyo kali, lah nyo japuik gadih masuak kubua, nyo sandang maik kalua, nyo sandakan di kayu gadang, nyo bukak bungkusan ciek, nyo lakekkan kain jo baju, iyolah baju sasak badan, langkok jo galang jo subangnyo sarato jo unduang-undu ang salai.
Kok untuang daganglah gadih, usah kan busu ak, rangik indak, inyo sarupo lalok juo. Kok untuang si Ali Amat, lah pasiak [ 234 ]diri samo sorang, hatinyo indak elok lai. Sadang duduak si Ali Amat, datang suaro sakutiko, ikolah buah suaro tu, "Pasiak dek apo malah badan, gilo di apo Ali kini, kini co itu malah di Ali, kubuakan malah gadih ko baliak, kok lah sudah beko dikubuakan, mudiakkan aia sungai nangko. Kok batamu aia basimpang duo, sasimpang aia karuah karak, sasimpang aia nan janiah. Kok ang iliakan aia karuah karak, taduang bakubang di ulunyo. Kok ang mudiakkan aia nan janiah, rumah rang tuo di ulunyo. Liau manaruah buruang burak, salanglah buruang rang tuo tu, pailah Ali ka ateh langik, ka rumah Puti Taruih Mato, manjapuik aia hubungan nyao, pahubuang nyao Gadih Basanai."
Mandanga suaro nan co itu, lah nyo tukiakkan pandang nan hampia, nyo layokkan pandang nan jauah, nyo buang caliak kiri jo kanan, mamandang ilia jo mudiak, sorang urang pun indak tampak. Kok untuang Sutan Ali Amat, lah nyo bukak banak pakaian gadih, nyo kubuakan gadih babaliak, barangkek Sutan Ali Amat, nyo mudiakkan aia sungai nantun. Dek lamo lambek dek bajalan, alah sarantang pajalanan, cukuik katigo rantang panjang, basuo jo aia basimpang duo, sasimpang aia karuah karak, sasimpang aia nan janiah. Nyo mudiakkan aia nan janiah, dek lamo lambek dek bajalan, tibolah Ali di ulu aia, tibo di laman rumah rang tuo. Agak rang tuo di ulu aia, bajalan liau ka ruang tangah, liau taruih ka ruang tapi, bagageh tagak ka ruang tapi, tagak sakali di pintu janjang, nyo buang caliak ka tangah laman, sinan mahimbau rang gaek itu, "O Nak kanduang nan baru tibo, nan salaruik salamo iko, sarik urang ka mari. Apo bana nan Buyuang jalang, apo bana nan Buyuang cari, naiaklah dulu Nak ka ateh rumah. Kok untuang Sutan Ali Amat, naiaklah inyo ka ateh rumah, bakatolah Ali maso itu, "Sabab den datang ka mari, danga den kabakan bakeh gaek. Den batunangan dulu jo Gadih Basanai, kini gadih itu nan lah mati, inyo bakubua di Gunuang Ledang. Tolonglah awak sakali ko, nak manyalang buruang burak Gaek, aden ka pai ka ateh langik, ka rumah Puti Taruih Mato, mamintak aia hubungan nyao, ka pahubuangkan nyao Gadih Basanai."
Mandanga kato Ali Amat, hibolah gaek mandangakan, diambiak dek gaek parasapan, lah liau bao ka tangah laman, sinan liau saru buruang burak. Liau unjamkan lutuik nan duo, disusun jari nan sapuluah, ditakuakan kapalo nan satu, sujuiklah gaek ka kabilaik. Bakaua si Ali Amat, nyo baka kumayan Baruih, karatan [ 235 ]Ka den baakan padi nangko
padi rawang balun tumbuah
Ka den baakan hati nangko
dagang hilang tadagak tumbuah
Cubadak manangah koto
ditanam sukun tapi banda
ayam kuriak si Maragelang
taji dipiliah si Barumbun
lai rupokan dalam hati
tumbuah sariak di tapi koto
Kok den agiah Tuan sakaliko
kok Tuan turun ka duya
kok isuak takaba sanang
Bukik kok bisuak ka balinduang
lurah kok dalam panyuruakkan
ka lupo jo buruak gadih
guno baiak ka hilang sajo."
Manjawek Sutan Ali Amat,
"Kalau didaki gunuang bakabuik
tuan-tuan pulang manembak
disakah rantiang limau lunggo
O Piak jan banyak sabuik
sadang lameh di lamun ombak
takabua niaik den baleh guno."
Panek batangka jo bagigiah, bakatolah Puti Taruih Mato, "Kok itu nan Tuan cari, kok itu nan dimukasuik, babaliaklah Tuan ka balakang, mintak di mandeh kanduang gadih."
Barangkek Ali ka balakang, hati nan indak elok lai, bajalan babaliak pulang, duo jo Kambang Manih Gino. Dek lamo lambek dek bajalan, lah tibo di laman rumah mandeh, mahimbaulah liau dari rumah, "Lai koh dapek nan dicari, lai tabao nan dijapuik, lai koh buliah nan dikandakkan."
Manjawek si Ali Amat, "Kalau itu nan Mandeh tanyokan, lai 'Ndeh kanduang nan manyimpan." Mandanga kato si Ali Amat,
lah berang mandeh kontan gadih, marentak turun ka halaman, [ 236 ]bajalan mandeh kanduang inyo, iyo ka rumah Taruih Mato, duo jo Sutan Ali Amat.
Dek lamo lambek di jalan, lah tibo di tangah laman, naiak sakali ka ateh rumah, sato tibo liau di rumah, liau himbau anak kanduang liau, "Nak kanduang Puti Taruih Mato, dangakan malah dek nak kanduang, mintaklah aia hubungan nyao, agiahlah aia tigo titiak, pahubuang nyao Gadih Basanai. Kok tak dapek kandak sakali nangko, manantilah kau sorang di rumah, bia iah den ilia samo jo inyo."
Kok untuang Puti Taruih Mato, mandeh kanduang bana nan lah berang, mandeh kanduang bana nan lah bangih, kato nan indak ka bajawek, bajalan inyo ka ruang tangah, bagadabua ka biliak dalam, lalunyo ambiakkan aia hubungan nyao, nyo ambiak aia tigo titiak nyo bao kalua wakatu itu, nyo turuik Sutan Ali Amat, "Tarimolah Tuan aia iko, janlah aden dilupokan.
Kalau jadi bamban badarai
padi nan jan dipantokan
Kalau jadi kito bacarai
gadih nan jan dilupokan
Balaia biduak ka Pagai
mambao muatan lado mudo
Di laia kito nan bacarai
di batin batamu juo
Kudo putiah rajonyo putiah
Mangieh lalu ka halaman
Tuan kasiah gadihlah kasiah
kok carai raso kahilangan
Hilalang di pondok Gino
badaun tangah tigo halai
Sadang banang putih lai hibo
kunun kok kasiah ka bacarai.”
Lah putiah panto limau kapeh
dilatak di simpang jalan
Putiah mato gadih malapeh
mintak pulang Ali nan bajalan.
Bajalanlah Sutan Ali Amat, duo jo mandeh kanduang Puti Taruih Mato, inyo tampuah labuah nan panjang, dek lamo lambek dek bajalan, sampai ka laman rumah mandeh, liau lah naiak ka ateh rumah, bakato Sutan Ali Amat, "Tarimo kasih, Mandeh banyak-banyak.'
Kato sampai Ali lah naiak, naiak ka ateh buruang burak, Ali naiak buruang lah tabang, tabang mambubuang ka udaro. Sa- kali mambubuang tinggi, tigo kali manukiak turun, dek lamo lambek burak tabang, panek malayok jo malayang, kok jauah basarang dakek, kok hampiang tibolah kini, tibo di rumah rang tuo tadi, hinggoklah burak tangah laman. Burak hinggok Ali lah turun, batanyo gaek ka inyo, "Q, Buyuang dangakan malah, lai koh dapek nan dicari, lai tabaok nan tajapuik, lai koh buliah nan bakandakkan."
Manjawek Sutan Ali Amat, "Kok itu nan ditanyokan, kok tak dapek nan dicari, kok tak tabaok nan den japuik, bapantang babaliak pulang. Tarimo kasi gaek banyak-banyak." Kato sampai Ali barangkek.
Nyo iliakan aia sungai nantun, dek lamo lambek di jalan, alah sarantang pajalanan, cukuik katigo rantang panjang. Dek lamo labek inyo di jalan, kok untuang takadia Allah, talampaulah aia basimpang duo, barangkek Ali tu kini, manuju bukik Gunuang Ledang.
Dek lamo lambek Ali bajalan, kok jauah basarang hampiang, kok dakek tibolah kini, tibo di Puncak Gunuang Ledang. Sato tibo Ali di sinan, nyo ambiak gadih ka dalam kubua, nyo sandang maik kalua, nyo sandakan di kayu gadang, nyo ambiak bungkusan kain, nyo lakekkan pakaian gadih. Lakeklah baju sasak badan, langkok jo galang jo subangnyo, cukuik jo unduang-unduang salai.
Kok untuang Gadih Basanai, usah kabusuak rangik indak, inyo sarupo lalok juo. Kok untuang si Ali Amat, nyo ambiak aia hubungan nyao, aia satitiak bagi tigo, nyo titiakkan ka Gadih.
rang Basanai. Sato tatitiak aia ka gadih, taganyek gadih Rang Basanai. "O, Piak Gadih Basanai, kok iduik kau iduik bak kini, nyao [ 238 ]satu den paduo." Cukuik kaduo nyo titiakkan, taganyek gadih Rang Basanai. "O, Piak Gadih Basanai, kok iduik kau iduik bak kini, nyao den paduo". Cukuik katigo nyo titiakkan, tasintak Gadih Basanai. Gadih tasintak Ali manyuruak, manyuruak ka baliak kayu gadang, berang lah Gadih Basanai, siapo nan kurang aja itu, anak mancacak simancacau, anak saridiang sarok balai, anak mingkatak itiak hutan, anak panguih batang lapuak, anak pamburu ruso aia, awak takalok nyo jagokan."
Kok untuang Gadih Basanai, mancaliak ka badan diri, lah lakek kain jo baju, bakato gadih samo sorang. "Daulu awak me- manglah mati, kini awak babaliak hiduik, lah lakek kain jo baju, lah pulang koh Tuan dari Pagai".
Nyo tukiakkan pandang nan hampia, nyo layokkan pandang nan jauah, nyo buang caliak kiri jo kanan, nyo tinjau ka baliak kayu gadang, tampaklah Sutan Ali Amat, Gadih mancaliak Ali mancaliak, lah samo galak kaduonyo.
Tagaklah gadih Rang Basanai, nyo pai ka baliak kayu gadang, nyo turuik si Ali Amat. Sato tibo di baliak kayu, bakato Sutan Ali Amat, "O, Piak Gadih Basanai, apo tenggang bicaro kito, kito lah jauah dari kampuang, malah kito babaliak pulang."
Manjawek Gadih Basanai, "Pado kito babaliak pulang, bialah kito marantau panjang, kalau kito pulang ka kampuang, kok tahu Sutan nan Baranam, kasansai juo hiduik kito, awak sorang lawan baranam."
Manjawek si Ali Amat, "O,Piak Gadih Basanai, kok iyo tak amuah pulang, kok iyo kito ka marantau, dangakan dek gadih den katokan,
Kalau buliah karambia tumbuah
den tanam di bawah janjang
Kok buliah kato nan sungguah
den ganggam den bao tabang."
Manjawek Gadih Basanai,
"Tabik bulan bintang mancayo
Kaliang bamain bungo api
Kok indak tuan picayo
balah dado lieklah hati
Karambia balah dek bulan
balah jo anak batu lado
Hiduik mati di tangah Tuan
indak gadih banyak bicara."
Bakatolah Sutan Ali Amat, "Kok iyo namuah gadih babaliak, kok kito ka marantau panjang, eloklah kawin kito di siko." Dapek hetongan nan sasuai, bakaua si Ali Amat, nyo unjamkan lutuik nan duo, nyo takuakan kapalo nan satu. Lah sujuik si Ali Amat, nyo susun jari nan sapuluah, lah sujuik Ali ka kabilaik. Barakaik Allah, waliullah, barakaik Makah Madinah, barakaik kiramaik Gunuang Ledang, tampek mamintak nan kabuliah, tampek bakaua rang nan banyak, datangkan haji dari Makah, turunkan buya dari gunuang, tibokan labai dari lauik, tolong kawinkan kami di siko."
Pintak nan sadang ka balaku, pinto sadang ka buliah, kaua sampai samaso itu, lah tibo haji dari Makah, lah datang labai dari lauik, turunlah buya dari gunuang. Nyo kawinkan Sutan Ali Amat, duo jo Gadih Rang Basanai. Ado sabanta antaronyo, ijab jatuah kabua nyo jawek, kawinlah gadih jo Ali Amat, kawin di puncak Gunuang Ledang. Lah sudah inyo dikawinkan, babaliak haji ka Makah, barangkek labai ka lauik, mangirab buya nan ka gunuang, indak namuah rang gadih pulang, maleh babaliak ka ko- rong kampuang, ka dicubo marantau panjang.
Kok untuang Gadih Basanai, duo jo Sutan Ali Amat, sadang di puncak Gunuang Ledang, barangkek marantau panjang, lah nyo turuni bukik Gunuang Ledang. Dek lamo lambek bajalan, lah tibo inyo di lurah gunuang, tatapek ka anak sungai. Lah nyo mudiak- kan anak sungai nantun, bajalan inyo kaduonyo, tak jaleh nagari ka dituju, indak tantu kampuang nan dituruik, di mano litak lah baranti, di mano patang sinan bamalam. Dek lamo lambek dek bajalan, habih hari baganti hari, kok untuang takadia Allah, lah sampai ka hulu sungai, tatapek ka karang tinggi. Lah didaki karang nan tinggi, kok babaliak rantau lah jauah, sinan bakaua si Ali Amat, "Nyo baka kumayan putiah, karatan kumayan Baruih, asok mandulang ka udaro, basaru si Ali Amat, "Ya Allah Tuhanku, kok buliah jo pinto, tolong gadangkan aia sungai nangko, hujankan hari labek-labek." [ 240 ]Kandak nan sadang ka balaku, pinto nan sadang ka buliah, kaua sampai samaso itu, dibuang caliak kiri jo kanan, lah manggabak manyantuang pintu, basi tekek manganiang baruak, lah tajuntai punco baliuang. Hujanlah hari labek-labek, hanyuiklah alu dengan lasuang, indak tabado labek hujan, gadanglah aia sungai nantun, hanyuilah batang binuang sati, lah naiak ka batang binuang sati, lah bacodang ka hilia kaduonyo. Dek lamo lambek mahilia aia, kok untuang takadia Allah, tatapek ka Pulau Kasiak, bakato Sutan Ali Amat, "O Piak Gadih Basanai,
Cubadak di Bukik Sariak
rang tabang balah ka jalan
Bia tajajak kaki ka kasiak
Codang nan jan dilapehkan.
DAFTAR PUSTAKA
- bagi Pengarsipan. Jakarta: Jurusan Antropologi Fakultas
- Sastra, Universitas Indonesia.
- Universitas Andalas.
- search. New York: Appleston, Century-Craft Inc.
- Firma Nekad.
- Minangkabau. Prasaran dalam Seminar Ejaan Bahasa
- Minangkabau. Padang: FKSS IKIP Padang/HPBI Suma-
- tra Barat.
- Minangkabau. Prasaran dalam Seminar Ejaan Bahasa
- Minangkabau. Padang: FKSS IKIP Padang/HPBI Suma -
- tra Barat.
- Bahasa Minangkabau. Padang: .FKSS IKIP Padang/
- HPBE Sumatra Barat.
- Seminar Sejarah dan Kebudayaan Minangkabau. Jilid 1,
- 2, dan 3. Batu Sangkar.
- Ringkas dan Adatnya. Padang: Sridharma.
- Payakumbuh: Limbago. [ 242 ]Kandak nan sadang ka balaku, pinto nan sadang ka buliah,
kaua sampai samaso itu, dibuang caliak kiri jo kanan, lah manggabak manyantuang pintu, basi tekek manganiang baruak, lah tajuntai punco baliuang. Hujanlah hari labek-labek, hanyuiklah alu dengan lasuang, indak tabado labek hujan, gadanglah aia sungai nantun, hanyuilah batang binuang sati, lah naiak ka batang binuang sati, lah bacodang ka hilia kaduonyo. Dek lamo lambek mahilia aia, kok untuang takadia Allah, tatapek ka Pulau Kasiak, bakato Sutan Ali Amat, "O Piak Gadih Basanai,
Cubadak di Bukik Sariak
rang tabang balah ka jalan
Bia tajajak kaki ka kasiak
Codang nan jan dilapehkan.
DAFTAR PUSTAKA
- bagi Pengarsipan. Jakarta: Jurusan Antropologi Fakultas
- Sastra, Universitas Indonesia.
- Universitas Andalas.
- search. New York: Appleston, Century-Craft Inc.
- Firma Nekad.
- Minangkabau. Prasaran dalam Seminar Ejaan Bahasa
- Minangkabau. Padang: FKSS IKIP Padang/HPBI Suma-
- tra Barat.
- Minangkabau. Prasaran dalam Seminar Ejaan Bahasa
- Minangkabau. Padang: FKSS IKIP Padang/HPBI Suma -
- tra Barat.
- Bahasa Minangkabau. Padang: .FKSS IKIP Padang/
- HPBE Sumatra Barat.
- Seminar Sejarah dan Kebudayaan Minangkabau. Jilid 1,
- 2, dan 3. Batu Sangkar.
- Ringkas dan Adatnya. Padang: Sridharma.
- Payakumbuh: Limbago. [ 244 ]Lampiran I
KABA YANG TERCATAT
|
17. Datuak Palo Sitalang |
Lampiran 2
ANGKET
|
A. TUKANG KABA
|
|
|
d. dan lain-lain |
7. Bagaimanakah sifat penyampaiannya? |
a. sukarela |
.........................1975
a. PENDENGAR
1. Pernahkah bapak/Sdr. mengetahui tentang kaba ini sebelumnya? |
a. ya |
|
sendiri |
8. Dari jenis kelamin manakah yang banyak hadir mendengarkan? |
a. Wanita |
.............,....................1975
Pengumpul Data / Penanya,
1. Apakah saudara/bapak mengetahui tentang kaba ayng sedang diteliti ini? |
a. ya |
kat Minangkabau pada masa yang silam? |
a. pendidikan |
c. ........................................................
d. ........................................................
e. ........................................................
.............,....................1975
Pengumpul Data / Penanya,
1. Pernahkan anda mengenal "Kaba?" |
a. ya |
6. Apakah kaba pernah mengilhami hasil ciptaan anda? |
a. pernah |
.............,....................1975
Pengumpul data / Penanya,
4109 PERPUSTAKAAN BALAI BAHASA Pengarang : BAKAR, Jamil Dkk Judul Call NIB Kaba Minangkabau H 1.899,223.1.3.
- 41.09/H/2001/X:1(3)
!