Ragam Minang Gudjalo Maso
Dek ameh sagalo kameh
Dek padi sagalo djadi
Hiduik didunia amuah lameh
Lahia batin kok tak basandi.
Dek paham kapalang tangguang
Mabuak dek pandang nan salewai
Lauik dalam pasir marapuang
Hari hudjan karang tasangai.
dalam buku ini bukanlah berarti, dalam batjaan jang sebenarnja, pengganti - pembatas. [ 6 ]Page:Ragam Minang Gudjalo Maso.pdf/6 [ 7 ]
SOPAN SANTUN HUBUNGAN BAIAK
Page Templat:Ppoem/styles.css has no content.Galat skrip: tidak ada modul tersebut "Ppoem".
PIHAK didiri badan hambo, kampuang asa Taratak Tian, pindah kadusun Alam Leba, dibimbiang ibu djo bapak, marantau kadunia hajat. Umua tjukuik balig lah sampai, lah patuik tjanggang djo bapak, tjarai djo mandek lah walaknjo, ditjubo balajia sorang, kapulau putaran maso, kakoto edaran zaman.
Sadjak ketek mudo matah, manampuah galombang hiduik. pasai dek riak pasakitan, dipapah alun suko duko, lameh dek ombak ragam dunia, mandjadi buah pangalaman.
Ijo bana kato rang tuo
Lamo hiduik banjak dirasai
Djauah badjalan banjak diliek
Salamo marantau kaquia hajatko
Puntjak tudjuan balun tatjapai
Kabaka pulang batas lai dapek.
Salamo manampuah putaran maso, melalui edaran zaman, maso dek ketek balun gadang, disitu hati nan lai ganang, sanan pikiran nan lai suni. Kandak bapantang tak kabuliah, nan pintak tatap talaku.
Kok elok utang mataakai:
Kok lamak hutang mamakun
Malah dek ranjuak djo parangai
Babari djuo nan diangan
kanak, lai baasuah djo didikan, tjaro dimaso nan ditampuah, tapi tak sampai kawalaknjo, patah ditangah nan mambedo. Maso rumadja nan ditanai, walau bak mano pasakitan, miki baalah sangketonjo, bak kambiang dipakupangkan, bahati gadang salalu. Tak tahu djiwa tasapik, tak tantu dilangkah babatasi, hiduik ditangan kulik putiah, dibawah marawa tigo ragam. Mandjalang saparo umua, lah tahu dimiliak hilang, lah tampak hak tarampeh, tahu lah diri diuntungnjo, tak dapek salelo hati. Hiduik dizaman pandjadjahan, undang rang barat nan mangungkuang, dalam kawalan bangso asiang. Turun marawa tigo ragam, lumpuah barat kulit putiah, kungkuang bakisa kaparangkok, dari tasapik kakilangan, disitu pakiak mangko labiah, dek sati njawa kahilang, kok tidak wallahualam.
Digamak zaman nan katigo, sungguah baitu pananggungan, sipat alam tak mungkin tatap, garak diam tak buliah tidak.
Kalau nan basipat taia, walau bak mano mambakukan, bahimpun bumi djo langik, sapakat luluak djo .karang, dek nan fana kahantjua djuo, hantjua tak mungkin padu lai
Lanjap pandjadjah kulik putiah, hanjua merah putiah bulek, lah padam mantari tabik, kulik kuniang lutuik basimpuah, hilanglah zaman pandjadjahan. Disangko alam lah kasuni, dunia kaaman salamonjo, tapi tak tibo nan diangan, kahandak Tuhan nan balaku, insan tak dape bakuaso. Lah himpun timua djo barat, harok dileba kabakampuah, panjang bak raso kabauleh. kanal katjapunk muluik manih, udjuik tudjuan nak mandamai, kironjo darurat nan mandatang. Itu nan rumik manggambakan, hiduik bagantung katalingo, kahilin rantau lah kusuik, kamudiak alam lah sampik. Tak dapek batenggang lai. lah lungkeh galang pamato, lah turuik tjintjin didjari, lah hilang pusako lamo, lanjap sumangek [ 10 ]Page:Ragam Minang Gudjalo Maso.pdf/10 [ 11 ]Page:Ragam Minang Gudjalo Maso.pdf/11 [ 12 ]Page:Ragam Minang Gudjalo Maso.pdf/12 [ 13 ]Page Templat:Ppoem/styles.css has no content.Galat skrip: tidak ada modul tersebut "Ppoem".
Hambo lukihkan Sutan Landjungan
Tampak dikoto Ramalan Budi
Ditandjuang Titian Aka
Sungguah saukua bagindjaian
Tapi dek adat djo sjarak djadi sandi
Suruik kaasa kato bana
Page Templat:Ppoem/styles.css has no content.Galat skrip: tidak ada modul tersebut "Ppoem". [ 14 ]Page:Ragam Minang Gudjalo Maso.pdf/14 [ 15 ]Templat:Right
Templat:Right
Bahagian 1
AKIBAT MALANDJUANG DUNIA
Buliah dipandang nan basamo
Paniliak dunia tjaro kini
Apo ubahnjo dari nan lamo
Balainko dari nan usalli!
Samaso di niniak mujang
Siarak lazim adat bapakai
Alam suni buininjo sanang
Koto aman kampuangnjo damai.
Tapi kauntuak pabandingan
Tindjau lah dunia lauik budi
Buah pikia isi ranungan
Ganti djugalo zaman kini.
Hambo bintjang Sutan Landjungan
Landjungan adat djo limbago
Kaganti naratjo djo timbangan
Pangganti bajang-bajang maso.
Urang kampuang Bulakan Pikia
Bagala Sutan Landjungan
Dek mamak malandjuang dunia
Sansai nan ketek manangguangkan.
Di Tandjuang Titian Aka, dalam dusun Bulakan. Pikia, di Sungai Talago Paham, dikoto Ramalan Budi, ado tang budjang mudo matah, bujuang rang ketek djolong gadang, bagala Sutan Landjungan. Anak dek puti Saridunia, ajahnjo Tuanku Biopari, kamanakan Datuak Andiko, Datuak Andiko nan baradat, kampek suku dinapari, inggiran sangsoko adat.
Nan diri Sutan Landjungan, sungguah rang ketek mudo matah, dek ajah masak asuhan, mudo batundjuak bandjari, warih ka nak baturunkan. Walaupun balun sapatuiknjo, tjaro dek mudo djolong gadang, kadar panjangkokan, kaki malangkah nak djan tadorong, langah mandjangkau nak djan talansuang, raso lah sadoop baiak katjak.
Sungguah samantang pun baitu, walau kok kajo aka budi, balabiah dipaham djo bitjaro, mardeko hati ka[ 18 ]Page:Ragam Minang Gudjalo Maso.pdf/18 [ 19 ]tinggalan, dek kurang mardeko tempat, kusuik lah alam pamikiran.
Ijo bana kato papatah, elok lenggang di hari paneh, rantjak baso di nan ado, tibonjo danih tapi aia, baru bak gandang djo tarinjo. Kalau lah kurang salah, satu, walau balabiah diaka budi, tapi kurang harato bando, angan lalu paham tutumbuak. Kok tidak baalam leba, kok sampik padang bakeh tagak, saba nan tidak tapakaikan, putiak tak sampai djadi buah, tampan kalajua di tampuak njo. tabuang sadjo bungo kambang. Tapi kok bapadang lapang, udjuik djo jakin lai di pakai, saba lillah bapaham tatap, kuek batinggang di nan sulik, bak anggang mandjalang gunuang, asa lai angok2 ikan, namun lai djio2 patuang, lah ruruik ikua nan pandjang, lah rumpang sajok nan dareh, kaju digunuang tampat inggok. Tapi sabaliak pado itu, batimbun ameh djo perak, lumbuang panuah rangkiang sarek, kabau bantiang anjak dilereng, kok hanjo samak djo baluka, panuah dek kambing djo biri², dek aka tidak mandjala, sabab dek budi tak marangkak, gunuang diruntuah amuah da a, lauik ditimbo namuah kariang, dunia disitu binasonjo.
Pihak di Sutan Landjungan, basuo bana nan baitu, lah malang tibo diinjo, awak gadang kajo basalin, balan mudo tuah balega, nan mudjua samaso mamak, di mandeh barih nan baiak, sansai balungguak ka Landjungan, Hiduik lah bak hiduik ajam, manggarik mangaju makau, kurang mangakeh tak mantjotok, tak dapek maranti pajah. Awak tabilang kajo djuo, si anu djuo kato urang, pitih sapitih tak ditaruah, puro nan kosong dek hari, sawah banjak padi dek urang, karambia ditubiak orang lain, tabek lah urang nan maisi, tuah njo jawab djuo, hasianjo urang mangampuangkan.
Sadang kapado satu hari, sapakan sudah hari rajo alah puaso tigo puluah, nan diri Sutan Landjungan duduak tamamuang mudo sorang, takana dinasib badan diri. Di pandang mudo nan lain, nan samo gadang djo [ 20 ]Page:Ragam Minang Gudjalo Maso.pdf/20 [ 21 ]awak, dihari nan sabulan lalu, salamo dalam puaso, dek sjarak tampat balatiah, hawa napasu diparangi. Tapi dek tampat malapeh kandak hati, mausai paratian. Nan tidak pasai dek malagak, nan tidak peh dek mamakai, haram mangana kabalakang, bahati gadang tiok hari. Sapanggalah matohari naiak, mandjalang ukatu zuhur, lah mangana pabukoan, sabuik. manjabuik nan kalamak, pai mantjari nan katudju. lah maramu pangidaman. Sjariat nan tidak bahakikat, asiang lahia balain batin, tampaknjo patuah kaagamo, malam napasu bapalapeh. Kini lah samo tamanuang djo diri Sutan Landjungan, samo takana di untuang, tatjinto di nasib diri. Pitih habih ameh lah lindang, diliek puro tak barisi, lah sabak djalan kalapau, lah kalam labuah kapasa. Dipandang kabadan diri, ditiliak pakaian nan sapasang, kain tak labiah sapatagak, basah tak ado nan panjiliah. Kini lah tibo di nan lusuah, kuduak patjah bahu lah biang, lutuik sirawa lah nak tambuak, kain saruang lah hilang tapi, kupiah lah rupo bulu simpai. Lorong sapatu nan sapasang, tapak mipih tumik lah kentjong, lah tangga paku tjiek2, pajah maagak malangkahkan,
Itu nan samo dimanuangkan, habih tak ado kapanuka, hilang djo alah kadiganti, bak kaju musang mararesi, lah tibo maso mangurak, putjuak silaro gugua djuo. manangih rantiang kapanasan. Hilang tak djo alah kadi- ganti, habih djo apo katukanjo, sulik manijari kapam- bali, lah pajah bana mahimatkan.
Dalam diragu nan baitu, aka didalam badjaraik, hati susah pikiran kusuik, lah tibo amat bak tjatua, habih lah tinggang djo kalaka. pai mangadu adok pulang, itu nan labiah sulik bana, mungkin batambah hibo hati, makin mamumuak paratian. Sabab baalah dek baitu, pintak lah njato tak kabuliah, kandak tak mungkin kabalaku, lumbuang dirumah tak barisi, tabek nan panuah dek kalajau, lai ka [ 22 ]Page:Ragam Minang Gudjalo Maso.pdf/22 [ 23 ]rambia sako pulo. Tidak nan lain karanonjo, dek labiah sanang dari seso, digilo garau samo gadang, hari lah habih dek kutjikak. Awak rang kampuang djanjo awak, anak rang bumi puto bana, duduak dihutan tabah awak, djabatan basawah ladang. Tapi dek banjak lalai djo mamang, maso lah habib dek gundalai, bapadi sapangga tahun, dirumah pinggan tak sadang, disawah pangkua balabiah. Kadang2 maso lai radjin, dek maliek urang kaladang, awak lah kaparak pulo, bondong aia bondong dadak. Ditanam ubi tak basiang, ditanam pisang tak bapangkua, ubi lah disaok lalang, pisang lah regek tak batabeh, daun tak dapek kapambungkuih, usah lai djantung kamaambiak, karisiak tak dapek dikaik, hilang laleh tambilang makan.
Kini takana dibagian, tatjinto dinasib diri, dek urang kain basiliah, balun lai kumuah lah basasah, balun lai tjabiak lah batambah, dari tjiek lah djadi duo, dapek baga t'mamakainjo. Dek awak lah tjabiak tak tatumbok, biang tak dapek manjisik, kok kunun mambali katukanjo.
Landjungan baitu pulo, samo dimabuak untuang diri, samo tasada dibagian, tapi sungguah pun baitu, sarupo ado besonjo. Tantangan mudo nan lain, dek tjongkak badan binaso njo, dek londjak kupiah pasuak, dek geneng kain lusuah njo. Nan diri Sutan Landjungan, ijolah malang nan tarajiah, mudjua takuwak kabalakang. galanggang usai didapati, balai lah langang awak tibo, garak takadia lah baitu, tak dapek pulo disasali. - Sangat tasada dibagian, taisak tangih dalam hati, 'djatuah badarai aia mato, rusuah tak ado bapamudjuak. Sadang dilamun buah pikia, dikusuik mamang djo risau, budi lah kamari marangkak, i jah kamari mandjala. Tapi dek suluah tak ado panarangi, alimu kurang dalam dado, budi marangkak tak mandapek, aka mandjala tak mato tak lalok, panek maetong2, pajah mambilang² mangabek. Habih siang baganti malam. 'badan rabah mato tak lalok, panek maetong2 ...., pajah mambilang2 [ 24 ]Page:Ragam Minang Gudjalo Maso.pdf/24 [ 25 ]kasau Paham bak untuang anai², angan2 manggiriak langik, "niat nak mentjapai 'bulan, balun lai djadi tabang kateh sadapo ganggang dari bumi, tubuah masiak sajok maranggeh, untung digilo awang2. Sampai dikitjuah angan2, lah dilantjuang agak2, tjadiak malam lah binguang siang. Tapi samantang pun baitu, papatah tak buliah dilupokan, kato bida batamu djuo, namun bapaknjo urang asa, lalu kaanak rintiak djuo. Lorong Tuanku Biopari, urang alim palito alam, suluah bendang dalam nagari, urang saba bapaham lilah. Lauik tanang lubuaknjo dalam, gaduang alemu djo bitjaro, tantu manurun ka nan ketek, bapak kuriak anaknjo rintjak, adat biaso nan bak kian. Agak lalah Sutan Landjuangan, pueh maadjun dek bapikia, pasai marunuik aka budi. Dalam dibimbang nan bak kian, sadang bamanuang duduak surang, takana waknjo dipapatah, kato hidaran tjaro Minang:
Tatumbuak biduak dikelok kan, tatumbuak kato dipikiri, pantangan adat rang putuih aso. Tak ladju dandang diaia, kagurun kito tadjak kan, tak ladju dandang digurun, kalangik kito lambuangkan. Tatumbuak paham dikampuang, angan baputa nak karantau. Nak tampak alam nan leba, nak tahu dipadang lapang, tampak maniru manuladan, untuak parubah nasib diri.
Baru tapikia nan bak kian, lalu dikana² bana, dibao duduak djo manuang, dirunuik djo aka budi. Paham dibao kanaratjo, bakeh timbangan dalam tubuah, bana. mo aka djo pikiran, bungkanjo tjinto kandak bana. Sapakat lahia djo batin. sakato muluik djo hati, bulek nan tidak bapasagi, pitjak lah buliah dilajangkan, bulek lah buliah digolekkan. Pikia habih timbangan sudah, udjuik satu pangana bunta, tunggang hilang barani mati, ka Tuhan untuang disarah kan, barih karantau ditapati.
Page Templat:Ppoem/styles.css has no content.Galat skrip: tidak ada modul tersebut "Ppoem". [ 26 ]Page:Ragam Minang Gudjalo Maso.pdf/26 [ 27 ]Hatilah tunggang nak badjalan
Tak dapek dirubah lai
Didalam djangko nan salapan
Nak kajo kuek mantjari.
Malang saketek nan mabibo
Rantau nan djauah kajidjalang
Landjungan tidak babalandjo
Aka habih pangana hilang.
Sadang diragu dek nan tidak, mandatang pikiran baiak, lah tibo bana nan elok, dapek, pangana maso itu. Awak lah njato kakarantau, badan kadjauah hanjo lai, korong kampuang alah katingga, mamak djan salah takadjuik, Datuak Andiko djan tagamang, ibu bapak baitu pulo, patuik bana baizin², luruih pulo berelah², nak sanang hati nan tingga, salamat awak nan pai. Manutuik adat tjaro Minang, kalau pai tampak pungguang, djikok pulang tampak muko. Rantjak didjalang mamak kanduang, tjantjang nan duo sagaragai, adat nan duo arantjano. Sungguah lahia bakanjataan, batin njo ado bamakaman, lauik ditembak darek kanai, sungguah pun kaia, nan dibantuak, ikan dilauik nan diadang. Lahianjo mamak nan didjalang, izin djo relah nan dimintak batin njo maharok paragihan, rahim tatjutjua kok lai ado, santun dimamak nan dinanti.
Pikia habih mudo badjalan, dalam garak raso mandatang, langkah tapek tidak kamungkin, mungkin tabudjua lalu sadjo. Manggarik ditapak tangan manggarik tangan nan kanan mambaleh katangan kida, tampan mandjawek manarimo. Sarantang mudo badjalan, nan tidak bahati bimbang, tekad bulek pangana bunta, udjuik tawalak kapaham njo. Tjukuik kaduo rantang pandjang, manampuah labuah nan baliku; masuak kadjorong kampuang dalam, mudiak Tandjuang titian aka, hilang sungai Talago Paham, kakoto Bulakan Pikia, kini lah tibo njo disinan Sampai Landjungan tangah laman, talajok pandang kateh rumah [ 28 ]Page:Ragam Minang Gudjalo Maso.pdf/28 [ 29 ]adok kaateh rumah gadang. Lah tampak Datuak Andiko, duduak badjuntai dipangadan, tjando diragu buah pikia, sadang tamanuang sorang diri, rupo tatariak dinan kurang.
Bahagian 2
LAH LULUIH MANGKO MALANTAI
TANTANGAN Datuak Andiko, maliek Landjungan datang, kamanakan kanduang nan lah tibo; duduak bakisa maso itu, katangah rumah nan gadang. Lah duduak diruwang tangah, basanda ditiang pandjang, dikunjah siriah sakapua, digeleng rokok sabatang. Sadang baniat nak manjalai, Landjungan tibo atch rumah, duduak dimuko mamak kanduang, basimpuah baselo kotak. Rokok nan sadang dapek rase, andai tibo rundiang mandatang, kadisabuik maso itu. bakato Sutan Landjungan:
Ampun lah mamak kanduang diri
Nan bagala Datuak Andiko
Sabab hambo datang kamari
Gadang mukasuik djo sangadjo
Mangko dituruik badan mamak
Adolah niat nan dikanduang
Aka habih paham talantak
Maagak nasib awak dikampuang
Banjak dek hambo nan mamusiang
Patuik disabuik pado mamak
Lai ko mungkin kini barundiang
Mananti izin dari mamak.
O! bujuang Sutan Landjuangan
Kamanakan kanduang badan hambo
Hati suni pikiran njaman
Sadang tabukak kiro2.
Elak langkah bujuang kamari
Rantjak kutiko Sutan tibo
Apo ko niat dalam hati
Rantjak lah sabuik pado hambo.
Mandanga djawaban mamak, lah mudjua Sutan Landjungan, sanang hati bukan kapalang, raso kabuliah nan diagak, lalu mandjawab njo sakali.
O! mamak dangakan malah
Lai malah clok palangkahan
Lah buliah izin nan sapatah
Danga dek mamak dirundiangkan.
Tantangan diri badan hambo, Jah tudjuah hari sam-pai kini, sadjak sapakan nan lah lampau, lah rintang duduak bapikia, mabuak djo manuang tiok hari. Angan lalu paham tatumbuak, aka ado usaho kurang, langkah singkek mahalangi, senteng tak dapek mintak bilai, Kok lamo bak tjoro iko, achia kalak jo kamudian, kok lambek bak masiah kini, mungkin dikitjuah angan², amuah dilantjuang agak2, nan bak ibarat bida rang tuo:
Sanang tak mambari diam
Seso tak mambari bakeh
Dek baalemu kapalang paham
Apo karadjo hilang laleh.
Lai hambo turuik kato bida, tjaro papatah rang di Minang, tatumbuak biduak dikelokkan, tatumbuak kato dipikiri". Tapi baalah manjabuiknjo, dek aka budi pandapek kurang, haram lilah kusuik salasai, sangkuik paik batambah dalam. Nan bak maheto kain saruang, [ 32 ]Page:Ragam Minang Gudjalo Maso.pdf/32 [ 33 ]tak kundjuang bakasudahan, rintang babaliak sinan djuo. Kini lah habib aka budi, tatumbuak paham dikampangangan baputa nak badjalan, hambo baniat nak karantau.
- Itu sabab hambo kamari
- Mamintak bana, pado mamak
- Malah dilihek dunia rami
- Paham tatutuik nak tabukak.
Mandanga rundiang nan taundjuak, kato nan dari kamanakan, nan tidak disangko², haram lilah taangan², paham Landjungan kabaitu. Pajah baliau dek bapikie, duduak tamanuang sakutiko, baru rundiang baliau djawab, bakato Datuak Andiko:
Mano lah garan ang bujuang
Kok itu man Sutan bintjang
Balun djadi kusuik dikampuang
Lah nak mantjinto rantau urang.
O! Bujuang pikia lah dahulu
Runuik lah paham djo nan tanang
Sadang dikampuang bujuang lai ragu
Kok kunun dirantau urang.
Kini baitu lah di bujuang, manuruik kato papatah, patitih satjaro adat, kalau kato tantu baasa, limbago hudjan njo bapuhun. Asa usua buliah nak tantu, tjubo juraikan pado mamak, apoko sabab karanonjo, bamulo paham dek ragu, nan djadi mamusiang bana, sampai manjingguang nak karantau. Malah disabuik pado mamak, samo ditimbang buruak baiak, kok untuang bana mandatang, nan bak papatah djo patitih:
Asa lai undang dikurasai
Tatjitjia samo dipiliah
Bapantang kusuik tak salasai
Tak ado karuih nan tak djaniah.
Baru mandanga kato itu, dek diri Sutan Landjungan, basambuik gajuang mamak kanduang, lalu mandjawab njo sakali. [ 34 ]Page:Ragam Minang Gudjalo Maso.pdf/34 [ 35 ]Templat:Block center
Tjubo lah mamak bac ba pikia, lajangkan pandang ka nan rami, sadang kapasa Indo Dunia, bahimpun asa dangan puruak, babagai matjam masjarakat. Hambo lihek hambo pandangi, dipikia rupo nan tampak, sampai didalam dihalusi, kok tak salah hambo bapaham, tasuo kato papatah „Labuah diasak rang kaladang, tjupak di. lilih rang manggaleb". Kok lamo bak tjaro iko, achia kalaknjo kamudian, alah lai limau dek bindalu. Tiliak njato lah dek mamak, limau lah banjak ruruik daun, tjanggah djo ranting lah maranggeh, mungkin lajua sam- pai kaputjuak. Kok lamo bak tjaro iko, kulik lah ma- nganduang aia, mumuak njo lapet kapanguba, tareh binaso hanjo lai.
Sawadjah tantang nan bak kian, tidak lah' hambo upek bana, bukannjo salah rang nan datang, mungkin njo pado kito djuo, tidak diasak sudung2. Hari lah lampau tangah hari, mato hari lak tjondong kabarat, sudung2 ditimua djuo, usah disasa kapanasan.
Manuruik warih nan didjawek, nan mamak adjakan pado hambo, kok tahun njato batuka, zaman biaso baraliah. Tapi sakarang iko kini, maso nan tidak kito tu- ruik, tatap di tjaro nan saisuak, kini lah maso rang kaladang, kito ditangah sawah djuo. Pikia dek mamak dalam², kalau bak tjaro iko kini, langkah kok tidak kito asak, mamado bak tjaro iko, sansai nan ketek ma- warisi. Achia kalak njo kamudian, arang habih basi binaso, tukang lah pajah dek manitik, matotah padiah kanai abu, namun usaho tak badjaso, hiduik tak samo djo rang datang, itu dek hambo nan marisau.
Dalam dibimbang nan bak kian, takana hambo dipapatah, lamo hiduik banjak dirasai, djauh badjalan ba-jak dilibek. Itulah sabab karanonjo, mako takana nak [ 36 ]Page:Ragam Minang Gudjalo Maso.pdf/36 [ 37 ]badjalan, nak manampuah rantau urang, nak maaliah²
langkah.
Niat manuka pamandangan
Malihek dunia tjaro kini
Tampat maniru manuladan
Untuak parubah nasib diri.
Templat:Block center
Mandanga kato kamanakan, tamanuang Datuak Andiko, balun lai paham nan udjuiknjo. Sungguah kok tampak2 apuang, sulik pikia mahalusi, lalu mandjawab Datuak Andiko: Templat:Block center
Sabab baitu kato bambo, lorong nan tumbuah iko kini, salahnjo pado kito djuo. Kito mauni korong kam puang, tak langkok rukun djo sjarat, banjak sagan' dari radjan, banjak lalai djo sanang, bari pagi dibuang², hari patang dikadja².
Kalau nan warih mamak djawek, pusako nan mamak tolong, basjarat mauni kampuang, barukun duduak di nagari. Tanamo awak urang kampuang, kasiah kapang-kua djo tambilang, suko batanam nan baputjuak, mamalibaro nan banjawo. Tapi sekarang iko kini, didalam korong kampuang awak, didunia Ramalan Budiko, salingkuang Titian Aka, labiah2 ditubuah bujuang, pandang djauah nan balajangkan, nan hampia tidak ditindjau, talansuang tindjauan paham, aka pandjang mangabek diri. Kalau dipakai nan baitu, angan2 mambao gilo, pabam waham mambao lalai, talampau leba dek maukua, talalu pandjang dek maagak. hinggo talangga dek pandjuluak, tapi tak sampai dek kaitan. [ 38 ]Page:Ragam Minang Gudjalo Maso.pdf/38 [ 39 ]Danga dek bujuang ditjuraikan, imanat guru nan dipatjik, sarato warih nan didjawek, pituah dari niniak mujang. Tjaro hiduik diateh dunia, diluangan bumi djo langik, mauni koto djo nagari, ampek tjorak djo ragamnjo. Partamo hiduik dibumi, itu nan hambo bintjang tjako, kasiah kapangkua djo tambilang, suko batanam nan baputjuak, mamaliharo nan banjawa, kuek badugo djo batahun Kalau baladang laweh2, djikok mantjantjang putuih2, usah lah tangguang mangupalang, mudo tanaman dek basiang, gadangnjo jato dek bapupuk. Kalau lai Tuhan bapambari, balu lai sadang lah balabiah, itu nan aka samparono, pikialah bujuang dalam².
Kaduo hiduik dilauik, sampan pangajuah kegadangan, langkok djo alat djo pakakeh, tahu diombak nan badabua, ingek di badai nan katurun, batiang kabadan sihat, sarato tjakap kapandaian. Kutiko usaho ado, samaso tulang lai kuek, bapantang karam dilauik, antah kok.mumuak dikalangan, tagak batukang tu namonjo.
Katigo hiduik diawang², samaso kapak lai rimbun, ikua pandjang sajok tadjumbai, tabang manjisi awan biru, nak kabaliak langik hidjau, niat nak mantjapai bulan, amuah mandjariang angin lalu. Tapi samantang damikian, siang djo malam dek baganti, hari tak tarang balalu, kok rumpang sajok nan dareh, lah patah kapak nan rimbun, tabutjuik ikua nan pandjang, katabang sajok maranggeh, kahinggok kuku lah ngilu, achia ka lak njo kamudian, kabumi djuo andam karam, itu nan dagang baniago, runuik pahamnjo dek Landjungan.
Dangakan kato nan kaampek, paparan andai panjudahi, hiduik dilangik njo rang tuo. Tudjuan kato nan baitu, sungguah batjinto kanan baik, kuek kaamal djo ulemu, niatan tunggang kan elok, iman taguah amalan. ta'at, nafsu dikungkuang aka budi, mungkin djo patuik nan mambateh, nan tarang djalan kaachirat, pandang ka dunia baukuran. Kalau tapakai nan baitu, mungkin bapadi pandai pulang, amuah baameh pandai datang. Itu [ 40 ]Page:Ragam Minang Gudjalo Maso.pdf/40 [ 41 ]nan hiduik dilangik, o! Bujuang runuik lah paham, bao
bapikia dek Landjungan.
Usah lah hati diparisau
Kato sapatah dipikiri
O! Mudo djan lai bujuang karantau
Huni lah koto djo nagari..,
Kajo mikin atau mularat
Bukan kampuang nan salah njo
Kok kurang rukun djo sarat
Hiduik dirantau seso djuo.
Habih rundiang Datuak Andiko, barisi nasihat djo amanat, langkok pitundjuak djo adjaran, disangko Landjungan lai kasanang, bak raso hatinjo lai kasuni, mandanga bintjangan kato adat. Tapi balain nan tasuo, musiah bandingan nan mandatang, gajuang basambuik dek Landjungan.
O! Mamak Datuak Andiko
Mandanga tutua djo rundingan
Tabukak raso njo kiro²
Tasingkok aka djo pikiran
Kalau dituruik salah satu
Satjaro biduik dibumi
Kok tak kapalang tantang itu
Labiah makan badjua padi
Tapi sakarang kini nangko, pihak didiri badan hambo, suko babuek nan bak kian, manuruik pituah mamak tjako. Taga dek sulik malakukan, angan lalu paham tatumbuak, disabuik sadjo nan kamungkin, dibilang ijo lai ganok, tibo dipapa lah gandjia. Sabab baitu kato hambo, na mudjua samaso mamak, nan untuang samusin mandeh, malang balungguak maso hambo Kaba barito hambo danga, samaso mamak dek mudo, dizaman mandeh dahulu, pipik sikua ladang njo laweh, bumi sa- nang padi mandjadi. Mandeh lah rintang dio sukatan, mamak malawan dunia urang, bapantang kuju dinan rapek, dunia nan sadang baiak katjak. [ 42 ]Page:Ragam Minang Gudjalo Maso.pdf/42 [ 43 ]Awak taganggam dihulunjo, sadang baranang dinan dalam, salasai maukia papan lawea, badjanang baapo nan ka tidak, pueh malapeh kandak hati. Kini dek malang untuang hambo, dek laku mamak djo mandeh, hambo lah kajo di tundjuak, lah bakabau saribu, djalang. bapadi salumbuang hampo, ladang tagadai samo awak, sawah tapatjik dinan kajo. Dirumah. pinggan tak sadang, disawah pangkua balabiah, itu nan hambo tang- Ruang kini, kadalam djatuah aia mato.
Kini ko hambo nak badjalan
Sambia mantjari kiro²
Tapi dek mamak bagalangkan
Tampan mularat kabalamo.
Taisak tangih duduak sorang
Takana duntuang diri
Kok tantu sisiak nan malang
Dikarek sarueh djari.
Dek rundiang Sutan Landjungan, tasingguang Datuak Andiko, tagisia hati nan nurani, pajah malulua manarimo. Pandjang dikarek kamanakan bapantjuang pereng djo nan bana, kaberang djo bangih tak saleso. Rundiangnjo basandi alua patuik, didalam bana kasamonjo dilingkuang djangko nan salapan, djo saba gajuang ba sambuik, bakato Datuak Andiko:
Usah baitu buah bandai
Bujuang dangakan rundiang
Tak elok rundiang manjandiang
Kato sandiang malukoi.
Biaso tuah balega
Kajo biaso mangalupak
Hambo nan usah bujuang sasa
Bukan dek tjongkak badan mamak.
Manuruik adat nan bapakai
Dalam lingkaran bida kito
Habiah lasuang tandeh marunggai
Namun alua baturuik djuo.
lah badiri, soko lah patuik dibangun, gadih lah tuik badjundjuang.
Mupakat sado warih nasab, nan sapajuang sapatagak, nan salingkuang tjupak adat, mantjari bulek nak sagulek, mantjari pitjak nak salajang, alua kok alah kadituruik, adat kok alah kadipakai. Lah sudah balitjak pinang, salasai batapuang batu, bulek nan tidak bapasagi, pitjak lah buliah dilajangkan. Kato saukua samo pandjang, rundiang saukua lahia batin, tuah sakato dima- makai, bahaso dunia ka diadang, sakali mangambang puro, duo tigo hutang tabajia. Tjantjang nan duo sagaragai, adat nan duo sarantjano, satu mangambang nan balipek, duo djo halek marapulai. Sabab dek dunia ka diadang, dipakai adat nan katigo, banamo balambang urek, tjantjang tindiak dikorong kampuang, halek sakato sanagari. Kok kateh tahambun djantan, kabawah tasasai bulan, himbauan sisiak palapah, dunia mangirokkan daun, halek manangkuik kan tjawan. Tumbuah mangatjak nan baitu, tak ameh bungka diasah, tak aia talang dipantjuang, tak bareh atah dikisiak, tak kaju djandjang dikapiang, dek bujuang dima katantu.
Didalam adat djo limbago, kalau maugatjak nan baitu, buliah mangisa sawah ladang, tampat mandjua djo manggadai, ado lah ampek tampat tumbuah. di maik nan tabudjua, kaduo dirando tak balaki, katigo kampuang tak badiri, kaampek soko tak tabangun, tampat barabih nan bak kian, ijo bak andai kato bida:
Templat:Block center [ 46 ]Page:Ragam Minang Gudjalo Maso.pdf/46 [ 47 ]Lai nan elok hambo tjinto
Baniat djuo manabusi
Tapi dok dajo. balun ado.
Mamak nan usah disasali.
Mandanga kato nan bak kian, dek diri Sutan Landjungan, takana kato nan talansuang, tjameh dimuluik nan tadorong, mamak kok bahibo hati. Tapi dek bana nan disabuik, tidak baniat mangatoi, hanjo manjabuik nan taraso, djadi pidoman maso datang, didjawab djuo rundiang mamak, bakato Sutan Landjungan:
Ampun lah mamak kanduang hambo
Tantangan rundiang hambo tadi
Usah mamak salah tarimo
Tidak maupek manjasali.
Sabab baitu kato hambo, rundiang mamak nan dahulu, pituah mamak nan saisuak, dek hambo bapatjik harek, baganggam bana taguah2, djadi alemu dalam dado, untuak dipakai siang malam, dunia achiran nan santuso. Pituah mamak maso itu, haram lilah hambo kok lupo, patang pagi diangan2, tak lupuik dikiro², kalau nan, hutang dipangulu, ado lah ampek nan banjaknjo. Satu manuruik alua nan luruih, alua adat alua pisoko. Kaduo manampuah djalan nan pasa, djalan dunia djo djalan achirat. Katigo mamaliharo tangan harto pusako, kalau, ketek dipagadang, djikok buruak dipaelok. Kaampek mamaliharo anak kamanakan, dibimbiang lahia djo batin, awal djo achia nak salamat. Tapi sekarang iko kini, pihak dek diri badan mamak, dek manuruik alua adat, dek manampuah djalan dunia, tjaia tangan harato pusako, binaso anak kamanakan. Sungguah ijo dalam balaki. dikorong kampuang tak badiri, sarato djo soko tak tabangun, buliah mangisa sawah ladang, patuik manjua djo manggadai, ado ukua djo djangkonjo, lai bahinggo babateh. Pado pikiran hati hambo, untuak sakiro tatariak, baban sakiro tabao, pakajan saukuran ba[ 48 ]Page:Ragam Minang Gudjalo Maso.pdf/48 [ 49 ]dan, bajang2 sapandjang tubuah. Diagak mangko diagiah, dalam awal dikana achia, dalam suko dikana duko. Tapi dek diri badan mamak, tabantang djalan nan ampek, bakeh malindang mahabihkan, tampat malitjin manandehkan. Ijo nan elok kito pakai, tapi tak buliah dilusuahkan, bana nan lamak kito makan, tapi tak buliah dihabihkan. Dek mamak tidak baitu, djalan nan ampek mamak turuik, tidak baukua djo badjangko, tidak babinggo babateh, hanjo manuruik kandak hati, hawa napasu dituruikan, tidak manuruik kandak bana. Tatompang dunia rang haluih, tatampuah djalan ibilih, takentjong kanapasu sjetan, sampai tasuo kato bida:
Dek londjak kupiah pasuak, dek tjongkak badan binaso, dek geneng kain lah lusuah, dek sombong ameh lah habih". Hawa tak manuluk pati, adat dibalun tjupak lapan, napasu manjeso batang tubuh, iko lah djinih bakasan njo, dek mamak dunia lah tahadang, sansai njo kami manangguangkan. Sawadjah tantang nan bak itu, mamak nan tidak hambo upek bana, dalam nagari kito nangko, adat dek tidak didalami, salam tak sampai kakasiak, samo babuek nan bak kian. Kok lamo bak tjaro iko, kok lambek bak masiah kini, mularat korong djo kampuang, sampai bak kato urang tuo.
Baun nan bak tabuang djabek, bak sidamang kapanasan, apo tidak nan ditaruah, ruok nan bak ruok kintjuang, galagak mahimbau², baun sahari padjalanan, haram balado bagaram, namun pariso hamba sadjo, itu nan labiah hambo rusuahkan". Page Templat:Ppoem/styles.css has no content.Galat skrip: tidak ada modul tersebut "Ppoem".
Itu rundingan kamanakan, tagamang Datuak Andiko, rundiang dielo kanan bana, dirunuik djo aka budi, dibao paham kanan bana, taraso ijo dalam hati, kato tak dapek di musiah, rundiang bana baa mambandiang. Ka[ 50 ]Page:Ragam Minang Gudjalo Maso.pdf/50 [ 51 ]na lah Datuak. Andiko, alemu ado nan dikanduang, walaupun tidak satjukuiknjo, kiro panimbang buruak baiak, basisiah djo asah bata.
Labiah2 diri baliau, lah lamo hiduik didunia, umua landjuik paham lah tanang, pandai manjibak manjisiahkan. Walau salah kadjo saisuak. dek njato, bana dinan ketek, tak amuah berang manarimo, djo tanang sadjo mandangakan. Dek hati tunduak kanan bana, rundjang, lah sulik mandjawabnjo, habih, aka djo pikiran, lah ibo hamat bak batjatua, lalu bakato maso, itu
O! Bujuang kamanakan mamak
Mandanga tutua djo bitjaro
Aka habih paham talantak
Raso tatumbuak kiro².
Mamak tasasak dibitjaro
Sulik manimbang buruak baiak
Bedo manampuah, angguang gajo
Pasai lah budi manjalisiak..
Kini baitu lah dek bujuang
Supajo karadjo nak djan mungkia
Tibo di gantang mamak landjuang
Elok lah mamak bao bapikia.
Nak asah bungka kataradju
Paham nak naiak katimbangan
Mamak badjandji lah dahulu
Saba lah bujuang manantikan.
Duo hari tjukuik katigo
Bujuang babaliak lah kamari
Landjungan datang lah baiko
Rundiang disitu diputusi
Mandanga djawaban mamak, diam sadjo Sutan Landjungan, mamak lah sasak pamikiran agak sabanta antaronjo, baru lah kato mudo djawab: [ 52 ]Page:Ragam Minang Gudjalo Maso.pdf/52 [ 53 ]Templat:Block center Rundiang habih kato tak putuih, ketjek nan sadang tabangkalai, fundiang tagamba balun sudah, rago mananti djandji tibo, badjalan Sutan Landjungan. Lahtingga Datuak Andiko, duduak diragu buah pikia, pajah manimbang dalam hati, sulik batenggang dalam raik. Taga dek rundiang kamanakan, sampai tasasak dibitjaro, hilang aka hilang ma’rifat, di buek rimbo kadjandji, Nak dapek tabiang nan bakelok, nak buljah tandjuang Nan baliku, rago mantjari aka budi. .Sadang batengang dinan sulik, mandatang bana nan elok, lah tibo Ptkiran baiak, duduak sorang basampik2, basamo mangkonjo lapang. Sadang tamanuang sorang diri, mupakat djo kiro2, batolan djo aka budi, timbua pikiran djo Pangana, taragek Tuanku Biopari, ajah kanduang Sutan Landjungan, rantjak mupakat djo baliau, nak tibo tuah disakato. Pikia habib pangana sudah, badjalan Datuak Andiko, mandjalang Tuanku Biopari, kagalanggarg sidiak djo bana, mantjari paham nak saukua, pikia nak samo dihalusi.
Bahagian 3
TABIK SANTAN DEK MANGILANG
DEK LAMO lambek didjalan, Datuak Andiko sorang diri, dihiliakan labuah nan pandjang, maampuah kelok pandakian, tampak surau Lawang Chairani. Bakeh maniliak djalan dunia, mantjinto djalan ka achirat, pintu nan duo kabaikan, situ sjariat dipanjato, [ 54 ]Page:Ragam Minang Gudjalo Maso.pdf/54 [ 55 ]hakikat sanan dipatarang, tampat tarikat dipadalam, ma' ripat nak bulek kanan satu. Gondjong mandjulang kaudaro, luruih maruntjiang adok kateh, bulek manudju ka Tuhanan, tidak manjimpang ka Ilahi. Sampai baliau dihalaman, dibasuah kaki didjandjang, naiak sakali kateh surau, lah tampak Tuanku Biopari, baru sudah sambajang zuhur. Baliau nan sudah zikir, tasabiah ditangan djuo, tadanga salan dari pintu, maliek adok kahalaman, lah tampak Datuak Andiko. Salam badjawab dek baliau, Datuak Andiko tibo dihadapan, saba- lun badjawek tangan, sambia duduak rundiang kalua, bakato Datuak Andiko:
Mano Tuanku Biopari
Ajah kanduang Sutan Landjungan
Lah lamo hambo tak kamari.
Tuanku djawek malah tangan.
Rungiang habih tangan taundjuak, basambuik djo suko dek Tuanku, basupaha badjawek tangan, mandjawab Tuanku Biopari:
O! tuan Datuak Andiko
Ijo lah lamo tak kamari
Kini lah tibo tuan disiko
Apokoh niat dalam hati.
Kasad sangadjo tuan datang
Dek tibo maso kiniko
Adoko maro nan malintang
Tjubo lah tuan babarito.
Mandanga kato nan bak kian, rundiang Tuanku Biopari, tak rago bapikia pandjang, mandjawab Datuak Andiko:
Kok itu tanjo Tuanku
Dek tibo hambo kini nangko
Rundiang tagantuang nan maragu
Sampai tatumbuak kiro²
Mandanga kato Datuak Andiko, dek balun tantu udjuang pangka, tak tarang asa djo mulo njo, tapikia Tuanku Biopari, sulik baru maelo paham, balun lai tampak tudjuannjo, lalu batanjo lah Tuanku, bakato Tuanku Biopati:
Page Templat:Ppoem/styles.css has no content.Galat skrip: tidak ada modul tersebut "Ppoem".
Manuruik adat rang di Minang
Elok nagari dek panghulu
Budi nan buruak kok tarapuang
Tatjampak puntiang dari hulu.
Page Templat:Ppoem/styles.css has no content.Galat skrip: tidak ada modul tersebut "Ppoem".
Kini baitu lah dek tuan
Nak habih kilan dihati
Lahjakan raik nan tasimpan
Nak samo kito mamikiri
Baru mandanga kato nantun, nan diri Datuak Andiko, maraso malu dalam hati, kato bakieh djo badjamak, rundiang balapa' bamaana, ketjek manjambilu bamban, tadjamnjo haluih malukoi. Tapi dek urang bidjak Sano, walau bak mano ragam dunia, iman didado tak barombak, nan paham tatap dikandungan, lalu mandjawab maso itu:
Page Templat:Ppoem/styles.css has no content.Galat skrip: tidak ada modul tersebut "Ppoem". [ 58 ]Page:Ragam Minang Gudjalo Maso.pdf/58 [ 59 ]Dihari nan sahari kapatang, hambo nan duduak sorang diri, lah datang Sutan Landjungan, sampainjo naiak kateh rumah. Lah sudah badjawek salam, duduak lah kami babitjaro, sabuik manjabuik nan takana. Sangadjo hambo didjalangnjo, ijolah handak mintak izin, handak badjalan pai karantau. Hambo sudi hambo siasek, dipakai muslihat djo tindjauan, nan djadi sabab karanonjo, mangko pangana nak' karantau. Dek diri Sutan Landjungan, raik nan tidak basuruakkan, batin babukak pado hambo. Nan djadi bana maragu, hiduik tak samo djo nan banjak, dunia rang kampuang tak taturuik. Hambo bari pamandangan, bagai adjaran djo pitundjuak, babaliak panggang bakeh hambo. Hambo lah. djadi panjasalan, tukang barabih djo batandeh, samaso mangatjak dunia, musin kito mamakai adat, dek baralek djadi pangulu, sarato djamu marapulai.
Page Templat:Ppoem/styles.css has no content.Galat skrip: tidak ada modul tersebut "Ppoem".
Hambo inok hambo manuangkan, kalau dilapeh njo karantau, hilang sumarak korong kampuang, tagamang. kito djo mandehnjo. Mudo tangga pinang sabatang, kito kok sakik ngilu paniang, atau kok damam2 alang. tak ado nan kadihimbau, lain dari badan injo.
Hambo tahan tidak tatahan
Bagai manahan aia hilia
Tasasak hambo dek rundingan
Hambo djawab rundiang djo pikia.
Page Templat:Ppoem/styles.css has no content.Galat skrip: tidak ada modul tersebut "Ppoem". [ 60 ]Page:Ragam Minang Gudjalo Maso.pdf/60 [ 61 ]Habih rundiang Datuak Andiko, tamanuang Tuanku Biopari, agak mandalam parasaan, adokoh nan lain dari itu, nan manjingguang hati anak, mangko nak lari karantau.
Kok hanjo balun padiah bana, rasonjo balun kabaitu, balun patuik mambao djauah, lah nak batjanggang djo nagari. Tabajang didalam hati, talinteh dikiro2, dek Tuanku Biopari, mungkin nan lain ado pulo, nan labiah mahibo bana, mandjawab Tuanku Biopari:
O! tuan Datuak Andiko
Mamak kanduang Sutan Landjungan
Tasirok darah didado
Mandanga sibujuang nak badjalan.
Dek tuan tjubo pikiakan
Runuik lah paham dinan labia
Kok djadi mudo badjalan
Manangih puti Sari Dunia.
Injo tungganai rumah gadang
Tungga babeleng dek mandeh
Bak tali sahalai nan tabantang
Putuih tak ado kapauleh.
Pado pandapek hati hambo, nan diri Sutan Landjungan, kok hanjo alang kapalang, kok balun manjakik bana, raso njo balun kabaitu, balun nak djauah dari kampuang.
Apoko garan nan manjusah, nan labiah manjeso hati, sampai manjingguang parasaan, mangko amuah tjanggang djo kampuang, ibu djo bapak ditinggakan. Kok lai tasingik pado datuak, buruak baiak dalam bajangan, kok kuma buliah kito sasah, bagabuak nak hambo ampeh. Atau salisiah njo djo datuak, dilahia nan tidak tampak, dihati bujuang kok mandandam, kusuik nak hambo salasaikan, karuah nak hambo mampadjaniah. Hutang dek hambo rang sumando, untuak mangapa nan awak bana, antaro djo badarai, walau pun anak wak bana, antaro djo [ 62 ]Page:Ragam Minang Gudjalo Maso.pdf/62 [ 63 ]mamak rumah, namun untuk wadjib ditariak, nan baban dibao djuo.
Malah lah tantu nan marisau
Lah dapek samo dipikiakan
Kok ado pantangan nan talampau
Dek mamak pado kamanakan,
Kok hanjo tidak baitu
Patjah tak rago tatimpo
Ibarat sungai tak bahulu
Sulik mantjari muaro njo
Nak dapek samo dipikiakan
Supajo siang bak hari
Dek tuan elok lah lahiakan
Bajangan sabab kok lai njato.
Dek rundiang Tuanku Biopari, maraso Datuak Andiko, mandalam dibatin parasaan, pajah bapikia kamandjawab.
Lah sulik kamari antah, lah sendjang sagalo bedo, runtjiang kok kamari mantjutjuak, kok salah batuka samek, dalam salasai kusuik tibo, lauik kok karuah dek ikan, gunung kok hilang dek kabuik, hati dibatin bagisiran. Sambia maagak parundingan, mandjawab kato djan tadorong, lalu bakato Datuk Andiko.
Mano Tuanku Biopari
Kalau baitu buni tanjo
Tidak salisiah antaro kami
Hambo nan kanai dek bitjaro.
Mangko sibujuang nak badjalan
Ado dek injo nan maraso
Hambo nan djadi panjasalan
Hiduik dikampuang tak santuso.
Ditiliak kasawah ladang
Dipandang harato pusako
Sawah banjak makan tak sadang
Harato lah ditundjuak sadjo.
Baitu asa djo mulonjo
Sutan Landjungan dek nak pai
Lai ditupang djo bitjaro
Karantau djuo nan dihati.
Pajah batinggang badan hambo
Sampai tasasak dek rundingan
Itu sabab hambo kaiko
Baa njo kito manggalangkan.
Lorong Tuanku Biopari, mandanga rundiang Datuak Andiko, tabajang didalam hati, tagamba diutak banak, dirangkuah punggung kadado, nan raso Sutan Landjungan, sudah tapaham dek baliau. Walau pun balun njato bana, namun dek anak lah bapaham, nan mabibo dihatinjo, kok dirangkuah kabadan diri, dielo katubuah awak, mamandang sawah djo ladang, ditiliak harato pusako, lah namo sadjo nan diawak, harato lah urang mamiliki. Patuik pulo barusuah hati, awak disabuik urang djuo, sianu dikorong kampuang, tuah tabendang kalangik, mulia taserak kabumi, kini lah tingga disabutan. Lah bakabau saribu djalang, bapadi salumbuang hampo, bamamak kajo dirantau, sairiang namo balain rupo. dunia tak samo djo nan banjak, ijo patuik bahibo hati. Mandjawab Tuanku Biopari:
Tuan dangakan buah andai
Sawadjah tantangan itu
Sulik lah paham mampaberai
Rueh nan balun njato buku.
Kini baitu lah dek tuan
Supajo putiah nak djan bakuma
Nak njato tarang bak bulan
Rantjak lah kito tindjau bana.
Kito himbaulah sibujuang, dipanggia Sutan Landjungan, nak habih kilan dibati, nak djaniah kalang dimato.
Malah sahadok samuko, sahabih sudi djo siasek, karuak lah sahabiah gauang, awai lah sahabih raso, habih dajo baban talatak, tibo paham aka baranti, tidak man[ 66 ]Page:Ragam Minang Gudjalo Maso.pdf/66 [ 67 ]ham aka baranti, tidak manduo tjinto lai, bana disitu. maruponjo. Tapi samantang damikian, bapadu padan lah kito, nak lahia simpanan bati, batin disimpan nak tabukak. Datuak manahan pai karantau, hambo maudji Galam dangkek, manindjau raik nan tasimpan.
Dilahia kito batuka, dibatin panam sasuai, kito salisiah bak kilangan, batingkah,bagai talempong, sungguah batalun bak bagandang, buni disitu mangko elok, di sanan lagu mangko dapek. Hambo pasang gurindam baruih, pakai dek tuan tangguak malaju, nak tabukak kato hatinjo, baitu pandapek hamico, apo pikiran hati tuan.
Tantangan Datuak Andiko, dirundiang Tuanku Biopari, tapaham dikiro², taraso bana dalam hati, Dek sasuai djo pandapek, saukua djo paham diri, tak rago bapikia pandjang, lalu bakato njo sakali.
Kok baitu kato Tuanku
Paham sasuai tak salisiah
Malah manjauak tibo kahulu
Tantu dapek aia nan djaniah.
Sudah barundiang djo Landjungan
Lah dapek kato nan tarang
Manjarah kito kabagian
Takadia samo dipakalang.
Kini baitu lah dek Tuanku
Nak samo suni dipikiran
Buruak bajak buliah nak tantu
Elok djapuik Sutan Landjungan.
Habih rundiang Datuak Andiko, lah' njato paham tak batuka, mandjawab Tuanku Biopari:
Kalau baitu kato tuan
Lah sapakat kito baduo
Disuruah djapuik Sutan Landjungan
Mananti lah tuan sakutiko.
Putuih kato habih rundingan, lah tingga Datuak An[ 68 ]Page:Ragam Minang Gudjalo Maso.pdf/68 [ 69 ]Templat:Block left
Pakiah Malin dangakan kato
Mari sabanta dirundiangkan
Bujuang ka hambo sarajo
Mandjapuik Sutan Landjungan.
Pihak didiri Pakiah Malin, mandanga guru mahimbau, bakisa duduak njo sakali, mangadap Tuanku Biopari, ditakuakan kapalo nan satu, diundjamkan lutuik nan duo, lalu barundiang djo sopannjo.
Ampun lab ajah kanduang hambo
Kalau itu ajah titahkan
Apo kaba ka hambo bao
Kapado Sutan Landjungan.
Mandjawab Tuanku Biopari:
Manolah garan Pakiah Malin, kok banjo kaba kadibao, tidak lah ado rundiang batin, barito elok disampaikan, kaba elok kabujuang bao.
Bujuang badjalan malah kini
Kakampuang Sutan Landjungan
Kakoto Ramalan Budi
Datang kaiko injo suruahkan.
Dapek dek Pakiah mantjari
Djapuik tabao sakaliko
Katokan kami mananti
Djo diri mamak kanduangnjo.
Mandanga titah dari guru, lalu mandjawab Pakiah Malin, sarato taratik haromatnjo. [ 70 ]Page:Ragam Minang Gudjalo Maso.pdf/70 [ 71 ]
- Bari ampun hambo dek alah
- Kok itu titah pado hamba
- Rantjak hini hambo malangkah
- Do'akan djapuik nak tacao
Rundiang sudah kato lah putuih, lalu badjalan Pakiah Malin, mandjapuik Sutan Landjungan, titah guru didjudjuang tinggi Mudo badjalan sorang sadjo, kakoto Ramalan Budi, ka Sungai Talago Paham, mambao kaba djo rundingan, udjuik satu pangana bunta, haram manjimpang kanan lain.
Pakiah Malin urang nan tjadiak, murik Tuanku Biopari, urang saba kasihan Allah, kasajangan guru djo kawannjo, kokoh mamegang amanat, badjalan djuo maso itu. Lapeh dilaman surau gadang manampuah djalan nan bakelok, tibo dilabuah nan basimpang, tidak majimpang kiri kanan, paham bunta udjuik njo satu, haram mangentjong hilia mudiak, djalan nan luruih nan njo turuik. Dek lamo lambek didjalan, lah dakek hampia katibo, Pakiah tak lupo diganggaman, kawannjo paham djo alemu, bapidoman hadis djo dalil, iman nan taguah nan mambimbiáng. Kini lah tibo njo disitu, didusun Bulakan Pikia, di Sungai Talago Paham, lah tampak Sutan Landjungan, lalu njo djalang njo hampiri. Lah sampai batamu muko, basupaha badjawek tangan, batuka salam timba baliak, bakato si Pakiah Malin:
Adiak ai Sutan Landjungan
Sabab hambo kamari nangko
Hambo datang mambao pasan
Dari ajah djo mamak kito.
Mamak djo ajah lah mananti
Handak batamu djo Landjungan
Itu sabab hambo kamari
Djapuik tabao baliau suruahkan.
Mandanga pasan ajah kanduang, nan diri Sutan Landjungan, agak tatjameh dimulonjo, kudian baru takana [ 72 ]Page:Ragam Minang Gudjalo Maso.pdf/72 [ 73 ]rundiang tagantuang nan dahulu, djo diri Datuak Andiko, kato tagamba balun sudah. Tapikia didalam hati, talinteh dikiro², tidak lain tidak lah bukan, dek ajah itu njo himbaukan, mandjawab Sutan Landjungan:
- Mano lah tuan Pakih Malin
- Kok itu pasan nan dibao
- Tagamang insan dalam batin
- Dek djapuik tabao kini djuo.
- Maagak titah dari mamak
- Sarato ajah kanduang diri
- Babagai kamungkinan dalam agak
- Tjameh rasonjo dalam hati.
- Sakik koh ajah kanduang badan
- Atau mamak Datuak Andiko
- Dek tuan sugiro lah katokan
- Nak aman dikiro2.
Putuih kato Sutan Landjungan, mandjawab gulo Pakiah Malin:
O! mudo Sutan Landjungan
Kalau itu nan ditanjo.
Tidak lah ȧdo nan bak kian
Baliau sihat kaduonjo.
Atau hanjo akan sabuah
Sabab hambo datang kaiko
Mambao titah dari ajah
Mandjapuik Sutan kini djuo.
Elok badjalan kito kini
Usah kito lalai bana
Ajah djo mamak lah mananti
Digalanggang sidiak djo bana.
Habih rundiangan Pakiah Malin, tibo djawaban dek Landjungan, lalu bakato njo sakali:
- Kok itu kato tuan Pakiab
- Titah tak dapek dilalaikan
- Paham nan tidak basalisiah
- Malah kini kito badjalan. [ 74 ]Page:Ragam Minang Gudjalo Maso.pdf/74 [ 75 ]
- O! tuan sugiro malah
- Ajah djan pajah manantikan
- Dabululah tuan salangkah
- Dibalakang hambo mairiangkan.
Rundiang habih kato lah putuih, paham sasuai tak batimbang, sabuah tidak nan batuka, badjalan mudo kaduonjo, pai mandjalang ajah kanduang, sarato diri badan mamak. Mudo badjalan samo gadang, bak pinang dibalah duo, sorang pajuak nan sorang lampai, Pakiah rantjak Landjungan djumbang, samo elok kapamenan, bagai barabah tabang duo, mamiliah hati lah ragu: Dek lamo lambek didjalan, sampai sarantang duo rantang lah tingga koto Ramalan Budi, tibo di Galanggang Sidiak djo Bana, naiak sakali kateh surau. Salangkah lapeh dari pintu, tampaklah Datuak Andiko, sarato' djo ajah kanduang, mambari salam kaduonjo; datang balasan dek tuanku; djo mamak Datuak Andiko, balasan salam nan taundjuak. Tibo dimuko ajah kanduang, duo djo diri badan mamak, taundjuak tangan nan kanan, badjawek salamnjo sakali. Lah duduak Sutan Landjungan, sarato djo Pakiah Malin, diundjamkan lutuik nan duo, ditakua kan kapalo nan satu, barulah rundiang dilalukan, bakato Sutan Landjungan:
- Ampunlah ajah badan hambo
- Sarato djo mamak kanduang diri
- Mandanga pasan nan tibo
- Tasirok tagamang diti.
- Sakik ko garan diri ajah
- Mamak kanduang ko nan damam
- Bari lah hambo kaba asah
- Nak sanang hati nan waham.
Mandanga kato anak kanduang, mandjawab Tuanku Biopari:
- Nak kanduang Sutan Ladjungan
- Pintjuran darah dikaniang
- Sabab bujuang hambo rasahkan
- Bukan dek sakik ngilu paniang [ 76 ]Page:Ragam Minang Gudjalo Maso.pdf/76 [ 77 ]Atau hanjo akan sabuah, ado. dek ajah nan maraso, nan takana dalam hati, patuik diusua dipareso, adok kadiri badan anak. Kito nak barundiang2, sabuik manjabuik nan taraso, duduak barundiang bahadapan, djo diri mamak kanduang ang. Kaba barito hambo dapek, dari tuan Datuak Andiko, bujuang manjabuik nak badjalan, hati nan tunggang nak karantau, nak mauni koto urang. Manuruik pikiran ajah, rantjak pulo maaliah langkah, manuka2 pamandangan, sambia mantjari2 raso, tapi bukan bak bujuangko. Urang baduo batigo, lai nan pai banan tingga, atau tungga pinang sabatang, tak ado ibu djo bapak, lah habih kakak djo adiak, dirumah hiduik tak santoso. Tapi didiri badan bujuang, ibu tuo ajah lah gaek, anak tungga pinang sabatang, karanap karantau urang, pikia lah bujuang dalam². Kok malang tibo, dikami, dapek sangketo tak disangko, atau kok sakik ngilu paniang, tjondong sialab. kamanungkek, rabah siapo managakkan, aduah sialah kadihimbau, timbang dek bujuang baiak².
Page Templat:Ppoem/styles.css has no content.Galat skrip: tidak ada modul tersebut "Ppoem".
Mandanga pikiran ajah kanduang, djauah balain dari mamak, kato barisi djo nan bana, ijo tasuo kasamonjo, lah sulik manjabuik raso, tahambek dek raso batin, hubungan anak djo ajah, tali rahim djo ibu bapak, rumik Landjungan dek bapikia. Tapi samantang pun baitu, paham nan tidak njo suruakkan, walau bak mano mambedonjo, sabab djo ajah kanduang diri, tak guno batin dilinduangkan. Malah disabuik kato, hati, dilahiakan nan isi paham, kok pandjang bialah nak bakarek, balabiah baitu pulo, lai ajah kamangguntiang, djadi pitundjuak pangadja, kaawak djuo paidah nio. Lah habih bimbang djo ragu, barani karano bana, kok takuik karano salah, tak guno bapikia pandjang, mandjawab Sutan Landjungan: [ 78 ]Page:Ragam Minang Gudjalo Maso.pdf/78 [ 79 ]Page Templat:Ppoem/styles.css has no content.Galat skrip: tidak ada modul tersebut "Ppoem".
Pandang dek ajah hilia mudiak, didalam korong kampuang hamboko, kami nan samo² gadang, banjak mambuang2 maso, labianjo djadi urang tani, duduak basawah baladang. Tapi nan karadjo patang pagi, banjak sanang dari seso, babilia mudiak nan labiah, dari mangganggam tangkai pangkua; hari nan habih dek kutjikak, maso tabuang dek kutjindan Kasawah mambali bareh, kaladang makan tak sampai, tanah laweh sajua mambali, awak rang tani djanjo awak, alang djangganjo tu ajah bại. Hambo nan tidak nak baitu, tidak tapaham nan bak kian, batjinto bana nak batani, duduak basawah baladang, hiduik dibumi kato mamak, tjupak piawai kato ajah, nak hasià niat djo mukasuik, supajo buliah tjinto hati. Tapi tak dapek, malakukan, alam leba pandang wak sampik, tanah diurang tapatjiknjo, sawah rang lain mamiliki, hanjo baputiab mato sadjo. Sabab karano dek baitu, mangko tatjinto nak karantau, nak manuka pamandangan, panambah aka djo bitjaro, kok untuang pambari Allah, kaubek hati nan binaso, tabangkik batang tarandam, sansai mularat nak djan lamo.
Page Templat:Ppoem/styles.css has no content.Galat skrip: tidak ada modul tersebut "Ppoem".
Mandanga rundiang anak kanduang, pikia Tuanku Biopari. agak marusak dipikiran, maraso hibo dalam hati, anak mudo sadang nak dunia, awak mudo Karato habih, djoa dituruik alua patuik, apo nan tumbuah dalam kampuang Kok ado halek dj djamu, tibo di adat nan bapakai, himbau djo apo disahuti, panggia djoalah: dituruti, tampan tasisiah dari urang. Dek mamak taraso pulo, takana karadjo awak, samaso mangatjak dunia, [ 80 ]Page:Ragam Minang Gudjalo Maso.pdf/80 [ 81 ]kini njato tjilakonjo, ukua djo djangko tak dipakai, talampau leba dek maukua, tibo bak mandi dikiambang, palak lapeh gata mandatang, badarah kuku dek manggarik, sansai nan ketek manangguangkan.
Tapi baalah mangatokan, lah bakaua dibaliak mati, manggaro sudah manuai, mangadja urang tak pai, tidak kaado paidahnjo, kapalo sadjo nan kapusiang. Lah samo sendjang kaduonjo, sulik malunak mambanari, barundiang tahimpik kato, bakato takalang lidah, lah rumik manjabuik raso. Tapi nan diri badan ajah, lai bak gala bak rupo, biopari pantun ibarat, pandai barundiang lamak manih, baso baik gulo dibibia, walau bak mano dalam hati, dimuko tidak kalihatan, tutua rundiangan bak tangguli, rantjak didanga urang, talipua djuo nan dibatin, bakato Tuanku Biopari:
Page Templat:Ppoem/styles.css has no content.Galat skrip: tidak ada modul tersebut "Ppoem".
Hanjo nan paham bati bujuang, nak manuka tjorak hiduik, maniru nan diurang, untuak parubah nasib diri, itu nan kandak tjinto bana. Tanamo kito umat nabi, nan anak tjutju Hawa djo Adam, nikmat Tuhan kito pakai, paguno aka djo alemu, kadjadi suluah djo pitundjuak, tibo disulik tjaro iko, aka disiko tapakainjo, sipat alemu mambagikan. Tinggang bitjaro bujuang nantun, nak maninggakan kami ibu bapak, maso lah tuo tjaro kini, kok kareh anak tantang itu, baa njo kami manahani. Ka bak mahampang aia gadang, diampang ado pahiliakan, dihambek ado pahambeknjo, kok tidak nan tjaro itu, tabiang runtuah ampangan roboh, tampan binaso akibatnjo. Diampang nasib tak barubah, dilapeh kami lab sansai, tingga djo niat balun sampai, nan kandak kami balun buliah.
Nan tjinto ibu djo bapak, dek mamak baitu pulo, tahadok anak kamanakan, karano lah balig djo baraka, [ 82 ]Page:Ragam Minang Gudjalo Maso.pdf/82 [ 83 ]kok hutang lah nak mambajia, adat djo sarak djan mambarek, mamak djan disabuik urang, ibu bapak nak sanang hati. Bujuang kabadjalan djauah, kami katingga dikampuang, kami kok mati dahulu, bujuang kok mati kudian, hutang kami balun babajia, hutang dibao masuk kubua, niat kadibao mati, djadi mandandam itu mah bujuang. Hanjo baitu dek Landjungan, kok ijo nak karantau urang, nak maniru manuladan, panuka² pamandangan, untuak parubah tjaro hiduik, turuik lah kato ibu bapak, sarato kandak mamak bujuang.
Hutang kami nak kami bajia
Itu dek kami nan marusuah
Sabalun lapeh dek sawan ajia
Balun buliah badjalan djauah.
Nan niat mamak dangan ajah
Kadiri Sutan Landjungan
Sasudah mambijia akad nikah
Gaja pusako didjudjuangkan.
Hutang kami malah lah lansa
Santoso kami ditinggakan
Adat djo sjarak lah salasai
Dilapeh bujuang pai badjalan.
Sutan Landjungan rang bapaham, mandanga rundiang ajah kanduang, kato kalua lamak manih, barisi kasad tjinto hati, batjampua mamang djo risau, tamanuang sorang mamikiri. Pajah manimbang2 hati, maagak ibu djo bapak, bakatingkia, bulek djan sampai bapasagi, lahia djo batin djan batimbang. Labiah2 mangana diri, kok dipaso to dunia ka ditanai, dilahia tinggi rang andjuang, di nan njato gadang ba ambak, batinnjo djadi kaki tangan, pagakok karadjo kamanakan, kapanuruik alua dalam
pamakai adat dalam nagari, hutang wadjib mangana mamak kanduang diri, djan tibo data kampuang, ditunaikan, mandjawab Sutan Landjungan: [ 84 ]Page:Ragam Minang Gudjalo Maso.pdf/84 [ 85 ]Ajah kanduang ampuni hambo
Mandanga rundiang ajah tadi
Tagamang tubuah djo anggoto
Hambo bakabek tak djo tali.
Ajah pikiri dalam²
Tjubo lah timbang buruak baiak
Runuik lah sahabik paham
Sampaikan salam 'kakasiak.
Kok banjo tidak baitu
Awai tak sahabih raso
Talangga ruweh dari buku
Mungkin djo patuik tak tasuo.
Kalau malua dari limbago
Tasuo tijlako malang
Nan murah dimuluik sadjo
Bak kundi diateh dulang
Adok kadiri badan hambo
Akad nikah ajah sabuikkan
Balun kamungkin lai agak njo
Balun tabajia kawadjiban.
Tjubo lah ajah agak2, pikiri bana sungguh2, hambo rang ketek mudo matah, aka singkek pandapek balun, dajo usaho djauah bana, mantjari balun lai pandai, rintang manggaduh mamak djuo, ibu djo bapak nan kasusah.
Kok sampai djadi rang sumando, sabuah tidak ka urang harok, batukuak mangko kakurang, baulch mangko kasingkek. Achia kalaknjo kamudian, arang habit basi binaso, baiak dibuek buruak tumbuah, ajah djuo nan kamalu. Lain nan dari pado itu, gala pusako kadidjudjuang, baban barek singguluang batu, kadjadi tampuak korong kampuang.
Basakik djadi pangulu
Nan murah hanjo barundiang
Kok tak pandai mangganggam hulu
Karib bamato patah puntiang.
Sio hutang tumbuah
Dek binguang takabua tibo
Lah tatjabua sabalua djatuah
dang tak tahu dibungkuaknjo.
Kini baitu lah dek ajah
Sarato diri badan mamak
Usah takadja djo talalah
Elok djo tanang nak njo ranijak.
Nakajo talatak katampatnjo
Djalan nan bana nak taturuik
Tuanglah adat kalimbago
Suruik kamungkin jo patuik.
Kok banjo tidak baitu
Adat tjaia limbago runtuah
Ba amal tidak djo alemu
Mambuek rubiang bakeh djatuah.
Itu pikiran hambo sorang
Pulang ka ajah dengan mamak
Pado tatampuah nan balarang
Bialah pusako nak talatak.
Mandanga djawab nan baitu, tamanuang Tuanku Biopari, lah pana Datuak Andiko, pajah mamikia kapandjawab. Dibantah tak ado djalan, tak dapek katampek lalu, bandiang dimano dilatakkan, kato bana basandi alua, didalam ijo kasamonjo, mandjawab Datuak Andiko:
O! bujuang Sutan Landjungan
Sarato Tuanku Biopari
Tantang mukasuik parundingan
Lah samo siang bak hari.
Tapi dek diri hambo sorang
Tidak sapaham djo Landjungan
Balun lai tumbuah lah basiang
Mungkin dikitjuah angan².
jo ba amal djo alemu
Tiang njo pado kito djuo
Malah ditangan patjik hulu
Elok buruak ado besonjo.
Tuhan pangasiah djo panjajang
Dibarinjo aka djo pikiran
Buruak baiak dapek ditimbang
Aka budi dipagunokan.
Kini baitu lah dek bujuang
Supajo karadjo nak njo lalu
Kalau baban lah bujuang djudjuang
Alemu ditambah dalam itu.
O! bujuang turuik kato bapak
Panuhi kandak hati hambo
Lah patuik dunia bujuang katjak
Kutiko badan. lai mudo.
Usah ditupang kandak ajah
Nak aman hati ibu bapo
Maso mudo mangutjambah.
Isuak lah tuo manjalaro.
Putuih kato Datuak Andiko, tak rago mananti djawab, ibarat manabang batimbali, Jah satu lawanan duo. batimpeh rundiang dek ajah, bakato Tuanku Biopari:
Mano lah garan ang bujuang
Sutan Landjungan lubuak hati
Titah mamak patuik didjudjuang
Unilah koto djo nagari.
Ambek ditjinto rantau urang
Elok pusako dibangunkan
Manuruik adat tjaro Minang
Kok hiduik bakarelalian.
Anak kanduang usah lah waham
Pandang lah mamak djo ajah
Bukik tinggi lurah lah dalam
Dajo habih tulang lah lamah.
Tjondong lah patuik bapanungkek
Nak kokoh adat limbago
Bujuang pauleh nan iah singkek
Korong kampuang nak santoso.
Kutiko kami lai hiduik
Ibu bapak hutang nak lansai
Bujuang gadang umua lah tjukuik
Lah patuik djadi marapulai.
Pandang dek anak kiri kanan
Dalam kampuang nan habandja
Mudo lah samo babimbingan
Bujuang surang lai nan tingga.
Landjungan turuik kato kami
Nak panuah runggo hati mamak
Adat djo sjarak nak tadiri
Dunia nak samo djo nan banjak.
Mandanga rundiangan ajah, duo djo mamak kanduang, pajah Landjangan dek bapikia, raso tapaso manarimo, lalu mandjawabnjo sakali.
Ampun lah ajah dengan mamak
Kok itu djinih ruponjo
Aka habih paham talantak
Hambo sorang lawan baduo.
Tapi samantang pun baitu
Pangadja bapak pado hambo
Walau sapantjuang lihia putuih
Nan bana hambo sabuik djuo.
Elok dek urang kamamakai
Lamak dek urang kamamakan
Kok dek paso mukasuik sampai
Karadjo buang bajaran.
Barek njo urang kamamikua
Ringan njo urang kamandjindjing
Kalau lah lalu dek manukua
Diaso puntjo patah puntiang.
Kini baitu lah dek mamak
Sarato djo ajah kanduang diri
Isuak lah dunia kito gamak
Ameh dahulu hambo tjari.
Lai takana ko dek mamak
Kato papatah djo bidaran
Bamulo paham katalantak
Puro kosong dikandungan.
Dek ameh sagalo kameh
Dek padi sagalo djadi
Hiduik didarek amuah lameh
Lahia batin kok tak basandi.
Hiduik basandi kaalemu.
Duduak dikampuang djo. harato
Alua djo patuik kok tak tantu
Djoa tagak djadi andiko.
Pado manangguang nan bak kian
Hambo nan usah ajah galang
Lapeh lah anak pai badjalan
Maniru dunia rantau urang.
Tantangan mamak dengan ajah, dek rundiang Sutan Landjungan, samo tasasak buah pikia, biang nan tidak lai tatjabiak, gantiang nan tidak taputuihkan, bakato Tuanku Biopari:
O! tuan Datuak Andiko
Buni lah samo kadangaran
Rundiang si bujuang ijo pulo
Sulik lah kito mamutuihkan.
Tantangan diri hambo sorang
Lah bagai pimpi ng dilereng
Rumik naratjo dek manimbang
Barek hilia mudiak tagendeng.
Apo pikiran hati tuan
Batimbang paham malah kito
Basamo kito patinggang kan
Baa kaelok kabaiak njo.
Mano Tuanku Biopari
Djo bujuang Sutan Landjungan
Batamu tjadiak djo djaukari
Lah tibo ragu di budiman.
Sadjak tadi kito babintjang
Mantjari djalan kabaikan
Lah sapueh2 dek mambilang
Balun lai tjukuik dek hetongan.
Nak djan lamo batikajan
Ado dek bambo nan taraso
Kito lapeh bujuang badjalan
Tapi njo turuik nan dikito.
Rantau urang kalau didjadjak
Tjantjang njo duo sagaragai
Sambia mantjari ameh perak
Pagurui tjadiak tahu pandai.
Kok mudjua baliak kakampuang.
Mambao alemu djo ameh perak
Nak kokoh soko didjudjuang
Manggantikan diri badan mamak,
Elok nagari dek panghulu
Rantjak tapian dek nan mudo
Kini tidak djo alemu
Tantu sarupo mamak pulo.
Pado tagak dinan mungkia
Tidak salamat djo santoso
Kabinaso papan dek maukia
Tabuang djanang aka tjino
Baitu pandapek hambo
Baa pikiran dek tuanku
Elok lah sabuik nan taraso
Apo pangana dek tuanku.
O! tuan Datuak Andiko
Kalau baitu parundingan
Dek hambo taraso pulo
Tak ado tjatjek djo bandingan.
Kito lapeh bujuang badjalan
Dikarang buek dahulu
Bujuang dibari batunangan
Sabalun djadi panghulu
Niat hambo sadjak dek ketek
Nan nazar ijo disampaikan
Walau balun dikabek harek
Asa takapuang dek djandjian.
Malah bitjaro malingkungi.
Kawin adat buatan barèk
Tidak nan mulia dari djandji
Garak takadia di djalani
Asa kokoh mamatjik buėk
Ikara isuak ditapati.
Itu nan niat hati hambo
Baru lah hambo maizinkan
Nak kanduang djawablah kato
Dek tuan apo pikiran.
Mandanga kato ajab kanduang, lah asiang pulo nan pangabek, lah balain pamauiknjo, langkah tak dapek lalu sadjo, pajah mailak mandjandjikan. Tapi dek urang bidjaksano, ditjubo djuo mangalitjiak, bakato Şutan Landjungan:
Ampun lah ajah kanduang badan
Sulik lah hambo dek bapikia
Lah ragu mandjawab kato
Rantau nan balun pasawangan
Disanan djandji kok mungkia
Duniako mudah bamaronjo.
Rantjaklah isuak kito binijang
Kalau lah tumbuah di siangi
Kok untuang salamat hambo pulang
Dimano takadia ditapati.
Habih rundiang Sutan Landjungan, dek tilik Datuak Andiko, ampak Landjungan lah nak lunak, lalu bakato njo sakali:
O! bujuang dangakan rundiang
Itu nan usah ang mailak
Rundiang ajah usah ditupang
Eloklah turuik kato bapak.
Nak sanang ajah malapeh
Nak samo sampai nan niatan
Nak aman bujuang manggaleh
Sambia mantjari kapandajan.
Sabagai pulo dek tuanku
Lahiakan raik nan tasimpan
Tuluak djugalo nak njo tantu
Intan djo podi salandjaran.
Kamano nazar nan dikanduang
Lah patuik kini dilahiakan
Nak njato tampat bagantuang
Buliah limbago kito tuang.
Landjungan tak dapek ang manupang
Mupakat kami dahulu
Bujuang pai lah sembajang
Samantaro paham kami padu.
Bahagian 4
MANURUIK ADAT BATALI TJAMBUA
Taga dek rundiang mamak kanduang, kato putuih nan lah tibo, rundiang sudah didatangkan, titah kadin dari mamak, tak dapek manggeleng lai. Badjalan Sutan Landjungan, tinggalah Datuak Andiko, sarato Tuanku Biopari, lalu bakatolah tuanku:
Tuan datuak tjubo dangakan
Tantangan rundiang kito tjako
Manjabuik nazar djo niatan
Balun lai ado simpanan njo.
Nan tjinto sadjak saisuak
Basamo kito mantjari
Lapehlah pandang dek datuak
Nan patuik tampak di hati.
Kadjudu Sutan Landjungan
Buliah kito batimbang katjak
Saukua baru dilansuangkan
Sasuai mangko takanak.
Atau kok lai nan tataruah
Nan dikanduang angan²
Baik hampia walau pun djauah
Dek tuan tjubo lah labiakan.
Baitu kato tuanku, mandjawab Datuak Andiko:
Mano Tuanku Biopari
Kok banjo tantang nan bak kian
Basamo kito mantjari
Balun lai ado nan taruhan.
Tapi samantang damikian
Nan tadanga2 buni
Ado sorang djadi sabutan
Buah muluik dek mudo kini.
Sutan Diateh nan ajah nio
Kamanakan Datuak Malintang
Banamo Puti Limbak Tjajo
Nan djadi buah bibia urang.
Dek hambo alah lah tampak
Lai kamari basuo
Kok hanjo tampan djo lagak.
Labiah dari nan basamo.
Kok itu ijo rang dunia bana
Tjaro dizaman maso kini
Bungo kambang di tangah pasa
Tatjantjang bana dinan rami.
Dipandang diateh labia
Djo diri Sutan Landjungan
Lah bak dulang djo tuduang aia
Lah tampan bana babimbingan.
Kampuangnjo Dusun Katinggian
Di Labuah luruih djalan basimpang
Situ nan tampat kaasalan
Mulo dari niniak mujang.
Kalau mamaknjo kito sabu.k
Nan bagala Datuak Malinang
Dek urang kampuangnjo tampek takuik
Sorang tidak nan manantang.
Maalum pulang ka tuanku
Itu dek ambo nen lai tampak
Kok lai sasuai kito disitu
Tidak kadapek urang mailak.
Tantangan Tuanku Biopari, mandanga pandapek Datuak Andiko, agak tapikia dalam bati, sambia mainok mamanuangkan, ragu mandanga mamikiri. Pajah pahamnjo dek manindjau, maniliak pikiran Datuak Andiko, ijo ko kato sabananjo, atau ko pantjubo², paadjuak Tuanku Biopari. Namun dek diri tuanku, walau ditindjau diadjuki, mantjubo dalam djo dangkek, nan paham [ 104 ]Page:Ragam Minang Gudjalo Maso.pdf/104 [ 105 ]tatap dikandungan, tak gujah dek angin lalu, nan bana djuo papegangan.
Tapi samantang damikian, baliau dapek maukua, nan isi Datuak Andiko, buah pandapek aka budi, lah njato dalam dangkeknjo. Habib rundiang Datuak Andiko, tak rago bapikia lai, tjapek djawab njo dek tuanku:
O! tuan Datuak Andiko
Kok itu nan tampak pamandangan
Sakadar tiliak pandang rupo
Lah baiak rupo rantjak roman.
Tapi nan paham bati hambo
Djo pandapek badan tuan
Saangguak sagajo tido
Bak balam djo katitiran.
Sabab baitu kato hambo
Pandang dek tuan sungguah²
Kok hanjo Puti Limbak Tjajo
Malimbak bukan dek panuah..
Mantjajo bukan dek litjin
Kilek dek baminjak aia
Asiang lahia balain batin
Paham nan bagai gatah tjaia.
Tjubolah tuan tindjau bana, lorong di Puti Limbak Tjajo, nan tiliak paham hambo sorang, rantjak salewai dek mato, elok sahinggo tangah djalan, djumbang ditangah pasa sadjo, dibatin budi binaso, mambajang tampak kanan lahia.
Tiliaklah tjaro bawaan njo, sipat galagat kalakuan, parangai tubuah tiok hari, malah dimuko urang nan banjak, labiah2 dibalai rami, tidak dapek hambo manjabuik, dek tuan tjubolah kana, mungkin dek kito samo tampak. Malah manampuah balek djamu, atau dimano rang nan rami, lagaknjo labiah dari patuik, baa nak asiang dari urang, nak tinggi awak di nan banjak. Itu lah sipat manundjuakan, nan lahia makanan batin, bak kato Siti Djauhari, mandeh si Rantjak Dilabuah, „indak [ 106 ]Page:Ragam Minang Gudjalo Maso.pdf/106 [ 107 ]dulang dibaliak bawak, indak urang nan bak awak".
Pakajan ijo tak kapalang, njato tjukuik salangkoknjo, tapi babadju tampak kulik, tubuah basaok mangko njato, batutuik baru kalihatan. Bakodek kain batiak haluih, takanak sampiang barendjeng, basusun banjak kakida, lutuik nan hilang2 timbua, tasingik tampak paruasan, djantuang batih parindu alam, namonjo urat batutuik, tapi sangadjo batampakkan. Sanggua nan gadang dek pangguluang, dadonjo kosong di alemu, tjaliak bak sirauik djatuah, pandang malewek kiri kanan. Malihek garak djo garik, kalatiak balabiah², bagai katjundang alu singkek, nan bak katjatiang baro bilah, bagai limpatiak kanai asam, bak limbua sapek muaro. Usah lai hambo rantang pandjang, sulihlah kito manjabuiknjo. Kan basuluah bagalanggang mato nan banjak, tampak dek kito nan basamo.
- Tjari nan lain tampat inggok
- Nan lai bapaham budi baso
- Bia buruak asa lai elok
- Kadjadi sumarak rumah tanggo.
Mandanga tjatjek djo bandingan, adok kadiri Limbak Tajo, dari Tuanku Biopari, tamanuang Datuak Andiko. Maraso malu dalam hati, lubuak nan dalam kaadjukan, nan bak andai kato adat:
- Dek paham kapalang tangguang
- Mabuak dek pandang salewai
- Lauik dalam pasia mangapuang
- Hari budjan karang tasangai.
Malu katubuah badan diri, awak tinggi lah urang andjuang, kok gadang lah urang ambak, kok pai kabarang batanjo, pulang katampat babarito. Kini tataruang di nan data, lah duo kali tampat djatuah, partamo di upek kamanakan, kaduo dibandiang rang sumando, walau dimuko tidak labia, dibatin hati lah seso, galisah insan dalam tubuah, kadiri malu nan labiah. [ 108 ]Page:Ragam Minang Gudjalo Maso.pdf/108 [ 109 ]Tapi dek urang lah baumua, lah babagai nan ditjubo, lah bamatjam nan dirasai, digumam sadjo pahik manih, djadi pidoman maso datang. Dalam bamanuang nan baitu, sabanta antok baniang sadjo, sorang tidak nan barundiang, tasintak Datuak Andiko, datang bana timbua pikiran, lalu bakato njo sakali:
Mano Tuanku Biopari
Bamimpi hambo sadang djago
Kudian baru disadari
Kurang paham tarabo2.
Dek pandang kiro dinan tampak
Dek lihek mato awak lah harok
Tadajo hati dinan rantjak
Tidak dikadji buruak elok.
Untuang lai dalam musjawarat
Lai rundiang kito baduo
Kok tidak tantu kamularat
Kalau pandapek sorang sadjo.
Kok dimuka diri Landjungan
Dalam kulik lah tampak isi
Duo kali dangkek kasubarangan
Mamak tak barago lai.
Tjobo kito batimbang katjak
Antaro mamak djo bapo
Lah mung ka pandapek mamak
Lahiakan pulo pandang bapo.
Mandanga rundiang nan bak kian, pangakuan Datuak Andiko, galak tuanku dalam hati, lah maraso budi dangkek, pajah tuanku dek batinggang, djadjak tatukiak nak talipua, djan djadi mamalu bana. Dek tuanku rang bidjaksano, tahu diratak kamamatjah, nak djan mandjadi litik sumbiang, disimpan djo muluik manib, dililik djo rundiang elok, bakato Tuanku Biopari:
O! tuan Datuak Andiko
Tuan nan tidak hambo upek
Pangana tak sakali tibo
Bana tu tak sakali dapek.
Malangkah salangkah sampai
Dalam mantjari nan tjaro iko
Walau bak mano tjadiak pandai
Itu nan djarang basuo:
Didalam garak djo takadia
Itu nan kito pikiakan
Usaho kito sakadar tahia
Batin lah sudah didjandjian.
Didunia kito manapati
Hanjo mananti kutikonjo
Tak kanai tembak nan sakali
Tjukuikkan duo dio katigo.
Lah hambo katokan pado tuan
Djan tangguang kapalang kakok
Tjubolah aliah pamandangan
Tjari nan lain nan kaelok.
Malah awai salabih gauang
Sudah ditampi dihindangi
Manjarah kito pado untuang
Dimano takadia ditapati.
Agaklah Datuak Andiko, mandanga tuntutan dek tuanku, sampik tak dapek batinggang, lapang baralah tak saleso, nan baban wadjib didjudjuang. Walau bak mano kasulitan, namun untuak ditariak djuo, batambah malu mailakkan. Dalam bapikia nan bak itu, miki bak mano kadjadinjo, diulang pulo la mamiliah, lalu man djawab njo sakali:
Kalau baitu kato tuanku
Lah sendjang sagalo bedo
Manantukan rueh djo buku
Dalam alemu Tuhan kito.
Lah bambo tjubo mamiliah
Mungkia tembak kasasaran
Lahia dio batin lab salisiah
Tak dapek dipagunokan.
baitu, baliau lah antok haniang sadjo, lah samo suni timba baliak, tuanku tidak pulo njo mandjawab. Samo maambiak kampia rokok, diguluang sabatang sorang, lah maisok kaduonjo. Salasai rokok di panggang, dihiruik sambia bamanuang, manimbuakan pikia djo pandapek, nak njo tabukak kiro2. Asok mandulang kaudaro, pariso maruang tubuah, kaniang lah karuik dek bapikia, aka mandjala hilia mudiak, budi marangkak kiri kanan. Sabanta bimbang dek bapikia, dek diri Datuak Andiko, tabajang rǝso nan katudju, talinteh raso nan kaelok, sampailah lahia djadi rundiang, bakato Datuak Andiko:
Mano tuanku djanjo hambo
Pajah lah hambo mamikiri
Kahambo ulang mamiliahnjo
Kok tagamang duo kali.
Kok tibo djuo dinan salah
Pandang kok tibo dinan buruak
Duo kali pisang babuah
Tidak tamakan lai dek baruak.
Hanjo nan tampat bapegang
Papatah tuanku tjako
Bakato sapatah balun sadang
Badjalan salangkah balun tibo.
Kini baitu dek tuanku
Pandangan hambo nan sakali kini
Kok mudjua lai elok dibao lalu
Kok tidak tuanku lai mantjari.
Dek mandeh himbauan Lin
Si Tje panggilan bapak
Abuak karuik roknjo litjin.
Bibia sirah mato batjalak.
Anak Malin tangga iman
Kamanakan Datuak Indo Panghulu
Upiak babadju tak balangan'
Anak rang dunia zaman madju.
Ditiliak tantang pado roman
Lah sadang elok baiak katjak
Lah manuruik edaran zaman
Lintje himbauan dek rang banjak.
itu dek hambo nan taraso
Maalum pulang katuanku
Nak taturuik aliran maso
Kok elok kito bao lalu.
Mandanga kato nan bak kian, tatjangang Tuanku Biopari, pajah bapikia samo sorang, timbuaiah waham dalam hati, ijoko sabana kato hati, nan rundiang Datuak Andiko, antah mungkin kapantjubo. paudji Tuanku Biopari. Itu pikiran dek tuanku, lah ragu bana kamandjawab, lah rumik manjambuik gajuang.
Bak kato gurindam rang di Minang, rang tjadiak. manahan hudjah. Kok mirih aia nan, taganang, paham tirih budi lah randah.
Lorong Tuanku Biopari
Dalam diadjuak Datuak Andiko
Laiko ameh tahan udji
Bungka ganok manahan tjubo.
biah tjatjek dari tjako, manuruik langgam tanah Minang, tjaro budaja tanah aia, atau djo sipat katimuran. Bak baganduah baruak djo tjigak, pai nan gadang kalimbin tibo tuka nan pandjang ikua, galak tuanku dalam hati. Djo tanang baliau mandjawabnjo, gajuang basambuik tjaro rantjak, labiah elok sahutan kato, djatuah lah rundiang dek tuanku.
Kok itu tuan undjuakkan
Pajah lah hambo dek bapikia
Tidak sarupo tapi saroman
Sadjanang balain ukia.
Limbak Tjajo ijolab rantjak
Tapi atikadlah manjimpang
Lah malabihi antjak²
Lah lipua budi tjaro Minang.
Lintje pulo tuan katokan
Nak taturuik aliran maso
Takadjuik hambo mandangakan
Bahaso apoko namonjo.
O! tuan Datuak Andiko, sulik hambo mamahamkan, manuruik kato tuan tjako, aliran maso nak taturuik, edaran zaman nak tatampuah.
Papatah ijo kito turuik, kalau sakali aia gadang, sakali tapian baraliah, tapi tidak dilua patuik, bilang pulau tinggalam padang, aia nan djaniah nan disauak. Tapi dizaman maso kini, asa tanamo aia gadang, karuah djo djaniah tak babeso, gadang aia malampau tabiang, lah bakintjo luluak djo karang, tabiang runtuah Samak lah londong, aua djo batuang tompang hanjuik, katjang miang tabalun pulo, lah samo bilia djo linta buang. Dek tidak mamiliah kanan djaniah, kurang mangana kabalakang, disitu mandi bakatjimpuang, manjalam baranang dapo, disangko kasadjuak lua dalam. Tapi kudian makan hati, palak lapeh gatalah tibo, balun kariang aia diabuak, kuman tumbuah kada lah datang, lah nipih kuku dek manggauik, padiah kadjantuang tasisiknjo. [ 118 ]Page:Ragam Minang Gudjalo Maso.pdf/118 [ 119 ]Dek manuruik aliran zaman
Hanjuik dimaso tak mambeso
Runtuah budi lah tjaia iman
Manjimpang diadat djo agamo.
Tiliak pulo lah ajahnjo
Dek bagala Tuanku Tangga Iman
Malin rang surau dahulunjo
Kini tabaliak pangadjian.
Nan Datuak Indo Panghulu
Kamanakan salah mamiliahnjo
Kaju tak patuik djadi hulu
Tidak tibo di makam njo.
Tampak dek hambo tiok hari, rambuik nan pandjang salamoko, kini mandjadjak djadjak bahu, ado nan tasingkok kuduak. Saisuak disikek naknjo litjin, lindok itu nan dek minjak nan salilia, pandjang bak majang tahurai, djadi kadjumbangan. Tapi dizaman kemadjuan, antah kok dek maso lah sulik, nan elok sagalo singkek, djadi lagak sagalo sampik, nan mode rok tampak urek, babadju tampak katiak, tasangai kuduak djo dado. Kok lamo lagak tjaro iko, mungkin kulik balang duo, bak Paneh dalam baluka, hitam nan kanai matohari, mamutiah nan kalindungan.
Rambuik bak bulu ajam baliak, sarupo daun rotan sonsang, satangah bak mode sangkak alang, kusuik bak Barang tampu, bak abuak urang sudah sakik pajah, lah dilapiah sigalambai, djo api mangko kasalasai. Babagai bantuak djo ragamnjo, manuruik langgam tjaro barat, alunan mode rambuik pirang, bak apo budaja kulik pu tiah, awak lah baitu pulo, barubah sampai ka kurenah, lalu kabati batukanjo. lah hilang raso korong kampuang. muluik, Kadang2 lahia dirundiang, njato diketjek buah malah sairing samo mode, tampak lagak Mihang kuno, kentjong bibia njo mantjibiakan, sambia barundiang samo awak, sarato dje djaliang suduik matonyo: ,,lihek rang kampuang lah manurun", baitu buni [ 120 ]Page:Ragam Minang Gudjalo Maso.pdf/120 [ 121 ]tijemooh njo. Nan diri tidak dikana, awak rang mudiak sabalah kahulu, taga dek dibao untuang, barih di rantau nan mamanggia, tapasah kakota rami, kok pulang kakorong kampuang, lupo diketjek nan talalu, tidak takana sia awak, bukanko urang kampuang pulo, lak samo ado djo tjaijiang, ditangah kota ramitu. Tidak nan lain karanonjo, dek badan sadjo nan mardeka,
budi didjadjah barat djuo.
Itu dek hambo nan maragu
Manarimo pilihan tuan
Kok njampang untuang batamu
Tabao londong Sutan Landjungan.
Ditindjau sampai kanamo
Djo tutua bahaso nan banjaktu
Pandainjo manjabuik sadjo
Pahamojo haram kok tantu.
Dek nan tjadiak tahu pandai
Banjak bahaso ditjampuanjo
Bahaso barat nan dipakai
Mampakajo bahaso tu namonjo.
Tapi dek nan banjak tak mambeso
Injo lah turuik turutan
Tak tantu lapa maananjo
Lah pandai pulo mangatokan.
Dek bukan manukuak nan kurang
Nan panuah djadi malimbak
Harok dikilek lojang datang
Lupo di ameh urai awak.
Kok dahulu pinang nan mamalan
Hanjo timbakau nan mamabuak
Tapi di zaman kamadjuan
Hilang nan lamo dek manukuak.
O! tuan Datuak Andiko
Katuan rudiang tapulang
Tjari nan lain katukanjo
Lintje djanlai kito pinang.
Kalau baitu kato tuanku
Babaliak kakato hambo tadi
Dek pandapek hinggo itu
Piliah tuanku hambo nanti.
Dalam batin hambo maukua
Patuik kan alah didjalankan
Tjaro adat batali tjambua
Samo bauntuak babagian.
Dek hambo bitjaro tamat
Balun lai tibo dinan djaniah
Budi djan didjadjah barat
Tuanku pulo lai mamiliah.
Hambo lah galap pamandangan
Tidak lai tampak nan katudju
Mano nan patuik kadjuduan.
Paham tasarah katuanku.
Tuanku tjubolah piliah
Tjarilah mano nan patuik
Nan kanjak bana kok lah buliah
Hambo kautang manuruik..
Habih rundiang Datuak Andiko
Mandjawab Tuanku Biopari
Duduak barundiang dek lah lamo.
Tjapek baliau bapambari..
Paham kito njato sasuai
Batinggang lah tuanku dalam raik
Nak ulam putjuak mandjulai
Nak aia pintjuran tabik.
Tapi samantang pun baitu
Dek hambo balun lai njato
Balahan baapo dek tuanku
Lai ko dalam kampuang kito.
Putuih kato Datuak Andiko, mandjawab Tuanku Bipari:
Kok itu tuan tanjokan
Tjajoiman si Sabariah
Mamaknjo Datuak Timbangan
Dunia rang koto Balai Tangah.
Pandjang djo hambo bakaratan
Suku nan balun baandjak
Dahulu rundiang lah njo lalukan
Kini baru hambo bukak.
Sutan Landjungan njo kandakkan
Untuak Siti Sabariah
Kadjundjuang upiak Tjajoiman
Kato talatak balun sudah..
Kini kito lah sasuai
Lah patuik gajuang hambo sambuik
Nak ulam putjuak mandjulai
Tak datang patuik kito djapuik.
Sadang bakajuah awak lai amuah
Kok kunun sampan bairik
Lah katunggua buah djatuan
Gugua ditampuak tak dikaik.
Elok kandak kito isi
Kakiun Landjungan kito izinkan
Baitu bana lah tu kini
Budi tasarah pado tuan.
Mandjawab pulo Ďatuak Andiko·
Karano lah tibo dinan rantjak
Ka Tuanku rundiang hambo sarahkan
Tak patuik hambo mailak
Tak luluih tjatjek djo bandingan.
Kito saukua lah sasuai
Isilah kandak Sutan Kabanaran
Supajo niat nak njo sampai
Tjapek tuanku sugirokan.
Lorong Tuanku Biopari, djo diri Datuak Andiko, rundiang habih kato sasuai, bana saukua dinan elok, tando karadjo kamandjadi, kato putuih mupakat sudah.
Bahagian 5
TUNDUAK KAPAHAM KABANARAN.
Dihimbau Sutan Landjungan, lah datang tjaro sopan santun, lah tibo dimuko ajah, sarato djo maniak kanduang, duduak basimpuah njo sakali, bakato Tuanku Biopari:
Nak kanduang Sutan Landjungan, dangakan malah buah rundiang, tantangan ketjek kito tjako, antaro kami baduo, djo diri mamak kanduang bujuang, lah pasai batimbang pikia, batuka tuka pandapek, kini lah buliah nan saukua, lah timbua kato sapakat, kini ka bujuang dilahiakan.
Rundiang kami lah sabuah
Bujuang dilapeh pai badjalan
Nak suni awak mudo matah
Langkah diikek djo tunangan.
Dimuko kami hari kini
Nak kami danga titiak lidah
Nak njato babuhua mati.
Djo Tjajoiman Şabariah.
Kamanakan tu dek hambo
Anak Sutan Kabanaran
Di Balai Tangah nan kampuangnjo
Pandjang djo hambo bakaratan.
Kandak urang lah hambo isi
Sapakat bapo djo mamak
Takadia bujuang manapati
Nak kanduang usah mailak.
Mandanga titah ajah kanduang, sarato djo mamak lah sapakat, Landjungan lah diam sadjo, tak dapek mandjawab kato, rundiang ajah bapambunuah, katolah mati baundjuakkan. Pandjang tak japek dikarek, putuih tak buliah diuleb, nan titiak uang manampuang, mirih tapaso mamaliknjo.
Tapi mandanga isi kato, tasabuik upiak Tjajoiman, himbauan Siti Sabariah, tagamang hati mandangakan, pajah manimbang piliah ajah, sulik mambandiang mamusiah nic. Bia balun dipandang rupo, walau tak dilihek roman, dek namo hati lah suni, mambajang batin kanan lahia, kok la bak namo bak guno, gadang harapan dalam hati, mandjawab Sutan Landjungan:
Ampunlah mamak dangan bapo
Titah kadim tibo didiri
Lapang baralah tak saleso
Sampik nan tidak dapek lari.
Sulik tak dapek batinggang
Nak samo balaku kandak hati
Supajo samo manjanang
Hambo manjarah hanjo lai.
Hambo arimo batunangan
Titah ajah hambo patuhi
Lapeh pulo hambo badjalan
Nak njo tarubah nasib diri.
Landjungan lah suni kiro², tatjapai rasonjo angan², mungkin talihek rantau urang, tampan batambah pamandangan, pauleh aka djo budi, panukuak paham kiro².
Dalam dibimbang nan bak itu, sadang tatjapai nan saukua, nak sanang pulo dek Landjungan, bakato Datuak Andiko:
Kini baitu dek tuanku
Baiak dek Sutan Landjungan
Kandak lah samo balaku
Sakato kito maizinkan.
Tapi samantang pun baitu
Nan pikiran hati hambo
Isuak kadjadi panghulu
Talatak handak njo dimakam njo.
Usah bak rupo hambo pulo
Dek tangguang kapalang katjak
Dalam djaniah karuahnjo ado
Dek batanam bidjo tak masak.
Karantau Landjungan kito tulak
Lahia badagang baniago
Sambia mantjari ameh perak
Kadjilah adat djo limbago.
Itu pangana hambo sorang
Pikia tasarah katuanku
Usah tangguang mangupalang
Hasia handak njo nan duotu.
Kamano Landjungan kito suruah
Nak tantu izin kito bari
Walau hampia ataupun djauah
Asa tatjapai niat hati.
Kok itu datuak tanjokan
Alah lah ado dalam agak
Mangko kadapek nan diangan
ljo ka Bodi Bulakan Tjupak
Kok untuang nasib barubab
Tahu di adat djo limbago
Djalanglah dunia Balai Tangsh
Sambia badagang baniago.
Kapalapeh bujuang badjalan
Nan pambarian dari ajah
Saribu pokok dek Landjungan
Kok kurang tuan lah manambah.
Tjantjang kabakeh balandasan
Lompek katampat basitumpu
Kakampuang Datuak Timbangan
Balaban hambo nan disitu.
Bujuang disitu lah ang duduak
Adat limbago nak njo njato
Baolah surek nan saputinak
Kaganti badan diri hambo.
Putuih kato dek tuanku, pokok saribu baundjuakan, tamanuang Sutan Landjungan, tidak disangko kabaitu. Nan taangan dalam hati, hanjo sakiro kabalandjo, kini lah pokok baundjuakan, sanang rasonjo dalam hati. Sasudah pitih ditarimo, balun sampai kasimpanan, bakato Datuak Andiko:
Mano lah garan ang bujuang
Dek hambo iko katambahan
Barek nak samo kami djudjuang
Tando mamak bakamanakan.
Lah sudah hambo pikiri
Rasonjo tidak lai sio2
Kami malapeh sanang hati
Sadang elok pokok dibao.
Bapandai lah Landjungan
Mandjalankan pokok duo ribu
Ajah djo mamak mandoakan
Pulang djo ameh djo alemu.
Tapi samantang pun baitu
Rundiang habih kato nak sudah
Pabilo harinjo dek tuanku
Maso si bujuang kamalangkah.
Sudah rundiang Datuak Andiko, pokok saribu baundjuakan, Sutan Landjungan manarimo, antah suko antahnjo duko, takana rundiang nan lah sudah, kato lah dorong lompatan. Walau mamak lah tasalah, talansuang pabuatan nan daulu, patuik djuo awak manjabuik, luruih lupo manganakan, tapi djan salah talansuang, sampai manjingguang parasaan. Miki dek mamak tak mangapo, sabab nan bana nan mandatang, walaupun dari kamanakan, bago kok datang dinan ketek, nan kokoh tampat bagantuang, nan bana bakeh pitjajo, mandjawab Sutan Landjungan.
Ampunlah mamak dangan ajah
Sangadjo hambo kamari
Handak mamintak izin relah
Kinilah pokok nan dibari.
Kok kurang laweh tapak tangan
Djo niru hambo manampuaagnjo
Sjukur ka Tuhan diutjapkan
Kasiah rang tuo ditarimo.
Limbak nan dari nan bak kian
Nak sanang hati djo mato
Hari apo hambo badjalan
Sabab tudjuan dek lah njato.
Supajo rundiang nak njo habib,
Dek mamak djo ajah hambo
Rantjak dibari tjuriang barih
Nak tantu hambo basadio.
Mandanga rundiang Landjungan, bakato' Tuanku Biopari, kok itu bujuang katokan, dek bujuang njato lah takana, dek kami lai tatjinto. Lambek tarago didjalan, tago mananti kutikonjo, sabalah bujuang tantang itu, ditjari hari nan baiak, nak njo salamat palangkahan.
O! tuan Datuak Andiko, rundiang si bujuang lah dididanga mamintak hari nan baiak, nak tantu kutiko elok, kutiko rantjak palangkahan, eloklah tuan bapambari.
Mandjawab Datuak Andiko, kok itu tuntuik Landjungan, pado pikiran hati hambo, hari ko elok kasamonjo, asa tudjuan kanan baiak, tjinto samato kanan rantjak, sarahkan untuang pado Allah. Hanjo dek pasa biasonjo, sadjak nan dari niniak mujang, kalau balajia bapidoman, djikok badjalan bakutiko, rantjak tuanku lah manjabuik.
Bakato Tuanku Biopari, sawadjeh rundiang tuan itu, Sakiro nak habih uweh², tapi tak buliah diimani, ditjubo malah mamikiakan. Dek hambo tidak djo pituah, hanjo Sakiro pamikiran, hari pakan rang disitu, paginjo bujuang barangkek, nak buliah banjak bakeh samo, bak kato pituah rang dahulu, badjalan sorang hilang, badjalan baduo mati, batigo mangkonjo elok, itu dek hambo nan tudjuan. Malah basamo djo nan banjak, dek kito tak mungkin mahantakan, kok tibo malang djo mudjua, lah buliah tolong manolong.
Hanjo baitulah dek kito, kok lai sapakat djo tuan, Dakan dimuko bujuang pai, samantaro kito batinggang, mandeh njo manjiapkan bareh baka, saba Landjungan Sakutiko. Itu pangana hambo sorang, bia lambek asa Salamat, tasarah rundiang pado tuan, sarato Sutan Landjungan. Bakato Datuak Andiko: Nan paham hati tu[ 140 ]Page:Ragam Minang Gudjalo Maso.pdf/140 [ 141 ]anku tu, djo hambo lai sasuai, ijo baitu nan kaelok, buliah mandehnjo nak batinggang, manjadiokan bareh djo baka, atau pun barang nan kadapek, untuak kadjadi buah tangan, paisi baso djolong tibo, kabakeh bapaknjo Datuak Timbangan, atau bakonjo nan disitu. Dek bujuangkan alah kadangaran, tantunjo paham kasaukua, bujuang kan tidak kamanupang. Bakato Sutan Landjungan: Kok itu nan kato mamak, baduo djo ajah kanduang, sabablah tibo dinan bana, tak dapek hambo mambandiang, tantu manuruik dinan elok, pulang ka mamak dangan ajah.
Dihari nan saharitu, rundiang mamak djo bapo, djo anak djo kamanakan, lah dapek kato sapakat, kato lah tibo diwalaknjo, batjarai tjarai katigonjo. Tuanku tingga disurau, Andiko lah pulang karumah njo, Landjungan karumah mandeh.
Lah tibo hari nan baiak, kutiko elok lah datang, djandji balabuah nan lah sampai, lah himpun urang nan batigo, Datuak Andiko djo Landjungan, sarato Tuanku Biopari, di Tandjuang Titian Aka, dirumah mandeh Landjungan. Lah siap bareh djo baka, tjukuik lah barang kadibao, sabagai alat palangkapan, bakato Datuak Andiko, kapado adiak kanduang diri, nan banamo Puti Saridunia, mandeh si Sutan Landjungan.
Upiak Puti Saridunia, dihari nan kini nangko, lah tibo maso kutikonjo, Sutan Landjungan kabadjalan. Nak salamat njo dirantau, manuntuik alemu kadipakai, sarato mantjari ameh perak, lapeh lah djo hati sutji, doakan malah pado Allah, buliah handaknjo nan ditjinto.
Bakato Puti Saridunia, dihimbau anak kanduang diri, sampailah duduak bahadapan, djatuah lah tutua buah rundiang. Nak kanduang Sutan Landjungan, dangakan kato nasihat. Sabab nak kanduang kabadjalan, o bujuang patjik umanat. [ 142 ]Page:Ragam Minang Gudjalo Maso.pdf/142 [ 143 ]Sadjak kato bamulai, rundiang djo mamak djo ajah ang, mandeh kanduang sipat mandanga kini dek kito kabatjarai, bujuang kabadjalan djauah, mandeh nak djangan katinggalan, lah patuik untuak mandeh tariak, baban nak mandeh bao pulo. Tapi sakiro buah ketjek, barupo rundiang pangadjaran, ameh perak tidak dimandeh, alah di ajah 'djo mamak bujuang.
Landjungan mudo djolong gadang
Usah manjumbiang maluaki
Panda 2 dirantau urang
Elok2 mandjago diri.
Koto rami kabujuang tampuah
Babagai sipat rang disanan
Paham didado kok tak taguah
Tjaia budi runtuah lah iman.
Bujuang rang kampuang dihulu
Budi nan balun katjampuran
Nan bajak nan kad tiru
Djan hilang sipat katimuran.
Manuruik pandapek mandeh
ljo maniru manuladan
Tapi bahinggo babateh
Panambah taratik sopan.
Kalau lah lapeh laleh sadjo
Talampau bebas pagaulan
Djarang rang mudo tak binaso
Hilang malu habih lah sopan
Habih gali dek bagisia
Hilang malu dek biaso
Mudo nan sadang nak dunia
Sanang ibilih mandajonjo.
Kalau budi lah tadjua.
Hilang banso takutjak tuah
Sadang rang malin lai gawa
Kok kunun budjang mudo matah
sadjo elok bana, buliah batigo djo ibilih, ampek djo setan mengawani, didunia kini tasuonjo. Kalau tagak samo gadang, duduak disimpang djalan rami, ketjek bak marandang katjang, garah maruntuah kasopanan, mamupuih baso djo basi, haram lilah paham bakuntji, dituruik lidah tak batulang, mamalu kalau didangakan. Labiah2 gadih kok lalu, katjenteng batambah2, kutjikak balabiah², bapaelok tadiak pinggang, ketjek lah kamari mangentjong, rundiang kakida nan labiah, urang mandanga tak paduli. Awak bak raso lagak bana, tak tabu dirago diri, lupo dibudi lah tadjua, itu nan budjang sarau rawan, udang tak tahu dibungkuak njo, batjirik ateh kapalo. Landjungan djauhi itu, mudo nak babudi tinggi.
Tadanga dek mandeh sambia lalu, rang gadih samo djo hambo, kami samo sairingan, lai batigo barampek, kami njo sangko sarok sadjo. Kalua rundiang tak sanonoh, ketjek rang budjang kanan gadih, dek malu nan gadih karang tuo, mungkin lah injo sangko mandeh, badjawab rundiang djo nan kasa, kato babaleh djo nan buruak, tjatji djo maki nan panjambuik, galak nan budjang manarimo, mudo apotu namonjo, bak badak tak tabu diduri, tidak manaruah dagiang padiah.
Nan gadih baitu pulo, sado nan sabanso itu, nan bebas tak ado batasan njo, walau didakek ibu bapak, baiak dirumah awak bana, dakek dusanak laki², parangai djo ketjek tak baukua, amuah malagu tak manantu, manjanjikan rindu djo dandanı, manjabuik tjinto djo kakasiah, djo suaro parau balagukan, bak kutjiang ma[ 146 ]Page:Ragam Minang Gudjalo Maso.pdf/146 [ 147 ]rindu kawan, o! bujuang djagoi di.i, usah tadjatuah ang kakian.
Nak kanduang Sutan Landjungan
Bujuang djagolah parangai
Ukualah laku djo rundingan
Rusuahkan budi kok tasangai.
Kalau sabana parampuan
Nan tinggi budi djo banso
Tidak karabah dek rajuan
Budi baluih nan manggils.
Budi nan tidak katindjauan
Mambajang tando rang baiak
Nan mamabuak Siti rang budiman
Buah nan ranun dalam putiak. ‹
Pikialah bujuang dalam²
Tjaro rang Minang nan usali
Kok pandai maelo paham
Baru banamo rang djaubari
Nak kanduang Sutan Landjungan
Kalau nan ameh tahan udji
Bujuang dek alah batunangan
Nak mulia tapati djandji.
Usah nan bagai gatah tjaia
Bak baliang2 ateh bukik
Salewai basah kaaia
Paham kamari tapalik.
Kalau sabana laki²
Dek parampuan djadi djundjungai:
Kapambimbing hiduik djo mati
Djo kabua wali manjarah kan.
Baitu pulo parampuan
Nan tunduak kaadat djo gamo
Dunia achirat kapakajan
Pamenan suami kasarugo.
Djadi dek mandeh hinggo itu
Kaganti pitih bak dek ajah
Bujuang kamanuntuik alemu
Tantu disitu kabatambah.
Dek mamak pokok njo bari
Dek mandeh sakiro pangadjaran
Nan dek di mandeh pandjago diri
Nan dek mamak baka badjalan
Pitawek kok lai bujuang pegang
Djadi pidoman diduniako
Kaudjuang bumi ang badagang
Tidak katjatjek djo binaso.
Sahinggo itu lah dek mandeh
Hari basarang tinggi djuo
Lah izin mandeh malapeh
Bareh djo baka lab sadio.
Pulang bitjaro pado tuan
Sarato ajah kanduang njo
Kok lah patuik bujuang badjalan
Kutiko baiak djan talampau.
Mandanga kato nan bak itu, bakato Datuak Andiko, mano Tuanku Biopari, rundiang si Upiak Saridunia, itulah kato sabananjo. Kutiko baiak djan talansuang, hari nan clck kok talampau, apo pikiran dek tuanku, manuruik pituah djo pandapek, kok lah patuik kakito lapeh, tapulang rundiang ka tuanku. Tapi samantang pun baitu, o! Landjungan dangakan kato, rundiang sabuah dari mamak, antah imanat panjudahi, bujuang kabadjalan djauah. Mamak lah tuo ditinggakan, samantaro bujuang dirantau, mamak kok mati dahulu, sabagai rundiang patjaraijan, simpan dek bujuang dalam hati.
Bujuang lah njato kabadjalan, kamandjadjak koto rami, duduak mauni kampuang urang, pandai2 duduak dirantau, elok2 tagak badagang. Manuruik warih hambo djawek, adat nan kewi mangatokan „dimano langik didjudjuang disitu bumi dipidjak, dimano kampuang diuni [ 150 ]Page:Ragam Minang Gudjalo Maso.pdf/150 [ 151 ]adat disitu nan dipakai, dimano aia disauak, disitu rantiang dipatah.
Tantangan papatah itu, dibatjo hanjo saketek tapi bujuang, kok dikadji lapa maananjo, ditiliak isi djo tudjuan, kok kito batjo nan tasirek, bababih hari mampaberai. Mukasuik singkek dikatokan, dimano nagari nan diuni, patuhi aturan djo adatnjp. usah mambantah manjalahi, tjupak awak usah dibao. Kalau ang ubab nan baitu, bujuang, mandjadi sapek djantan, nan paurak bujiah urang, paham takabua dipakai kan, disangko diri lah labiah, lah nak tinggi dari putjuak, lah nak gadang dari tunggua. Achia kalak njo kamudian, tinggi mandjoak kok rang pangkeh, pandjang tadjelo kok rang karek, seso disitu mangko datang. Lain nan dari pado itu, dimano aia disauak, rantiang disitu nan dipatah, aia lah njato hak Allah, umum manusia mamiliki, kito nan samo bakuaso, tapi dek garundang radjo dikubangan, ikan nan radjo dilautan, ado kuaso masiang2. Aia nan hak basamo, tampat tabik urang nan punjo, walau kok sungai nan tabantang, didalam korong kampuang urang, wilajah ado bawilajat, nan barih ado balabeanjo, hak adat dalam adat, disitu aturan talataknjo.
Dalam manuntuik alemu, kalan babaua djo nan pandai, nan raso labiah dari awak, randahkan hati tinggikan jinto, bialah kaniang nan balultak asa tanduak lai kamakan. Kok tibo batuka pikia, batimbang timbang pandapek, kok tinggi usah nak nahimpok, usah tasangai mangaringi, hibokan bada kok mahampeh, mambari malu dinan rami, putuih hubungar baiak awak, hilang kawan putuih sahabat, rugi kaawak balungguąknjo.
Kok kareh urang dinan sasek, mungkin manjumbiang maluaki, rantjak suruik bujuang salangkah, kok tagang badjelo djelo, kok kandua badantiang dantiang, baitu nan kato adat, disanan niat mangko sampai, kaua disitu salamatnjo. Baitu duduak dirantau, nak djan dilua masjarakat. Kalau nan tambah dari itu, kan alah kabu[ 152 ]Page:Ragam Minang Gudjalo Maso.pdf/152 [ 153 ]juang djapuik, mamintak kapado guru, kapado Datuak Timbangan, di Bodi Bulakan Tjupak.
Disitu kabuliah kandak hati
Panuhi dado djo alemu
Sabalun sarek dek isi
Usah barasak bujuang situ.
Djangan bak gulai langkitang
Sarupo pulang djo pai
Satjawan pai satjawan pulang
Tapi babaliak tak barisi.
Itu dek mamak nan umanat
Nan usai bujuang lupokan
Lahia batin bujuang salamat
Ka Tuhan hambo pintakan.
Ampunlah hambo mamak kanduang
Lorong umanat mamak tjako
Hantjua bumi tinggalam gunuang
Umanat hambo perang djuo.
Habih runding Sutan Landjungan, adok kapado mamak kanduang, ketjek basambuang Jek ajahnjo:
Manolah garan ang bujuang, dek mandeh djo mamak bujuang, barupo nasihat djo umanat, alah lah tjukuik pado bujuang, hutang mamak ka kamanakan, baiak ibu kaanaknjo alah lah samo njo tunaikan. Dek hambo alah dahulu, tapi balun satjukuiknjo, banjo tambahan agak saketek, tjaro adat alah dari mamak, untuak dunia alah dari mandeh. Djalan achirat hambo tukuak, agak sapatah kato sadjo, tando untuak samo ditariak, baban nak samo kami bao. Nan dikatokan djalan achirat bujuang, ijolah manuruik nan titah Allah, mandjudjuang nan sunah nabi, hadis djo dalil landasannjo.
Rukun nan limo djadi tiang, basandi karukun iman, tidak manjimpang pado sjarak, tatap pado agamonjo, kok kurang rukun djo sjarat, apo karadjo tak paguno. Basjariat bahakikat, sjariat pandang nan njato, hakikat lurahnjo dalam, dalam batin bakanjataan, batinnjo ado [ 154 ]Page:Ragam Minang Gudjalo Maso.pdf/154 [ 155 ]bamakanan. Sawadjah tantangan itu, sangat lahia tasambuni, sangat batin kalihaar, banamo lai barupo tidak, kok tanamo dinamonjo, kok tarupo diruponjo.
Sangko ijo sangko tidak, sangka tidak lah nan ijo sangko ijolah nan tidak, sulik pahamajo tu nak kanduang, runuik dek anak djo alemu.
Sungguah sulik menjari paham
Usah manaruah sjak djo waham
Kalau bapambari Tuhan idham
Labiah kantjang dari pado saham.
Mantjari paham sangat basakik
Labiah sadjariah mandaki bukik
Kok didaun taleh kito barakik
Kasubarang lauik tidak talakik.
Duo puluah sipat di Tuhan kito
Takluk zihin tubuah anggoto
Alam malakut samato mato
Simpankan saruang kadalam mato.
Kudrat iradat kalau ditiliak
Samonjo alam tak ado miliak
Masuakkan rumah kadalam biliak
Talua ditanduak djan tagaliak.
Itu lah kato panjudahi, usah lupo anak kanduang, surek kan malah dalam hati, kok balun tampak nan isinjo, kini kok balun tapahamkan, malah alemu dipadalam, udjuik djo jakin dipakaikan, dek baguru kapaham djuo. Pandanglah aia titiak dari tabiang, djatuah satitiak satitiak, dek udjuik djo jakin nan dipakai, tidak baranti siang malam, tatu nan hitam ditambuaknjo. Nak kanduang Sutan Landjungan, tukuak tambahnjo dari itu, Datuak Timbangan kamauleh, karuak dek bujuang dalam² sahabih raso lah mahawai, nak dapek kato nan sungguah, nak buliah paham nan sadjati. Kini dilapeh bujuang badjalan, kutiko elok palangkahan, alah lah tibo ukatunjo, bujuang malangkah lah sakali.. [ 156 ]Page:Ragam Minang Gudjalo Maso.pdf/156 [ 157 ]Mandanga izin lah buliah, sarato kutiko nan lah tibo, hari nan baiak saharitu, djan talampau saat nan elok, bakato Sutan Landjungan. Tunduak kapado mandeh kanduang, sarato mamak djo bapak, taundjuak kanan kabasalam, bapegang djari timba baliak, bakato Sutan Landjungan:
Ajah kanduang barilah ampun
Sarato mandeh djo mamak
Bumi tjaia langit baralun
Kato imanat tampat tagak.
Namun sekarang kini nangko, djawek salam tandonjo sutji, dek bapak mandeh djo mamak, nak habih kilan dihati, nak suni hati hambo badjalan. Atau hanjo akan sabuah, sadjak ketek mandeh gadangkan, djariah pajah mamak djo bapak, kasiah mandeh sadjak dek ketek, balun dek anak babalasan, kini kabatjarai2. Bak kato pituah ajah, mati nan tidak bakutiko, sakik nan tidak badjandjian, saat kutiko nan tak tampak, antah balaku parak siang, antah njo tibo padang sandjo, dalam alemu Tuhan kito, iradat Tuhan manantukan. Nak sutji lahia djo batin, barilah bambo ampun relah, maaf dek ajah lahia batin, sarato djo mamak hambo.
Hambo rang mandjo sadjak ketek, njamuak saikua mandeh halau, relahkan nasi nan sakapa, aia susu nan satitiak, nan lah mandjadi darah dagiang, nak djan mambarek kaachirat. Tolong djo doa nan sapatah, salamat awal djo achia, tatjapai handaknjo tjinto hati, usah takentjong kanan sasek, dunia achirat nak santoso.
Agak dek Puti Sari Dunia, mandanga rundiang anak kanduang, djo tangih tangan basambuik, aia mato djatuah badarai, sambia mandjawab salah sadan. Nak kanduang sibiran tulang, lubuak hati tapian mato, pintjuran darah dikaniang, bujuang pasanang dalam hati, itu nanusah diragukan, asa dek diri manden kanduang baiak kasaroman dek mamak djo bapak, mungkin hati lah samo sutji dalam hati, habih sagalo uweh², salasai [ 158 ]Page:Ragam Minang Gudjalo Maso.pdf/158 [ 159 ]sangkuik djo pautan, samo batjinto kanan baiak, samo mangana kanan elok, lah suni bujuang badjalan. O! nak ai malah diantakan, sahinggo bandua pintn. tapi, djo suok djaweklah salam, djo ka hapuih aia mato, samo manjarah pado Allah, pulangkan garak katakadia.
Nak kanduang Sutan Landjungan
Bujuang rang pinang sabatang
Sampaikan adat tabatu intan
Kabuah tangan bujuang. pulang.
Hambo doakan siang djo malam
Sjarak nak taudjudullah
Adat mamakai sjaiak mangato
Bangkik lah batang nan tarandam
Nasib bagian rak barubah
Pusako nak suruik bak nan lamo
Gurindam panutup djilid satu.
<poem>Dek mamak djo ibu bapo
- Izin djo pokok lah babari
- Landjungan lah sanang kiro²
- Lah buliah nan tjinto hati.
- Landjungan lah sanang kiro²
- Hinggo iko kaba tatulih
- Tangan panek djari lah lamah
- Dawat kariang karateh habih
- Kaba tagantuang balun sudah.
- Dawat kariang karateh habih
- Tangan panek djari lah lamah
- Hinggo iko kaba tatulih
- Djilid partamo alah salasai
- Balun sudah kaba tagantuang
- Usah tinehh rundiang tak sanmpai
- Djilid do tibo manjambuang. [ 160 ]Page:Ragam Minang Gudjalo Maso.pdf/160 [ 161 ]
- Usah tinehh rundiang tak sanmpai
- Balun sudah kaba tagantuang
- Djilid partamo alah salasai
Bahagian kaanam di djilid duo
Akibat bakato mangguluang lidah
Bahagian kasapuluah panjudahinjo
Riwajat Landjungan disitu sudah
Sanasib panulih djo pantjetak
Eleonora tak pueh hati
Masin baranti stromlah kontak
Barilah maaf diri kami.